Στην τελευταία θέση μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Ελευθερία του Τύπου βρίσκεται η χώρα μας, σύμφωνα με την έκθεση της μη κυβερνητικής Οργάνωσης Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα (Reporters sans frontières, RSF), η οποία δόθηκε στη δημοσιότητα σήμερα που είναι Παγκόσμια Ημέρα Ελευθερίας του Τύπου.
Η χώρα μας βρίσκεται στην 107η θέση με διαφορά 24 θέσεων από το αμέσως προηγούμενο κράτος-μέλος της ΕΕ, τη Μάλτα, που βρίσκεται στην 84η θέση. Η άνοδος μόλις μίας θέσης από πέρσι -από την 108η στην 107η- «υποδηλώνει ότι η βελτιωμένη θέση της Ελλάδας (σε σύνολο 180 χωρών) μπορεί να αποδοθεί στην υποχώρηση άλλων χωρών», αναφέρει ο o Πάβολ Σζάλαϊ, επικεφαλής στους RSF για την περιοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των Βαλκανίων.
«Η ελευθερία του Τύπου στην Ελλάδα υπέστη σοβαρές οπισθοδρομήσεις μεταξύ 2021 και 2023, μεταξύ άλλων με ένα σκάνδαλο υποκλοπών που αποκάλυψε ότι η Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών (ΕΥΠ) κατασκόπευε αρκετούς δημοσιογράφους. Επιπλέον, τα SLAPPs (Στρατηγική Αγωγή κατά της Συμμετοχής του Δημοσίου) είναι κοινός τόπος και, ακόμη πιο ανησυχητικό, η δολοφονία του βετεράνου ρεπόρτερ Γιώργου Καραϊβάζ το 2021 δεν έχει εξιχνιαστεί», κι αυτά τα περιστατικά εξηγούν την τελευταία θέση που έχει η Ελλάδα, αναφέρεται στην έκθεση.
Σημειώνεται ότι, με ανάρτησή τους οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα χαιρέτησαν τις εξελίξεις στην υπόθεση, με τη σύλληψη δύο φερόμενων ως υπόπτων για τη δολοφονία του δημοσιογράφου, για τις οποίες τόνισαν ότι «σηματοδοτούν πρόοδο στην έρευνα», συμπληρώνοντας παράλληλα ότι «όλοι οι υπεύθυνοι για το έγκλημα, συμπεριλαμβανομένου του ιθύνοντος νου, πρέπει να συλληφθούν».
Αναφορά γίνεται επίσης και στην δημοσιογραφική κάλυψη της πρόσφατης σιδηροδρομικής τραγωδίας των Τεμπών, για την οποία επισημαίνεται ότι «η εμπιστοσύνη των πολιτών στα ΜΜΕ βρίσκεται σταθερά σε ένα από τα χαμηλότερα επίπεδα στην Ευρώπη και κλονίστηκε περαιτέρω από τη μεροληπτική δημοσιογραφική κάλυψη του πρόσφατου σιδηροδρομικού δυστυχήματος».
Όπως αναφέρουν οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα η παρακολούθηση δημοσιογράφων από την Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών και μέσω του λογισμικού Predator αποτελεί «τη μεγαλύτερη παραβίαση της ελευθερίας του Τύπου στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2022 και εξηγεί γιατί η Ελλάδα έχει τη χαμηλότερη κατάταξη από οποιαδήποτε άλλη χώρα της ΕΕ στον Δείκτη του 2023».
Σύμφωνα με την ανάλυση της Οργάνωσης, «η εμπιστοσύνη του πληθυσμού στα μέσα ενημέρωσης είναι από τις χαμηλότερες στην Ευρώπη εδώ και πολλά χρόνια. Λίγοι επιχειρηματίες διοικούν τη συντριπτική πλειονότητα των μέσων ενημέρωσης, ενώ συμμετέχουν και σε άλλους επιχειρηματικούς τομείς. Μερικοί από αυτούς έχουν στενούς δεσμούς με την πολιτική ελίτ της χώρας κι αυτό έχει ως αποτέλεσμα, ο Τύπος είναι πολύ πολωμένος».
Αναφορικά με το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης, χαρακτηρίζεται ως «αργός και αναποτελεσματικός» φορέας , ενώ σημειώνεται ότι παρά τις συνταγματικές εγγυήσεις, η ελευθερία του τύπου «αμφισβητείται σε νομοθετικό επίπεδο».
«Το νέο νομοθετικό πλαίσιο που ψηφίστηκε από το κοινοβούλιο, με στόχο να παρέχει στους πολίτες καλύτερη προστασία από την αυθαίρετη παρακολούθηση, ως απάντηση στο σκάνδαλο υποκλοπών «Predatorgate», υπολείπεται των ευρωπαϊκών προτύπων», σημειώνεται στην έκθεση.
Αναφέρεται ακόμη ότι «ακροαριστεροί και ακροδεξιοί ακτιβιστές επιτίθενται τακτικά στις εγκαταστάσεις των μέσων ενημέρωσης που θεωρούν ιδεολογικούς εχθρούς» και επιπλέον «οι γυναίκες δημοσιογράφοι αντιμετωπίζουν συχνά σεξισμό στο χώρο εργασίας».
Πρώτη η Νορβηγία – Τελευταία η Βόρεια Κορέα
Η Νορβηγία καταλαμβάνει την πρώτη θέση στην κατάταξη, για 7η συνεχή χρονιά και ακολουθούν Ιρλανδία, Δανία, Σουηδία και Φινλανδία, ενώ στις πέντε τελευταίες θέσεις της παγκόσμιας λίστας βρίσκονται το Τουρκμενιστάν, το Ιράν, το Βιετνάμ, η Κίνα και η Βόρεια Κορέα.
Η Γαλλία ανέβηκε, από την 26η στην 24η θέση. Όμως η «μικρή άνοδος» αυτή εξηγείται «κυρίως από το ότι η κατάσταση χειροτέρεψε αλλού», τόνισε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο Κριστόφ Ντελουάρ, ο Γενικός Γραμματέας της οργάνωσης υπεράσπισης της ελευθεροτυπίας και των δημοσιογράφων.
Οι εντυπωσιακότερες πτώσεις καταγράφονται στο Περού (110ο, –33 θέσεις), στη Σενεγάλη (104η, –31 θέσεις), στην Αϊτή (99η, –29) και στην Τυνησία (121η, –27).
Στη Σενεγάλη, όπου το ενδεχόμενο να διεκδικήσει τρίτη θητεία ο πρόεδρος Μακί Σαλ προκαλεί αντιδράσεις, η RSF καταγγέλλει «τη ραγδαία επιδείνωση των συνθηκών ως προς την ασφάλεια των δημοσιογράφων». Κι αυτό παρότι πρόκειται για χώρα που ως πρότινος αποτελούσε «υπόδειγμα» στην περιφέρεια.
Η ΜΚΟ επισημαίνει ακόμη πως η Τυνησία του προέδρου Κάις Σάγεντ μοιάζει «ολοένα περισσότερο» να χαρακτηρίζεται από «αυταρχισμό και δυσανεξία» έναντι «της κριτικής του Τύπου».
Κατά την έκδοση για το 2023 της κατάταξης αναφοράς, οι συνθήκες άσκησης του δημοσιογραφικού επαγγέλματος χειροτέρεψαν σε 7 χώρες στις 10.
Σε σύνολο 180 χωρών/περιοχών η κατάσταση της ελευθερίας του Τύπου είναι «πολύ κακή» σε 31 χώρες, σε 42 είναι «κακή», σε 55 είναι «προβληματική» και «καλή» ή «αρκετά καλή» σε 52 χώρες. «Με άλλα λόγια», εξηγούν οι RSF, το δημοσιογραφικό περιβάλλον είναι «κακό» σε 7 στις 10 χώρες και «ικανοποιητικό» μόνο στις υπόλοιπες 3 στις 10.
Η μη κυβερνητική οργάνωση εκφράζει ιδιαίτερη ανησυχία για την εξάπλωση που παίρνει η παραπληροφόρηση σε ιστότοπους κοινωνικής δικτύωσης, για παράδειγμα τις ψευδείς εικόνες –βίντεο και φωτογραφίες– δημιουργημένες από τεχνητή νοημοσύνη.