Όταν γινόμαστε μάρτυρες ενός περιβαλλοντικού σοκ, μίας ευρείας κλιματολογικής -ή ακόμη και οικολογικής- καταστροφής, συνηθίζουμε να αποδίδουμε στη φύση εκδικητικές τάσεις. «Η φύση εκδικείται», λέμε ασυναίσθητα και επαναπαυόμαστε στο... αναμάρτητο του ανθρώπου και των παρεμβάσεών του.
Όχι, η φύση δεν εκδικείται. Κι όσο πιο γρήγορα το κατανοήσουμε τόσο πιο σύντομα θα αντιληφθούμε τους ρυθμούς της και θα εναρμονιστούμε μαζί τους. Από τα... γεννοφάσκια της, η φύση ακολουθεί πιστά συγκεκριμένες διαδικασίες αυτορρύθμισης, πιστεύει στους δικούς της νόμους, τηρεί τη δική της αρμονία. Ο μόνος που εκδικείται είναι ο άνθρωπος. Καταστρατηγώντας και τους νόμους του, αλλά και αυτούς της φύσης, εκδικείται τον ίδιο του τον εαυτό.
Η ανθρωπογενής παρέμβαση στο περιβάλλον είναι το μπούμερανγκ που με σφοδρότητα επιστρέφει. Είναι το μπούμερανγκ που ο άνθρωπος πέταξε στις δεκαετίες της βιομηχανικής επανάστασης και σήμερα αρχίζει να διακρίνει ότι έρχεται ολοταχώς, όχι προς τα χέρια του, αλλά ανάμεσα στα μάτια του: η κλιματική κρίση είναι εδώ.
Επί δεκαετίες, ο άνθρωπος υποβάθμιζε συνειδητά το περιβάλλον, μεγιστοποιώντας όσο περισσότερο μπορούσε -λες και το 'κανε επίτηδες- το αποτύπωμά του. Τώρα, προσπαθεί να μαζέψει τα ασυμμάζευτα, να περισώσει ό,τι μπορεί, ό,τι προλαβαίνει.
Κι όμως, δεν είναι αργά. Εάν η «επανόρθωση» γίνει σε μεγάλη κλίμακα -ιδανικότερα σε καθολική, αν και προς το παρόν μοιάζει ουτοπικό- τότε υπάρχει ακόμη χρόνος. Κι όταν λέμε σε μεγάλη κλίμακα, ο νους (πρέπει να) πηγαίνει στη μεγαλύτερη: τη βιομηχανία.
Τα τελευταία χρόνια, μπρος στο φάσμα της παγκόσμιας περιβαλλοντικής χρεοκοπίας, βιομηχανικοί κολοσσοί μπαίνουν μπροστά για την αντιστροφή της άκρως επικίνδυνης κατάστασης που έχει δημιουργηθεί, επιχειρώντας να πρασινίσουν το πρόσημό τους. Όσοι το κάνουν για τα... μάτια του κόσμου και χωρίς σαφή στόχευση, αποτυγχάνουν παταγωδώς. Όσοι το επιχειρούν σωστά, χωρίς πολλή... σάλτσα, αλλά σηκώνοντας μανίκια, το καταφέρνουν.
Στο δεύτερο γκρουπ θέλει να ανήκει η Ελληνικός Χρυσός. Η θυγατρική της Eldorado Gold, που αναπτύσσει τη μεταλλευτική δραστηριότητά της στη βορειοανατολική Χαλκιδική υπεύθυνα και σε συμφωνία με την περιβαλλοντική ηθική, με ακρογωνιαίο λίθο τα Μεταλλεία Κασσάνδρας, επιχειρεί να γίνει μία πράσινη εξορυκτική βιομηχανία.
Με προσήλωση στον στόχο για βιώσιμη ανάπτυξη, έχει κατανοήσει ότι η ορθή περιβαλλοντική διαχείριση αποτελεί μονόδρομο ώστε οποιαδήποτε μεταλλευτική δραστηριότητα να συνεχίσει να υπάρχει τον 21ο αιώνα.
Οι εγκαταστάσεις και οι υποδομές της εταιρείας στα Μεταλλεία Κασσάνδρας, καθώς και οι τεχνολογίες και μέθοδοι που χρησιμοποιεί, βασίζονται στην αρχή της βέλτιστης περιβαλλοντικής διαχείρισης, διέπονται από τις υψηλότερες προδιαγραφές ασφαλείας, αξιοποιούν υπεύθυνα την υψηλή τεχνογνωσία και διεθνή εμπειρία που προσφέρει η προηγμένη μεταλλευτική επιχειρηματικότητα μέσω της μητρικής Eldorado Gold και εφαρμόζουν το θεσμικό και νομικό πλαίσιο. Σε αρκετές περιπτώσεις, μάλιστα, ξεπερνούν και τις συμβατικές υποχρεώσεις της εταιρείας, με μεγάλες επενδύσεις σε καινοτόμες τεχνολογίες που ελαχιστοποιούν το περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Σε αυτό το τελευταίο στηρίζεται η εταιρική πολιτική της Ελληνικός Χρυσός. Κι αυτό επιτυγχάνεται μέσω τριών σημαντικών πρωτοβουλιών που υλοποιούνται σε λίγα μεταλλεία παγκοσμίως, όπως:
Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Παρακολούθησης
Η εταιρεία σχεδίασε και εφαρμόζει ένα από τα πιο ολοκληρωμένα προγράμματα περιβαλλοντικής παρακολούθησης στην Ευρώπη, το οποίο παρακολουθεί και καταγράφει μεταξύ άλλων την ποιότητα του αέρα, του εδάφους και των υδάτων, το ακουστικό περιβάλλον και τον θόρυβο, τη σεισμικότητα και το οικοσύστημα, σε περισσότερα από 400 σημεία ελέγχου, αναρτώντας τα αποτελέσματα σε προσβάσιμη από όλους ειδική πλατφόρμα στο διαδίκτυο. Το Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Παρακολούθησης μετρά 365 μέρες τον χρόνο, 24 ώρες την ημέρα, την επίδοση των λειτουργιών της εταιρείας σε 12 περιβαλλοντικές παραμέτρους εντός και εκτός των μεταλλευτικών εγκαταστάσεων, καθιστώντας την αξιοποίηση του ορυκτού πλούτου της ΒΑ Χαλκιδικής υπεύθυνη και βιώσιμη.
Παράλληλη Αποκατάσταση
Δομικό στοιχείο στον σχεδιασμό των έργων της εταιρείας είναι η αρχή της παράλληλης αποκατάστασης, δηλαδή η επαναφορά της γης στην πρότερή της κατάσταση, αμέσως μετά το τέλος κάθε μεταλλευτικής εργασίας. Επιπλέον, από την πρώτη στιγμή, υπήρξε συστηματική μέριμνα για την αποκατάσταση και εξυγίανση της γης από το συνολικό αποτύπωμα της προγενέστερης μεταλλευτικής δραστηριότητας (περίοδος 1960-1995), προκειμένου το φυσικό τοπίο να παραδοθεί άρτιο στην τοπική κοινωνία όταν η μεταλλευτική αξιοποίηση ολοκληρωθεί.
Για τον σκοπό αυτόν, η Ελληνικός Χρυσός έχει διαμορφώσει ένα φυτώριο έκτασης 150.000 τ.μ. σε μία περιοχή που στο παρελθόν αποτελούσε χώρο απόθεσης μεταλλευτικών καταλοίπων, καλλιεργώντας περισσότερα από 400 είδη τοπικών φυτών, τα οποία χρησιμοποιούνται στα έργα αποκατάστασης. Στην Ολυμπιάδα έχουν ήδη απομακρυνθεί πάνω από 3 εκατ. τόνοι μεταλλευτικών καταλοίπων από την προγενέστερη μεταλλευτική δραστηριότητα ενώ ολοκληρώνεται η πλήρης εξυγίανση έκτασης 300.000 τ.μ., με τη συνολική δαπάνη να ξεπερνά τα 100 εκατ. ευρώ.
Βέλτιστες Πρακτικές Περιβαλλοντικής Διαχείρισης
Η Ελληνικός Χρυσός εφαρμόζει τις βέλτιστες διεθνώς πρακτικές περιβαλλοντικής διαχείρισης, βασισμένες στις αρχές της Κυκλικής Οικονομίας, όπως:
- Ξηρή απόθεση για ασφαλέστερη και περιβαλλοντικά φιλική αποθήκευση των μεταλλευτικών καταλοίπων, με σημαντική εξοικονόμηση νερού και μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα κατά 40%. Η μέθοδος αυτή επιτρέπει το ασφαλές «σφράγισμα» των καταλοίπων μετά το πέρας της μεταλλευτικής δραστηριότητας, και τη φύτευση βλάστησης, επιτυγχάνοντας ολοκληρωμένη αποκατάσταση της γης και αρμονική ενσωμάτωση με το περιβάλλον φυσικό τοπίο.
- Λιθογόμωση: η ανακύκλωση και επαναχρησιμοποίηση των στερεών καταλοίπων της παραγωγικής διαδικασίας στο ίδιο το μεταλλείο
- Προηγμένα συστήματα διαχείρισης υδάτων με επαναχρησιμοποίηση των νερών στην παραγωγική διαδικασία και σε άλλες χρήσεις όπως νερό ποτίσματος στο φυτώριο ή υδροσπορά στα έργα αποκατάστασης
- Συγκομιδή και κομποστοποίηση των πράσινων και κηπευτικών αποβλήτων του δήμου Αριστοτέλη για την επαναχρησιμοποίησή τους ως εδαφοβελτιωτικά υλικά
Ο ρόλος των ορυκτών πρώτων υλών είναι κομβικός για μία πράσινη βιομηχανία που θέλει να βγει μπροστά στη μάχη για την αναχαίτιση της κλιματικής αλλαγής. Κι αυτό γιατί δεν υφίστανται πράσινες τεχνολογίες χωρίς ορυκτά και μέταλλα ως πρώτη ύλη.
Ένας 24/7 φύλακας για το οικοσύστημα της ΒΑ Χαλκιδικής
Το Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Παρακολούθησης που εφαρμόζει η εταιρεία, ένα από τα πιο εξελιγμένα στην Ευρώπη, αξιοποιεί πάνω από 400 σημεία περιβαλλοντικού ελέγχου με μετρήσεις αναρτώμενες σε ειδική ανοιχτή πλατφόρμα στο διαδίκτυο. Ενδεικτικά, μόνο για τον έλεγχο της ποιότητας της ατμόσφαιρας έχει εγκαταστήσει στην περιοχή δραστηριοποίησής της 28 σταθμούς παρακολούθησης.
Εν ολίγοις, η εταιρεία:
- Παρακολουθεί στενά το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της μεταλλευτικής δραστηριότητας (ή περιβαλλοντικά μέσα), όπως τον αέρα, το έδαφος και την ποιότητα και την ποσότητα του υδροφόρου ορίζοντα, τα επίπεδα θορύβου, τις δονήσεις και την κατανάλωση ενέργειας.
- Αυτό επιτρέπει στην Ελληνικός Χρυσός να προλαμβάνει και να προσαρμόζει τις πρακτικές της, με σκοπό την αποτελεσματικότερη προστασία του περιβάλλοντος.
- Οι μετρήσεις αφορούν σε όλες τις περιβαλλοντικές παραμέτρους εντός και εκτός μεταλλευτικών εγκαταστάσεων, ενώ τεχνικές εκθέσεις με στατιστική επεξεργασία και αξιολόγηση των μετρήσεων κοινοποιούνται σε ετήσια και τρίμηνη βάση, σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία, σε όλες τις αρμόδιες Υπηρεσίες και τους εμπλεκόμενους φορείς.
Πιο αναλυτικά, μέσω οικονομικής επένδυσης που ξεπερνά τα 10 εκατ. ευρώ, η εξορυκτική εταιρεία εφαρμόζει από το 2012 το εκτεταμένο Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Παρακολούθησης όλων των περιβαλλοντικών παραμέτρων εντός και εκτός εγκαταστάσεων στα Μεταλλεία Κασσάνδρας. Αναρτά, δε, τα αποτελέσματα της παρακολούθησης σε ειδική πλατφόρμα στο διαδίκτυο, προσβάσιμη από όλους.
Το κόστος εγκατάστασης των σταθμών ελέγχου ανέρχεται σε 4 εκατ. ευρώ, ενώ το κόστος λειτουργίας ανέρχεται σε 2 εκατ. ευρώ ετησίως. Ο περιβαλλοντικός έλεγχος διενεργείται 365 μέρες τον χρόνο, 24 ώρες την ημέρα.
Τι σημαίνει για την εταιρεία παρακολούθηση του περιβάλλοντος:
- Καταγραφή των μετεωρολογικών δεδομένων
- Μέτρηση της ποιότητας και ποσότητας των επιφανειακών και υπογείων υδάτων
- Έλεγχος της ποιότητας του πόσιμου νερού και του θαλάσσιου περιβάλλοντος
- Εξέταση της ποιότητας των εδαφών
- Καταγραφή της εξέλιξης της χλωρίδας και της πανίδας
- Έλεγχος της ποιότητα της ατμόσφαιρας
Τι σημαίνει έλεγχος εκπομπών:
- Παρακολούθηση των υγρών αποβλήτων, των απορροών και των στερεών καταλοίπων της δραστηριότητας της εταιρείας
- Έλεγχος των αερίων εκπομπών και των επιπέδων θορύβου
- Πλήρης έλεγχος της ασφάλειας της επιφάνειας του εδάφους με προγράμματα δονημετρικού ελέγχου, τοπογραφικές μετρήσεις και έλεγχος της ευστάθειας των χώρων απόθεσης και των πρανών γενικότερα
Η γνώση και η κατανόηση των παραπάνω περιβαλλοντικών παραμέτρων λειτουργούν προληπτικά στον εντοπισμό ενδεχόμενων κινδύνων, ενώ αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της προσπάθειας της βιομηχανίας να διατηρήσει το περιβαλλοντικό της αποτύπωμα στο ελάχιστο δυνατό.
Παράλληλα, οι κάτοικοι των τοπικών κοινωνιών, όπως και οποιοσδήποτε ενδιαφερόμενος, έχουν πρόσβαση ανά πάσα στιγμή στα στοιχεία και στις τεχνικές εκθέσεις με στατιστική επεξεργασία και αξιολόγηση των μετρήσεων που αναρτώνται στην πλατφόρμα, οι οποίες επιπλέον κοινοποιούνται τακτικότατα αρμοδίως.
Αποκατάσταση και ξηρή απόθεση: Με το βλέμμα στη μετα-μεταλλευτική εποχή
- Αποκατάσταση
Για την Ελληνικός Χρυσός, στόχος είναι και η εξυγίανση της περιοχής από τα υπολείμματα της προγενέστερης και ιστορικής μεταλλευτικής δραστηριότητας που ήταν εμφανή στην περιοχή λόγω της απουσίας σύγχρονων μεθόδων εκμετάλλευσης και περιβαλλοντικής διαχείρισης.
Η εταιρεία σχεδίασε, λειτουργεί και υλοποιεί το έργο των Μεταλλείων Κασσάνδρας σύμφωνα με την αρχή της παράλληλης αποκατάστασης, επαναφέροντας το περιβάλλον στην πρότερη κατάστασή του στις περιοχές όπου ολοκληρώνεται η μεταλλευτική δραστηριότητα, με όραμα της παράδοσης του συνόλου των εκτάσεων δραστηριοποίησής της άρτιων στις τοπικές κοινωνίες.
Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος της αποκατάστασης που επιχειρείται, από το 2012 μέχρι και σήμερα έχουν απομακρυνθεί 3,4 εκατομμύρια τόνοι μεταλλευτικών καταλοίπων της προγενέστερης μεταλλευτικής δραστηριότητας (περίοδος 1960-1995) που ήταν αποτεθειμένα σε έκταση 350.000 τ.μ. στην Ολυμπιάδα τα τελευταία 40 χρόνια. Η εταιρεία έχει δαπανήσει ήδη για τον σκοπό αυτόν πάνω από 100 εκατ. ευρώ.
Σήμερα, το έργο της αποκατάστασης των παλαιών χώρων απόθεσης στην Ολυμπιάδα βρίσκεται στη φάση της εξυγίανσης και επαναφοράς του ανάγλυφου, με σκοπό τη φυτοτεχνική αποκατάσταση και περιβαλλοντική αναβάθμισή τους, με στόχο την απόδοση της περιοχής προς αξιοποίηση στην τοπική κοινωνία. Επιπλέον, στην Ολυμπιάδα έχει διαμορφωθεί ένα φυτώριο 150 στρ. σε έναν χώρο που παλιά ήταν χώρος απόθεσης μεταλλευτικών καταλοίπων.
Δείτε περισσότερα για το έργο της περιβαλλοντικής αποκατάστασης:
- Ξηρή απόθεση
Μία εκ των μεγαλύτερων προκλήσεων στη σύγχρονη μεταλλευτική βιομηχανία είναι αυτή της ασφαλούς και με το μικρότερο δυνατό αποτύπωμα διαχείρισης των μεταλλευτικών καταλοίπων. Η απάντηση σε αυτήν την πρόκληση; Η τεχνολογία Ξηρής Απόθεσής τους, που εφαρμόζει ήδη η Ελληνικός Χρυσός.
Για να γίνει κατανοητή η πρωτοποριακή διαδικασία, όλα τα μεταλλεία παράγουν τέλματα, δηλαδή μείγμα νερού και στείρων υλικών. Τέλμα είναι το κατάλοιπο από την επεξεργασία του μεταλλεύματος. Παραδοσιακά, τα τέλματα αποθηκεύονταν ως είχαν, σε υγρή μορφή σε μεγάλες εγκαταστάσεις, τις γνωστές λίμνες τελμάτων. Οι σύγχρονες μέθοδοι της ξηρής απόθεσης αφαιρούν το νερό, με αποτέλεσμα να προκύπτει ένα αμμώδες υλικό, το οποίο κατόπιν διαστρώνεται και συμπιέζεται.
Η συγκεκριμένη κορυφαία βιομηχανική πρακτική εφαρμόζεται από την εταιρεία στον Χώρο Ξηρής Απόθεσης Κοκκινόλακκα, ενώ έχει προταθεί και για το έργο των Σκουριών με στόχο την περαιτέρω μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος του έργου κατά 40%. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό το γεγονός ότι η ξηρή απόθεση διασφαλίζει ασφαλή αποθήκευση των μεταλλευτικών αποβλήτων, ενώ επιπλέον τέτοιες υποδομές ενσωματώνονται καλύτερα στο φυσικό περιβάλλον μετά την ολοκλήρωση της αποκατάστασης.
Η ένταξη αυτής της τεχνολογίας στη χώρα μας και συγκεκριμένα στον Κοκκινόλακκα αποτελεί διεθνές case study, λόγω των σημαντικών περιβαλλοντικών πλεονεκτημάτων που διασφαλίζει, σηματοδοτώντας μια νέα περίοδο περιβαλλοντικής διαχείρισης στον μεταλλευτικό κλάδο.
Ο Χώρος Ξηρής Απόθεσης στον Κοκκινόλακκα αποτελεί έναν σύγχρονο, ενοποιημένο και κατάλληλα προστατευμένο χώρο ξηρής απόθεσης στην περιοχή του Μαντέμ Λάκκου, που σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε βάσει της βέλτιστης και πλέον σύγχρονης τεχνολογίας για την ασφαλή και περιβαλλοντικά υπεύθυνη διαχείριση και εναπόθεση των μεταλλευτικών καταλοίπων από τις εγκαταστάσεις της Ολυμπιάδας και του Στρατωνίου, καθώς και την καλύτερη δυνατή διαχείριση όσων καταλοίπων προέκυψαν από την προγενέστερη δραστηριότητα (1960-1995).
Η υψηλών προδιαγραφών υποδομή δημιουργήθηκε ώστε να εξυπηρετήσει την επιτακτική ανάγκη κατάργησης των παλαιών χώρων απόθεσης και τη δημιουργία ενός νέου ενοποιημένου χώρου, με προτεραιότητα την προστασία του περιβάλλοντος.
Η ανάπτυξη και λειτουργία του χώρου αποτελεί έργο αναβάθμισης και αποκατάστασης του περιβάλλοντος της περιοχής, καθώς εκεί εναποτίθενται όχι μόνο τα κατάλοιπα που προκύπτουν από τη λειτουργία των μεταλλείων Μαύρων Πετρών-Στρατωνίου και Ολυμπιάδας, αμφότερα ενεργά σήμερα, αλλά και των ιστορικών αποθέσεων που υπήρχαν εδώ και δεκαετίες στην περιοχή από την πρότερη δραστηριότητα. Πλέον, οι παλαιοί χώροι απόθεσης καταργούνται και ενσωματώνονται στον νέο χώρο απόθεσης, αποκαθιστώντας την ευρύτερη περιοχή.
Δείτε βίντεο για τη μέθοδο της ξηρής απόθεσης:
Περιηγηθείτε ψηφιακά στη state-of-the-art εγκατάσταση του Χώρου Ξηρής Απόθεσης Κοκκινόλακκα ΕΔΩ.
Κάνετε Virtual Tours στα Μεταλλεία:
Μεταλλείο Ολυμπιάδας
Μεταλλείο Μαύρων Πετρών
Έργο Σκουριών