Γράφει η Όλγα Τζέτζη*
Η ετήσια λίστα Nature’s 10 του διεθνούς επιστημονικού περιοδικού Nature για το 2025 (Nature – Nature’s 10: Ten people who shaped science in 2025) δεν αποτελεί έναν απλό κατάλογο επιστημονικών διακρίσεων. Αποτυπώνει τον τρόπο με τον οποίο η επιστήμη, όταν λειτουργεί με θεσμική ανεξαρτησία και τεκμηρίωση, συμβάλλει ουσιαστικά στη δημόσια υγεία, στη δημοκρατική σταθερότητα και στη συλλογική ανθεκτικότητα των κοινωνιών.
Οι δέκα άνθρωποι που ξεχώρισαν φέτος προέρχονται από διαφορετικούς επιστημονικούς χώρους. Ωστόσο, συνδέονται από έναν κοινό παρονομαστή: το έργο τους έχει μετρήσιμο κοινωνικό αποτύπωμα και εντάσσεται σε συλλογικές, μακροπρόθεσμες πολιτικές και θεσμικές στρατηγικές.
- Η Susan Monarez, ειδικός στη δημόσια υγεία, αναγνωρίστηκε για τη στάση της υπέρ της επιστημονικής τεκμηρίωσης απέναντι στην πολιτική πίεση, αναδεικνύοντας τη σημασία της ανεξαρτησίας των θεσμών υγείας.
- Ο Achal Agrawal, επιστήμονας δεδομένων, έφερε στο προσκήνιο ζητήματα ακαδημαϊκής ακεραιότητας, υπενθυμίζοντας ότι χωρίς αξιοπιστία στην έρευνα δεν μπορεί να υπάρξει αξιόπιστη πολιτική υγείας.
- Ο αστροφυσικός Tony Tyson, μέσα από το έργο του στο Αστεροσκοπείο Vera Rubin, εκπροσωπεί τη διαχρονική αξία της δημόσιας επένδυσης στη γνώση.
- Στον τομέα της παγκόσμιας υγείας, η Precious Matsoso διακρίθηκε για τη συμβολή της στη διαμόρφωση της πρώτης διεθνούς συνθήκης πανδημικής ετοιμότητας, επιβεβαιώνοντας ότι οι υγειονομικές κρίσεις απαιτούν διεθνή συνεργασία και θεσμική συνέχεια.
- Η νευρολόγος Sarah Tabrizi πέτυχε, για πρώτη φορά, επιβράδυνση της νόσου Huntington, αναδεικνύοντας τη σημασία της μεταφραστικής έρευνας από το εργαστήριο στον ασθενή.
- Ο γεωεπιστήμονας Mengran Du αποκάλυψε άγνωστα οικοσυστήματα σε ακραία βάθη των ωκεανών, συνδέοντας το περιβάλλον με τη μελλοντική υγεία του πλανήτη.
- Ιδιαίτερη σημασία για τη δημόσια υγεία έχει το έργο του Luciano Moreira, ο οποίος αξιοποίησε βιολογικές παρεμβάσεις για τον έλεγχο λοιμωδών νοσημάτων, δείχνοντας ότι η πρόληψη μπορεί να αποδειχθεί αποτελεσματικότερη από τη θεραπεία.
- Η Yifat Merbl συνέβαλε καθοριστικά στην κατανόηση νέων μηχανισμών του ανοσοποιητικού συστήματος.
- Ο Liang Wenfeng ανέδειξε τη σημασία της ισότιμης πρόσβασης στην τεχνητή νοημοσύνη μέσω ανοιχτών και οικονομικών μοντέλων.
- Τέλος, η περίπτωση του KJ Muldoon, του πρώτου παιδιού που έλαβε εξατομικευμένη θεραπεία γονιδιακής επεξεργασίας, λειτουργεί ως σύμβολο της μετάβασης στην ιατρική ακριβείας, με σημαντικές ηθικές και πολιτικές προεκτάσεις.
Το κοινό στοιχείο και των δέκα δεν είναι η προβολή, αλλά η απουσία της. Κανένας δεν παρουσιάστηκε ως «σωτήρας». Το έργο τους εντάσσεται σε θεσμούς, ομάδες, πολιτικές υγείας και διαδικασίες συλλογικής λογοδοσίας.
Σε μια περίοδο όπου και στην Ελλάδα ο δημόσιος λόγος γύρω από την υγεία συχνά προσωποποιείται, αυτή η υπενθύμιση αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η επιστημονική ιδιότητα, όταν αποσυνδέεται από τεκμηρίωση, θεσμική εμπειρία και ουσιαστική συμμετοχή στη χάραξη πολιτικής υγείας, χάνει το περιεχόμενό της. Η δημόσια υγεία, όμως, δεν αντέχει αφηγήσεις χωρίς επιστημονικό και θεσμικό υπόβαθρο.
Το 2026 θα έπρεπε να βρει τη χώρα με σαφείς προτεραιότητες:
1. επένδυση στην πρόληψη στην παιδική και εφηβική ηλικία,
ενίσχυση της επιδημιολογικής επιτήρησης
2. εκπαίδευση γονέων και επαγγελματιών υγείας με σύγχρονες, τεκμηριωμένες οδηγίες,
3. θεσμική αναγνώριση του ιατρικού και ανθρωπιστικού έργου ως αναπόσπαστου τμήματος της δημόσιας υγείας.
Οι “Nature’s 10” δεν υποδεικνύουν πρόσωπα προς μίμηση. Υποδεικνύουν τρόπο σκέψης και λειτουργίας. Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα για μια δημοκρατία που επιλέγει να αντιμετωπίζει την υγεία όχι ως επικοινωνιακό πεδίο, αλλά ως θεμέλιο κοινωνικής ανθεκτικότητας.
* Η κ. Όλγα Τζέτζη είναι MD, PhD, παιδίατρος, τέως πρόεδρος Ένωσης Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Βορείου Ελλάδος και Εκπαιδεύτρια - ελεγκτής γιατρός ΕΟΔΥ Βόρείου Ελλάδος