Σχεδόν ένα χρόνο από την ανάληψη των καθηκόντων του Ντόναλντ Τραμπ για τη δεύτερη προεδρική του θητεία στον Λευκό Οίκο, οι προεκλογικές υποσχέσεις του Ρεπουμπλικάνου δισεκατομμυριούχου για μείωση φόρων και επιβολή δασμών με στόχο την «προστασία του μέσου Αμερικανού» και μια χρυσή εποχή οικονομικής ανάκαμψης, μοιάζουν μετέωρες.
Διότι τα οικονομικά δεδομένα του 2025 δείχνουν μια εικόνα διαφορετική από αυτήν που υπόσχονταν προεκλογικά και διαφημίζει μέσω των κοινωνικών δικτύων μετεκλογικά ο Τραμπ. Η αβεβαιότητα και η επιβράδυνση της οικονομίας των ΗΠΑ τον τελευταίο χρόνο θυμίζουν τις παγίδες της πρώτης θητείας Τραμπ 2016 - 2020. Σε σύγκριση με το 2024, όταν η οικονομία της κυβέρνησης Μπάιντεν κατέγραφε σταθερή τροχιά ανάπτυξης, το 2025 έφερε απότομες στροφές.
Σύμφωνα με το Γραφείο Οικονομικών Αναλύσεων (BEA) το πραγματικό ΑΕΠ των ΗΠΑ, που αυξήθηκε κατά 2,8% το 2024, επιβραδύνθηκε κατά 0,6% στο πρώτο τρίμηνο του 2025, σημειώνοντας βέβαια στο δεύτερο τρίμηνο σημαντική αύξηση κατά 3,8%.
Η δημιουργία θέσεων εργασίας στις ΗΠΑ ήταν σημαντικά πιο αργή το 2025 σε σχέση με το 2024, χρονιά κατά την οποία η απασχόληση αυξήθηκε λίγο πάνω από 2 εκατομμύρια νέες θέσεις εργασίας, με μέσο ρυθμό περίπου 168.000 νέες θέσεις το μήνα. Αντιθέτως, το 2025 σημειώνεται δραστική επιβράδυνση: τα στοιχεία του Μαρτίου 2025 έδειξαν ότι δημιουργήθηκαν 911.000 λιγότερες νέες θέσεις απ’ ό,τι αρχικά είχε εκτιμηθεί για την περίοδο Απρίλιος 2024-Μάρτιος 2025.
Τον Ιούλιο 2025, η αύξηση των θέσεων ήταν μόλις 73.000, πολύ κάτω από το μέσο όρο του 2024. Η ανεργία που άγγιζε το 4,1% στο τέλος του 2024, ανέβηκε στο 4,4% τον Σεπτέμβριο 2025, ενώ ο πληθωρισμός εκτινάχθηκε στο 3%, με πιέσεις από δασμούς στα τρόφιμα και στα βιομηχανικά αγαθά. Το δημόσιο χρέος, ήδη βαρύ στα 35 τρισ.δολ. το 2024, αυξήθηκε περαιτέρω κατά σχεδόν 2 τρισ. δολ.
Για τη διαμόρφωση αυτής της προβληματικής εικόνας «βοήθησε» και η πιο μακρά δημοσιονομική παράλυση που έζησαν ποτέ οι ΗΠΑ, διάρκειας 43 ημερών, το λεγόμενο κυβερνητικό shutdown, που παρέλυσε το αμερικανικό ομοσπονδιακό κράτος για τα καλά.
BREAKING: The longest government shutdown in U.S. history has come to an end after 43 days.
— USA TODAY (@USATODAY) November 13, 2025
President Donald Trump signed legislation on Wednesday night that reopens the federal government and starts to resolve the mass chaos the shutdown created. https://t.co/oCfmwJrWcR pic.twitter.com/pQirL3Mbih
Η δασμολαγνία και η ψευδαίσθηση της ανάπτυξης
Η αιχμή του δόρατος της πολιτικής Τραμπ υπήρξε το δόγμα «America First» μέσω της επιβολής οριζόντιων δασμών σε εμπορικούς εταίρους. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Γρηγόρη Ζαρωτιάδη, καθηγητή Οικονομικών Επιστημών του ΑΠΘ, πρόκειται για μια στρατηγική που εγκυμονεί κινδύνους. «Η βασική στρατηγική επιδίωξη του Τραμπ είναι η ακύρωση της προηγούμενης τάξης πραγμάτων, κατά την οποία είχε επικρατήσει ένα consensus-ομοφωνία απελευθέρωσης των εμπορικών ροών», εξηγεί ο κ. Ζαρωτιάδης και προσθέτει με νόημα: «Η απειλή επιβολής δασμών είναι απλώς ένα διαπραγματευτικό μέσο σε έναν πολυπολικό κόσμο». Ο ίδιος κάνει λόγο, μάλιστα, για δασμολαγνία και νεοφιλελεύθερη εμμονή που, σε συνδυασμό με τη σκληρή στάση στο μεταναστευτικό, οδηγούν σε κοινωνικοπολιτικές ανισορροπίες. «Ενστερνίζομαι την άποψη του Τζέφρι Σακς, όπως τη διατύπωσε στο συνέδριο του Εργαστηρίου Παρευξείνιων και Μεσογειακών Μελετών του ΑΠΘ: ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τις ΗΠΑ προκύπτει από την άρνησή τους να αποδεχτούν ότι παρήλθαν οι εποχές της απόλυτης κυριαρχίας τους», σημειώνει χαρακτηριστικά ο κ. Ζαρωτιάδης, προβλέποντας έναν μεσοπρόθεσμο περιφερειακό απομονωτισμό των ΗΠΑ.
Ακρίβεια στο ράφι, το τίμημα της ασυνέπειας
Αν ο κ. Ζαρωτιάδης εστιάζει στην ευρύτερη διεθνή διάσταση, ο καθηγητής Οικονομικών Επιστημών του ΑΠΘ Νίκος Βαρσακέλης περιγράφει με αρνητικό πρόσημο την καθημερινότητα του Αμερικανού πολίτη. «Το πρόβλημα είναι ότι ο Τράμπ ακολούθησε μια πολιτική χωρίς συνέπεια. Οι επιχειρήσεις δεν ήξεραν τι τους ξημερώνει, με αποτέλεσμα την εκτίναξη της αβεβαιότητας», αναφέρει ο κ. Βαρσακέλης. Και συμπληρώνει: «Τα αποτελέσματα είναι πλέον ορατά. Οι τιμές των τροφίμων, λαχανικών και κρέατος, έχουν αυξηθεί αρκετά. Αυτοί που πλήττονται περισσότερο είναι τελικά οι φτωχότερες τάξεις, οι μισθωτοί και οι συνταξιούχοι. Ήδη αρχίζει και φαίνεται ένα μικρό πρόβλημα στην αγορά εργασίας. Δηλαδή τα τελευταία στοιχεία δείχνουν ένα μικρό πρόβλημα, αλλά δεν ξέρουμε αν πρόκειται για τάση ή αν είναι κάτι παροδικό. Μέχρι το καλοκαίρι θα φανεί τι ακριβώς συμβαίνει».
Σύμφωνα με τον κ. Βαρσακέλη, η αύξηση του κόστους των πρώτων υλών λόγω δασμών έχει αρχίσει να πνίγει τις αμερικανικές βιομηχανίες. «Είναι μαθηματικά βέβαιο ότι το 2026 θα δούμε αυξήσεις τιμών στα αμερικανικά βιομηχανικά προϊόντα», προβλέπει, καθώς -όπως λέει- το προεκλογικό αφήγημα της προστασίας του καταναλωτή κατέρρευσε. «Όχι μόνο δεν προφυλάσσει τους Αμερικανούς, αλλά θα αγοράζουν και ακριβότερα», υπογραμμίζει.
Αίσθηση προκαλεί η αναφορά του κ. Βαρσακέλη στο πολυδιαφημισμένο αλλά κλειστό πλέον «Υπουργείο Αποτελεσματικότητας» του Ίλον Μασκ. Ο καθηγητής χρησιμοποιεί ένα «τραγελαφικό» παράδειγμα για να περιγράψει την κατάσταση: «Σκεφτείτε ότι απέλυσαν όλους τους υπαλλήλους της Εθνικής Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας και ξαφνικά βρέθηκαν χωρίς ανθρώπους να διαχειριστούν την ατομική ενέργεια, με αποτέλεσμα να τους πάρουν άρον-άρον πίσω. Τραγελαφικό και "μπακάλικο" θα το λέγαμε με όρους της αγοράς». Ωστόσο, ο μεγαλύτερος φόβος για το 2026 δεν είναι μόνο η διοικητική ανεπάρκεια, αλλά και το δημόσιο χρέος.
«Το 2026 οι ΗΠΑ θα χρειαστούν τρισ. δολ. για την αναχρηματοδότηση του χρέους. Ήδη υπάρχει θέμα με τα επιτόκια στην αγορά ομολόγων», σημειώνει ο κ. Βαρσακέλης, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι αν δεν υπάρξει ριζική αλλαγή πλεύσης, το πρόσημο θα παραμείνει αρνητικό, χωρίς περιθώρια ανάκαμψης, έχοντας ήδη προκαλέσει ένα τεράστιο κύμα αβεβαιότητας στις παγκόσμιες εμπορικές ροές.