Η αξία της άσκησης για υγιείς, αλλά και ασθενείς είναι πλέον αναγνωρισμένη από τους διεθνείς οργανισμούς υγείας. Πόσο συμβατή όμως είναι η φυσική δραστηριότητα σε περιπτώσεις καρδιοπαθειών ειδικά στον πρωταθλητισμό και ακόμα περισσότερο στον λεγόμενο εξαντλητικό αθλητισμό;
Την απάντηση δίνει ο ομότιμος καθηγητής Αθλητιατρικής του ΑΠΘ, Αστέριος Δεληγιάννης, στο νέο του βιβλίο «Άθληση και καρδιά: Σχέση αγάπης ή έχθρας». Παντρεύοντας τη λογοτεχνία με την επιστήμη της Ιατρικής ο πρώτος και επί 26 χρόνια διευθυντής του Εργαστηρίου Αθλητιατρικής του ΑΠΘ, αναλύει τις λεπτές ισορροπίες της άθλησης σε μια περίοδο που οι αιφνίδιοι θάνατοι προβληματίζουν την επιστημονική κοινότητα και την κοινωνία.
«Ενώ η αξία της άθλησης εδώ και 20 – 30 χρόνια αρχίζει πλέον να αναγνωρίζεται και στους υγιείς και στους ασθενείς, τα τελευταία χρόνια η έρευνα έχει στραφεί στους κινδύνους της άθλησης. Και δεν αναφέρομαι μόνο στις κακώσεις που είναι το κυρίαρχο πρόβλημα των αθλουμένων, αλλά και σε άλλα προβλήματα, όπως τον αιφνίδιο θάνατο που εμφανίζεται και σε ανθρώπους με υγιή καρδιά ή τις μυοκαρδίτιδες από τον covid που αποτελούν πηγή κινδύνου. Δυστυχώς, μελέτες που έχουμε κάνει δείχνουν πως η εξαντλητική άσκηση δεν κάνει καλό στην καρδιά. Είναι εντυπωσιακά τα ευρήματα ότι αθλητές που ολοκληρώνουν την αθλητική τους δράση στα 40 ή 50 χρόνια βρίσκονται με περισσότερα σημάδια αρτηριοσκλήρωσης, ασβέστωσης των στεφανιαίων, από τον πληθυσμό που δεν είχε αθληθεί προηγουμένως», εξηγεί στη Voria.gr ο κ. Δεληγιάννης.
Αποκαλυπτικά είναι και τα αποτελέσματα μελετών σε όσους ασχολούνται με τον εξαντλητικό αθλητισμό, όπως οι υπερμαραθωνοδρόμοι και οι ποδηλάτες μεγάλων αποστάσεων, που εμφανίζουν βλάβες στο μυοκάρδιο, με ίνωση ή με διάταση των κοιλοτήτων, ακόμα και πρώιμη αθηροσκλήρωση. «Αυτά όλα οφείλονται σε βλάβες που υπάρχουν είτε στο μυοκάρδιο ή πάνω στο τοίχωμα των αγγείων και αποτελούν σημεία φλεγμονής, δηλαδή καταστροφής των ινών στο μυοκάρδιο ή μέσα στο ενδοθήλιο των αγγείων, που κάνουν πλάκες αθηροσκλήρωσης και επασβέστωσης. Από μελέτες που κάναμε στο Σπάρταθλο και στον διάπλου του Τορωναίου είδαμε πώς λειτουργεί η καρδιά των αθλητών στον τερματισμό και διαπιστώσαμε σημάδια δυσλειτουργίας. Δεν θέλω να τρομάξω τον κόσμο, αλλά δεν είναι συνώνυμο ο πρωταθλητισμός με την υγεία. Θέλει ισορροπία», τονίζει ο καθηγητής.
Στο βιβλίο παρουσιάζεται με λογοτεχνική... κάλυψη η περίπτωση του Δανού ποδοσφαιριστή Κρίστιαν Έρικσεν, ο οποίος υπέστη καρδιακή ανακοπή σε αγώνα του Euro 2020, ωστόσο κατάφερε σε λιγότερο από έναν χρόνο να επιστρέψει στον επαγγελματικό αθλητισμό. «Έχει προχωρήσει πολύ η ιατρική και σε μεγάλο ποσοστό ατόμων που έχουν πρόβλημα με την καρδιά εμφυτεύουμε έναν βηματοδότη – απινιδωτή, ο οποίος, όταν εμφανιστεί βαριά αρρυθμία, μπορεί να δώσει ρεύμα και να ανατάξει την καρδιά. Σήμερα χρησιμοποιείται ευρέως. Οι πιο πολλές επιστημονικές εταιρείες και ομοσπονδίες δέχονται να συμμετέχει στον ανταγωνιστικό αθλητισμό αθλητής με εμφυτεύσιμο απινιδωτή. Στην Ιταλία δεν επιτρέπεται, στην Αγγλία επιτρέπεται, γι’ αυτό και ο Έρικσεν συνέχισε την καριέρα του στην Αγγλία», επισημαίνει ο κ. Δεληγιάννης.
Το πρωτοπόρο Εργαστήριο Αθλητιατρικής του ΑΠΘ
Το Εργαστήριο Αθλητιατρικής του ΤΕΦΑΑ του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης ιδρύθηκε το 1988 και επίσημα αναγνωρίσθηκε στα τέλη του 1992. «Στην Ελλάδα, όταν ξεκινήσαμε να κάνουμε ένα εργαστήριο προαγωνιστικού ελέγχου, αντιμετωπίσαμε το συνηθισμένο φαινόμενο να μας φέρνουν δελτία χωρίς… αθλητές. Σε συνεργασία με την ΕΠΣΜ, η διοίκηση της οποίας ήταν πρωτοπόρα, περάσαμε το μήνυμα στους αθλητές. Τώρα πλέον οι νόμοι έχουν αλλάξει και το δελτίο υγεία που είναι υποχρεωτικό για όλους τους αθλητές. Πολύ σημαντική είναι η πρόληψη και δεύτερον να υπάρχει μέτρο στην άθληση. Το άλλο μήνυμα που θέλουμε να περάσουμε -και πολιτεία δείχνει να έχει ευαισθητοποιηθεί-, είναι ότι όταν κάποιος εμφανίσει ένα σοβαρό πρόβλημα υγείας, όπως καρδιακή ανακοπή, είναι αναγκαίο να αντιμετωπίζεται άμεσα. Θα πρέπει να έχουμε όσο είναι εφικτό σε κάθε αγωνιστικό χώρο και ανθρώπους εξειδικευμένους που θα μπορούν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα του αθλητή και κυρίως να έχουμε αυτόματο απινιδωτή. Γιατί ακόμα και τα μετά από μόλις πέντε λεπτά, οι βλάβες μπορεί να είναι ανεπανόρθωτες», σημειώνει ο κ. Δεληγιάννης.
Στα 31 χρόνια λειτουργία του το εργαστήριο έχει να αναδείξει σημαντικό έργο στην καταπολέμηση του ντόπινγκ στον αθλητισμό. Μεταξύ των πρωτοποριών του ήταν η ίδρυση προγραμμάτων θεραπευτικής άσκησης για ασθενείς με χρόνια νοσήματα, καρδιακά νοσήματα, νεφρική νόσο, παχυσαρκία, διαβήτη κλπ.
Σύμφωνα με τον καθηγητή, παρά το γεγονός ότι η άσκηση αποτελεί συνώνυμο της υγείας και το καλύτερο μέσο θεραπείας για πολλές παθήσεις, η Ελλάδα βρίσκεται στην προτελευταία θέση της Ευρώπης σε ό,τι αφορά τη φυσική δραστηριότητα. «Το τελευταίο Ευρωβαρόμετρο του 2022 δείχνει ότι, ενώ το 50% των Ευρωπαίων κάνουν κάποια φυσική δραστηριότητα, στην Ελλάδα το 75% των ατόμων είναι υποκινητικοί, δηλαδή κάτω από το ελάχιστο όριο που είναι 30 λεπτά βάδισμα την ημέρα ή 150 την εβδομάδα. Κι αυτό ενώ από το 1995 από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και άλλους μεγάλους οργανισμούς η υποκινητικότητα θεωρείται παράγοντας κινδύνου για καρδιοπάθειες, ισοδύναμος με το κάπνισμα και την παχυσαρκία», τονίζει.
Το βιβλίο που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις University Studio Press θα παρουσιαστεί σήμερα, στις 18:15, στην Αίθουσα Τελετών της Παλαιάς Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ, σε ειδική εκδήλωση κατά την οποία το Εργαστήριο Αθλητιατρικής θα τιμήσει τον Αστέριο Δεληγιάννη για την προσφορά του στην επιστήμη.