Την ώρα που η Θεσσαλονίκη βαυκαλίζεται ακόμα με όνειρα περί μητρόπολης των Βαλκανίων και… ασθμαίνει στο μέτωπο μιας σειράς έργων υποδομών, στη βαλκανική γειτονιά της και συγκεκριμένα στο Βελιγράδι συμβαίνει μια πραγματική κοσμογονία με… αραβικό αέρα, που «τρέχει» με ταχύτατους ρυθμούς. Ένα εντυπωσιακό πρότζεκτ αστικής ανάπλασης, το Belgrade Waterfront, ύψους 3 δισ. δολ., βρίσκεται σε εξέλιξη, δημιουργώντας ένα νέο αστικό κέντρο και έναν νέο διεθνή προορισμό στη σερβική πρωτεύουσα, στο πλαίσιο συνεργασίας της σερβικής κυβέρνησης και της Eagle Hills, μιας ιδιωτικής real estate investment and development εταιρείας με έδρα το Άμπου Ντάμπι, που ειδικεύεται στη δημιουργία νέων city hubs.
Σε συνδυασμό δε με τις υποδομές που κατασκευάζονται αυτή την περίοδο, ώστε να φιλοξενήσει η σερβική πρωτεύουσα την EXPO 2027, το Βελιγράδι αλλάζει με ταχύτατους ρυθμούς πρόσωπο, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την οικονομία του, καθώς δημιουργούνται νέες θέσεις εργασίας, όπως επίσης και οι προϋποθέσεις για νέες τοπικές και διεθνείς επενδύσεις, αλλά και για την προσέλκυση νέων τουριστικών ροών.
Το Belgrade Waterfront: Μια πόλη μέσα στην πόλη
Το Belgrade Waterfront είναι το δεύτερο μεγαλύτερο συγκρότημα μικτής χρήσης υπό κατασκευή στην Ευρώπη, μετά το Minsk Mir.
Αναπτύσσεται στη δεξιά όχθη του ποταμού Sava, με άμεση πρόσβαση στη νέα γέφυρα που θα ενισχύσει τη σύνδεση μεταξύ του κέντρου της παλιάς πόλης και του Νέου Βελιγραδίου. Καταλαμβάνει ουσιαστικά την περιοχή από τη γέφυρα του Branko μέχρι την Έκθεση του Βελιγραδίου. Στην τελική του μορφή θα περιλαμβάνει 14 κτίρια, 10.000 κατοικίες -5.000 έχουν ήδη πωληθεί- 14 χλμ. νέων δρόμων, δύο δημοτικά σχολεία, 11 παιδικούς σταθμούς, πολυτελή ξενοδοχεία, μεταξύ των οποίων το St Regis της αλυσίδας Marriott, που έχει ήδη ολοκληρωθεί και καλύπτει τους 11 πρώτους ορόφους του Kula Belgrade, του εμβληματικού ουρανοξύστη ύψους 168 μέτρων του πρότζεκτ που μοιάζει με αντεστραμμένο μπουκάλι, το Galerija Belgrade -το μεγαλύτερο εμπορικό κέντρο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης- πάνω από 300 εμπορικά καταστήματα, περισσότερα από 50 εστιατόρια, το Sava park 2,7 εκταρίων, τη Sava Promenada 1,8 χλμ., παιδικό θέατρο, αθλητικό κέντρο και δημόσιες υποδομές. Η κατασκευή ξεκίνησε το 2014, με το πρότζεκτ να έχει 30ετή ορίζοντα ολοκλήρωσης. Συνολικά εκτιμάται ότι θα χτιστούν περί τα 1,8 εκατομμύρια τ.μ. (177 εκτάρια).
Με τη δημιουργία του Νέου Βελιγραδίου κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα και την επέκταση της πόλης προς τα νότια, περί τα 100 εκτάρια της περιοχής στη δεξιά όχθη του ποταμού Sava αφέθηκαν στην τύχη τους και άνοιξαν την… όρεξη στους ξένους επενδυτές. Σημειώνεται ότι στο πρότζεκτ συμμετέχει η σερβική κυβέρνηση με 32% και η Eagle Hills με 68%.
Άλλωστε, το Belgrade Waterfront θεωρείται «παιδί» του σημερινού Σέρβου προέδρου και πρώην πρωθυπουργού, Αλεξάνταρ Βούτσιτς. Η ιδέα για το έργο έκανε για πρώτη φορά την εμφάνισή της το 2012 στο πλαίσιο των προεκλογικών υποσχέσεων του Βούτσιτς, υποψήφιου τότε από το σερβικό προοδευτικό κόμμα. Μάλιστα, το 2014 το πρότζεκτ ανακηρύχθηκε από τη σερβική κυβέρνηση ως έργο ειδικής σημασίας για τη Δημοκρατία της Σερβίας και την πόλη του Βελιγραδίου. Είναι χαρακτηριστικό πως ο Βούτσιτς στα εγκαίνια του ξενοδοχείου The St. Regis Belgrade σημείωσε πως πρόκειται για μια σημαντική αναπτυξιακή ευκαιρία για τη Σερβία και θα ενισχύσει περαιτέρω την τουριστική της προοπτική ενόψει και της διοργάνωσης της EXPO 2027. Δήλωσε δε υπερήφανος που μόνο το ξενοδοχείο θα απασχολήσει περί τα 200 νέα άτομα από τη Σερβία και αναφερόμενος συνολικά στο Belgrade Waterfront το χαρακτήρισε «καμάρι» των Σέρβων.
Οι αντιδράσεις
Βέβαια το πρότζεκτ του Belgrade Waterfront δεν εξελίσσεται χωρίς αντιδράσεις και διαμαρτυρίες. Οργανώσεις ακτιβιστών, πολίτες, αλλά και εκπρόσωποι της αντιπολίτευσης υποστηρίζουν πως για τους σκοπούς του εκδίωξε ανθρώπους από τα σπίτια τους εν μία νυκτί, πως υπάρχουν σοβαρά θέματα διαφάνειας και πως η δημόσια διαβούλευση χωλαίνει, αν δεν λείπει εντελώς. Επίσης, υπάρχουν έντονες ανησυχίες -που δεν φαίνεται πάντως να φρενάρουν το πρότζεκτ- για την εξέλιξη της πόλης με βάση πρότυπα ξένα σε σχέση με την ταυτότητά της -κάποιοι μιλούν για ένα παράλληλο σύμπαν ή για την ακρίβεια για το προφίλ μιας άλλης χώρας- αλλά και για το κατά πόσο τα οφέλη του έργου θα φτάσουν στον μέσο πολίτη του Βελιγραδίου και δεν θα κληθεί τελικά αυτός να πληρώσει μέρος του λογαριασμού, το λεγόμενο… μάρμαρο.
Μάλιστα, συχνές είναι οι διαδηλώσεις που καταλήγουν σε συγκρούσεις με την αστυνομία. Ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά επεισόδια σημειώθηκε τον Απρίλιο του 2016, όταν κατά τη διάρκεια κατεδάφισης κάποιων κτηρίων εμφανίστηκαν μασκοφόροι για να την προασπίσουν, προκαλώντας την οργή των κατοίκων.
Η ευκαιρία της EXPO 2027
Οι κοσμογονικές αλλαγές στη σερβική πρωτεύουσα συμβαίνουν ενώ το Βελιγράδι προετοιμάζεται για την EXPO 2027. Μετά από 140 χρόνια που η Σερβία συμμετέχει σε EXPOS ανά τον κόσμο, θα φιλοξενήσει για πρώτη φορά μια διεθνώς αναγνωρισμένη specialised EXPO, την πρώτη στην ιστορία των δυτικών Βαλκανίων. Οι εκθεσιακές υποδομές θα είναι επιφάνειας 25 εκταρίων, ενώ αναμένεται να αφήσουν στο Βελιγράδι μια σημαντική κληρονομιά και παρακαταθήκη για το μέλλον της πόλης.
Έτσι, όταν η διοργάνωση της EXPO 2027 ολοκληρωθεί, το Βελιγράδι, όπως σημειώνουν οι διοργανωτές, θα έχει υποστεί μια πραγματική μεταμόρφωση, με νέες υποδομές και δίκτυα μεταφορών που θα αναδιαμορφώσουν το τοπίο του. Οι δε χώροι που θα μείνουν πίσω θα γίνουν διαχρονικά σύμβολα συνδεσιμότητας και ενότητας, αποτελώντας θεμέλιο για το μέλλον της πόλης, σύμφωνα με τους διοργανωτές.
Ειδικότερα, αυτή η παρακαταθήκη θα περιλαμβάνει τη νέα Έκθεση του Βελιγραδίου, το Μουσείο της Expo 2027, το Αμφιθέατρο, το International Forum of Play, το Competence Center for Innovation and Creativity, το National Centre for the Promotion of Sports and Physical Activity, το Center of Musical Experimentation, σχολεία και παιδικούς σταθμούς και το Playground Earth. Σημειώνεται πως η Θεσσαλονίκη είχε διεκδικήσει πριν από περίπου 20 χρόνια τη διοργάνωση της EXPO 2008, χάνοντάς την τελικά από τη Σαραγόσα, χάνοντας όμως μαζί και μια μεγάλη αναπτυξιακή ευκαιρία.