της Ιωάννας Κοσμοπούλου*
Ως Αντιδήμαρχος Κοινωνικής Πολιτικής, συναντώ καθημερινά τις δύο όψεις ενός προβλήματος, που είναι δυστυχώς σύνηθες στα σύγχρονα αστικά κέντρα, του προβλήματος της αστεγίας. Ως Αντιδήμαρχος οφείλω να συμβάλω όχι μόνο στη δημιουργία και στη σωστή λειτουργία δομών για τη στέγαση αυτών των ανθρώπων, αλλά και στη διαρκή αναζήτηση μόνιμων λύσεων που θα μπορούσαν να βοηθήσουν ουσιαστικά τους ανθρώπους αυτούς.
Από την άλλη, γίνομαι συχνά αποδέκτης παραπόνων πολιτών και αναφορών για άτομα που διαβιούν στον δρόμο, τόσο στο ιστορικό κέντρο της πόλης, όσο και σε άλλες περιοχές και τα οποία είτε επιδεικνύουν επιθετικές συμπεριφορές είτε ακόμη εναποθέτουν όλα τους τα υπάρχοντα επί μέρες στο ίδιο σημείο, δημιουργώντας εστίες μόλυνσης. Τα παράπονα είναι απολύτως κατανοητά.
Ωστόσο, οι αρμοδιότητες και οι δυνατότητες των υπηρεσιών Κοινωνικής Πολιτικής του Δήμου Θεσσαλονίκης εστιάζονται στην ενημέρωση των αστέγων σχετικά με την ύπαρξη σχετικών δομών του Δήμου μας και στη συνεχή παρότρυνσή τους να προσέλθουν σε αυτές. Πρόκειται για το Ανοικτό Κέντρο Ημέρας Αστέγων, την ανοικτή δομή άμεσης πρόσβασης για την αντιμετώπιση των βασικών τους αναγκών και το Υπνωτήριο Αστέγων, τη δομή άμεσης φιλοξενίας που λειτουργεί μόνο κατά τη διάρκεια της νύχτας και καλύπτει στεγαστικές ανάγκες όσων διαβιούν στον δρόμο. Πρόσφατα, μάλιστα, η συνέχιση της λειτουργίας αυτών των δομών διασφαλίστηκε έως τα τέλη του 2025, καθώς εντάχθηκαν στο νέο ΕΣΠΑ 2021-27.
Πέραν όμως των ενημερώσεων που γίνονται στους ίδιους τους άστεγους, υλοποιούμε σειρά δράσεων για την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης, την πρόληψη φαινομένων περιθωριοποίησης και κοινωνικού αποκλεισμού και την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής. Μέσω της παρέμβασης στον δρόμο (streetwork) γίνεται προσέγγιση και συνεχής καταγραφή των αστέγων, καθώς και όλες οι απαραίτητες ενέργειες που προβλέπονται για την υποστήριξή τους με σκοπό τη δικτύωσή τους με σχετικές δομές.
Όμως η αρμοδιότητά μας και η δυνατότητά μας να παρέμβουμε περιορίζονται στην ενημέρωση και την παροχή βοήθειας προς τους άστεγους. Αντικείμενο της υπηρεσίας μας δεν αποτελεί η απομάκρυνση των αστέγων από τον χώρο, στον οποίο «διαμένουν».
Φυσικά στις περιπτώσεις που εκτιμάται ότι δημιουργείται κίνδυνος για την υγεία του αστέγου, μετά από έκθεση κοινωνικού λειτουργού, το περιστατικό γνωστοποιείται στον αρμόδιο εισαγγελέα για άλλες ενέργειες (ακούσια νοσηλεία σε ψυχιατρική κλινική ή νοσηλεία σε άλλη κλινική, η οποία όμως πρέπει να γίνεται εκουσίως), διαδικασία που έχει ακολουθηθεί σε αρκετά περιστατικά.
Εκτός αυτού, η Υπηρεσία μας γνωστοποιεί τα περιστατικά αυτά στο αρμόδιο Αστυνομικό Τμήμα και τη Δημοτική Αστυνομία, ενώ ενημερώνεται και η Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, η οποία είναι αρμόδια να γνωμοδοτήσει αν υφίσταται θέμα απειλής της δημόσιας υγείας, οπότε και επιλαμβάνεται η Διεύθυνση Καθαριότητας του Δήμου μας, για να παρέμβει και να καθαρίσει τον χώρο.
Όλες οι παραπάνω ενέργειες, όπως γίνεται αντιληπτό, αποτελούν μια επίπονη, χρονοβόρα και περίπλοκη γραφειοκρατικά διαδικασία (για την οποία δεν υφίσταται καν ένα ξεκάθαρο νομικό πλαίσιο), απαιτούν τον συντονισμό πλήθους υπηρεσιών, τον οποίο αναλαμβάνει η Υπηρεσία μας, χωρίς όμως να αποφέρουν τελικά το επιθυμητό αποτέλεσμα, ούτε για τον άστεγο, ούτε για τους περιοίκους που τυχόν επιβαρύνονται από την παρουσία του.
Σε αναζήτηση μόνιμων λύσεων
Προφανώς, βέβαια, η λύση για το μεγάλο αυτό κοινωνικό πρόβλημα δεν βρίσκεται ούτε στα υπνωτήρια αστέγων, ούτε σε άλλου τύπου προσωρινές δομές φιλοξενίας.
Χωρίς μόνιμη κατοικία, οι άστεγοι δεν μπορούν να αναζητήσουν δουλειά, δεν μπορούν να επανενταχθούν στην κοινωνία μας, αλλά και χωρίς δουλειά δεν μπορούν να βρουν μόνιμη κατοικία. Φαύλος κύκλος...
Τι μπορούμε να κάνουμε; Βασική μας επιδίωξη στην Αντιδημαρχία Κοινωνικής Πολιτικής είναι να βοηθήσουμε ουσιαστικά τους αστέγους και στο πλαίσιο αυτό ενημερωνόμαστε διαρκώς για νέες προσεγγίσεις στο ζήτημα της αστεγίας, για μεθόδους που μπορούν να βοηθήσουν άτομα που βιώνουν ή απειλούνται από τον στεγαστικό αποκλεισμό.
Και είναι πραγματικά εξαιρετικά πρωτοποριακό που ο δήμος μας, ο δήμος Θεσσαλονίκης, θα γίνει ο πρώτος πανελλαδικά στον οποίο πιλοτικά θα εφαρμοστεί το «Housing First», μια τελείως διαφορετική, ριζοσπαστική πολιτική για την αστεγία.
Η πολιτική αυτή βασίζεται στην αντίληψη ότι «εν αρχή είναι η στέγη» και προβλέπει τη στέγαση των ανθρώπων αυτών χωρίς όρους, χωρίς προϋποθέσεις, ενώ στη συνέχεια τους παρέχονται οι υποστηρικτικές υπηρεσίες, ανάλογα με την κάθε περίπτωση.
Στον Δήμο μας θα έχουμε την ευκαιρία εφαρμογής του «Housing First», στο πλαίσιο του προγράμματος «Στέγαση και Εργασία για τους αστέγους» το οποίο υλοποιούμε στην αντιδημαρχία Κοινωνικής Πολιτικής, σε συνεργασία με τις ΜΚΟ «Άρσις» και «Praksis» και με το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων.
Το πρόγραμμα προβλέπει τη μίσθωση συνολικά 41 διαμερισμάτων, εκ των οποίων τα 4 θα προορίζονται για το «Housing First».
Στα υπόλοιπα 37 διαμερίσματα, θα φιλοξενηθούν άστεγοι, με καλυμμένα πλήρως τα έξοδα ενοικίου, οικοσυσκευών και των λογαριασμών ΔΕΚΟ για δύο χρόνια. Οσον αφορά την επαγγελματική τους αποκατάσταση, παρέχουμε επιδότηση εργασίας για τον πρώτο χρόνο, επιδότηση των ασφαλιστικών εισφορών του εργαζομένου και του εργοδότη για έως 12 μήνες πέραν του πρώτου έτους, επιδότηση για τη δημιουργία επιχείρησης.
Παρέχουμε, επίσης, σε όλους τους ωφελουμένους πρόσβαση σε υπηρεσίες στήριξης, στις οποίες περιλαμβάνονται ατομικές και ομαδικές συνεδρίες συμβουλευτικής, δράσεις για την υγεία, την εκπαίδευση, την κατάρτιση και τον εθελοντισμό και βοήθεια στην κατάθεση αιτήσεων για προνοιακές-κοινωνικές παροχές, όπως το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα.
Η Αντιδημαρχία Κοινωνικής Πολιτικής και η Διεύθυνση Κοινωνικής Προστασίας και Δημόσιας Υγείας, έχουν δεσμευτεί ότι θα συνεχίσουν τις προσπάθειές τους για τη διεύρυνση και τη βελτίωση των παρεχόμενων κοινωνικών υπηρεσιών, ώστε ο Δήμος Θεσσαλονίκης να επιτύχει το στόχο της κοινωνικής συμπερίληψης και της κοινωνικής αλληλεγγύης.
*Η Ιωάννα Κοσμοπούλου είναι αντιδήμαρχος Κοινωνικής Πολιτικής και υποψήφια δημοτική σύμβουλος Θεσσαλονίκης με την παράταξη «Ναι στη Θεσσαλονίκη» του Κωνσταντίνου Ζέρβα
