Στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για την Ημέρα Μνήμης Ελλήνων Εβραίων Μαρτύρων και Ηρώων του Ολοκαυτώματος πραγματοποιήθηκαν στις 24 Ιανουαρίου τα εγκαίνια της έκθεσης με τίτλο: «Θεσσαλονικέων Συναγωγές. Άγνωστες πτυχές της Τοπικής Ιστορίας» στο Εβραϊκό Μουσείο της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης.
Πρόκειται για μία έκθεση που εστιάζει στις τρεις κεντρικές Συναγωγές της πόλης: την Ταλμούντ Τορά Αγκαντόλ από τον 16ο αιώνα έως την πυρκαγιά του 1917, την Μπεθ Σαούλ από τον 19ο αιώνα μέχρι το Ολοκαύτωμα και την Μοναστηριωτών που λειτουργεί μεταπολεμικά μέχρι σήμερα.
Η έκθεση έγινε με επιμέλεια του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης και με επιστημονικό σύμβουλο τον Δρα Ηλία Μεσσίνα.
Τα εγκαίνια της έκθεσης τίμησαν με την παρουσία τους η Γενική Πρόξενος της Γερμανίας, ο Πρόξενος της Γαλλίας, εκπρόσωποι της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας και πλήθος κόσμου. Την εκδήλωση χαιρέτισε ο Πρόεδρος του Εβραϊκού Μουσείου Ισαάκ Σαλτιέλ, ο Πρόεδρος του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου Ελλάδος και της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης, Δαυίδ Σαλτιέλ, ο Γεώργιος Νταλιάρης εκ μέρους του Βουλευτού, Σταύρου Καλαφάτη, ο Πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Σπύρος Βούγιας και ο εκπρόσωπος του Μητροπολίτη Αρχιμανδρίτης Ευσέβιος Νακόπουλος. Η επιστημονική υπεύθυνη του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης, Δρ. Ξένια Ελευθερίου μίλησε για το περιεχόμενο της έκθεσης.
Ο Δρ. Ηλίας Μεσσίνας μίλησε για τις συναγωγές και εστίασε σε δύο ψηφιακές εφαρμογές με χάρτες της πόλης, πριν και μετά το Ολοκαύτωμα.
Μέσα από τους χάρτες αυτούς το κοινό είχε τη δυνατότητα να δει διαδραστικά την αποτύπωση της τεράστιας πολιτισμικής καταστροφής που υπέστη η Θεσσαλονίκη εξαιτίας του Ολοκαυτώματος, σε ό,τι αφορά στις Συναγωγές της πόλης. Ο Δρ. Ηλίας Μεσσίνας συνέβαλε επίσης στον εμπλουτισμό της έκθεσης, με πλήθος ιστορικών πληροφοριών και φωτογραφιών από το προσωπικό του αρχείο, καθώς και αρχιτεκτονικές αποτυπώσεις και αναπαραστάσεις των τριών συναγωγών Ταλμούντ Τορά, Μπεθ Σαούλ και της Μοναστηριωτών. Στη Μοναστηριωτών, σε συνεργασία με τους KARD Architects Δημήτρη Ραΐδη και Αλέξανδρο Κουλουκούρη, ο Δρ. Ηλίας Μεσσίνας ήταν ο αρχιτέκτονας υπεύθυνος για την ιστορική αναπαλαίωση της συναγωγής το 2016.
Οι ψηφιακοί χάρτες των συναγωγών της Θεσσαλονίκης πριν και μετά το Ολοκαύτωμα, που παρουσιάζονται στην έκθεση, βασίζονται και στην πρόσφατη έρευνα του Δρα. Ηλία Μεσσίνα για τον εμπλουτισμό του Αρχαιολογικού Κτηματολογίου του Υπουργείου Πολιτισμού, με 270 και πλέον τοποθεσίες εβραϊκού πολιτισμού, στον ψηφιακό χάρτη της Ελλάδος.
Στον ψηφιακό χάρτη της Θεσσαλονίκης πριν το Ολοκαύτωμα, περισσότερα από 70 σημεία θυμίζουν την έντονη παρουσία των Εβραίων, στον αστικό, κοινωνικό, πολιτιστικό και θρησκευτικό ιστό της πόλης. Μιας πολυπολιτισμικής πόλης, που μετά τον πόλεμο, όπως παρουσιάζει και ο ψηφιακός χάρτης, εκτός από τα χιλιάδες ανθρώπινα θύματα του Ολοκαυτώματος, στην πόλη παρέμειναν παρά ελάχιστα σημεία αναφοράς της εβραϊκής παρουσίας στον ιστό της πόλης.
Συναγωγές όπως η Μπεθ Σαούλ και η Μπεθ Ισραέλ ανατινάχθηκαν από τους Ναζί, ενώ ο συνοικισμός Βαρώνου Χιρς, ο τελευταίος σταθμός των Εβραίων της Θεσσαλονίκης πριν τον εκτοπισμό τους με εμπορικά βαγόνια στο Ολοκαύτωμα, ισοπεδώθηκε εντελώς. Στον ψηφιακό χάρτη εμφανίζονται και τα όρια της αρχαίας εβραϊκής νεκρόπολης, στα όρια της πανεπιστημιούπολης σήμερα, που καταστράφηκε τον Δεκέμβριο 1943.
Την καταστροφή του εβραϊκού πληθυσμού στο Ολοκαύτωμα, ακολούθησε και η καταστροφή των συναγωγών και μνημείων τους, σε μια προσπάθεια να σβήσει η μνήμη τους από την πόλη για πάντα.
Εκθέσεις όμως, όπως η παρούσα, μας υπενθυμίζουν τη βαθιά σχέση της μακρόχρονης παρουσίας των Εβραίων και της ιστορίας τους στο χαρακτήρα της Θεσσαλονίκης. Την παρουσία των εβραϊκών ιδρυμάτων στον ιστό της πόλης και στην αρχιτεκτονική της. Αλλά και για την παρουσία των Εβραίων στην αγορά και στην κοινωνική ζωή της πόλης, με τους γάμους και τις τελετές τους, να στολίζουν και να εμπλουτίζουν την εμπειρία μιας πολυπολιτισμικής Θεσσαλονίκης στην οποία ακούγονταν πολλές γλώσσες και πολλές διαφορετικές προσευχές.
Η έκθεση είναι ανοιχτή τις ώρες μουσείου, ενώ προγραμματίζεται να εκτεθεί και στο Ισραήλ και στις ΗΠΑ.