Το Σαράγεβο έχει ακόμα εμφανείς τις πληγές του από τον πόλεμο -ίσως να μη θέλει να τις κρύψει κιόλας-, είναι σκοτεινό και παράλληλα όμορφο, έχει ιδιαίτερο vibe και αφηγείται σε κάθε γωνιά του μία ιστορία. Εκεί χτυπάει και η multi-cultie και multi-θρησκευτική καρδιά των Βαλκανίων καθώς μπορείς να δεις μουσουλμάνους (οι οποίοι αποτελούν άνω του 90% των Βόσνιων), μαζί με καθολικούς, ορθόδοξους και κάποιους Εβραίους να περπατάνε μαζί και να συνυπάρχουν. Δεν είναι τυχαίο που είναι η μόνη πόλη της Ευρώπης που διαθέτει τζαμί, καθολική εκκλησία, ορθόδοξη εκκλησία και συναγωγή, όλα πολύ κοντά μεταξύ τους. Αναρωτιέται κανείς τότε πώς άνθρωποι που λίγα χρόνια πριν πολεμούσαν μεταξύ τους μπορούν να συνυπάρξουν αρμονικά. Το Σαράγεβο έχει την απάντηση. Οι ντόπιοι μιλάνε, ο καθένας λέει τη δική του ιστορία, μία ιστορία που έζησαν πριν από 30 χρόνια και ακόμα τους πονά. Και, κυρίως, μία ιστορία που μπορείς να ακούσεις με διαφορετικό τρόπο από διαφορετικά χείλη.
Μπορεί το Σαράγεβο να μην είναι το πρώτο μέρος που έρχεται στο μυαλό κάποιου για καλοκαιρινές διακοπές αλλά ποιος μας λέει ότι υπάρχει πεπατημένη στους «καλοκαιρινούς» προορισμούς;
Πολλοί μπορεί να θυμούνται το Σαράγεβο και από τη δολοφονία του Αρχιδούκα Φραγκίσκου Φερδινάνδου της Αυστρίας και διάδοχο της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας με τη σύζυγό του Σοφία, Δούκισσα του Χόενμπεργκ, στις 28 Ιουνίου 1914, από όπου θεωρείται πως πυροδοτήθηκε ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Ο αρχιδούκας πυροβολήθηκε στη Latin Bridge, στον ποταμό Μιλιάτσκα, από τον νεαρό Γκαβρίλο Πρίντσιπ, ο οποίος παραμόνευε κατά μήκος της διαδρομής από όπου θα περνούσε η αυτοκινητοπομπή. Στο σημείο όπου στεκόταν υπάρχουν σχηματισμένες οι πατημασιές του.
Ακόμα και αν δεν το θυμούνται από αυτό, το Σαράγεβο έχει πολλά να δώσει αρκεί να είναι κανείς έτοιμος να τα πάρει. Εκεί, μπορεί να περιπλανηθεί σε δύο κουλτούρες και να ακροβατήσει ανάμεσα στη Δύση και στην Ανατολή με το βαλκανικό στοιχείο να παίρνει τον ρόλο του συνδετικού κρίκου. Άλλωστε, στην είσοδο της Παλιάς Πόλης, της Οθωμανικής, της Bascarsija, υπάρχει και ένα μεγάλο σύμβολο με πυξίδα που γράφει «Sarajevo – meeting of cultures (Σαράγεβο – Η συνάντηση των κουλτουρών)».
Όταν το περάσει αυτό βρίσκεται πια στην... άλλη όχθη, σαν ένα κανονικό σταυροδρόμι πολιτισμών. Στο κέντρο της πλατείας στέκει το Sebilj, το εμβληματικό ξύλινο σιντριβάνι οθωμανικού στιλ, το οποίο περιτριγυρίζουν οθωμανικά καφέ που σερβίρουν βοσνιακό καφέ σε μπρούτζινο μπρίκι (ή τουρκικό ή ελληνικό, όπως θέλει το λέει ο καθένας, άλλωστε).
Όμως η αίσθηση που δημιουργεί το Σαράγεβο για κάποιους ταξιδιώτες και ταξιδιώτισσες μπορεί ίσως να περιγραφεί από ένα τραγούδι των Magic de Spell. Στα πρώτα χρόνια του πολέμου, ο οποίος διήρκησε από το 1992 ώς το 1995, είχαν τραγουδήσει: «ο θάνατος διακοπές στο Σαράγεβο πάει, ξύπνησε στις ειδήσεις τα βλέπεις και τρως» και μπορεί κανείς να καταλάβει τι εννοούσε το ελληνικό ροκ συγκρότημα. Και αυτό διότι παντού θα δει κάποιος στοιχεία από τον πόλεμο και την καταστροφή που βίωσε η πόλη πριν από 30+ χρόνια. Από τα τριαντάφυλλα του Σαράγεβο, που αποτελούν ουλές στα πεζοδρόμια από τις οβίδες, οι οποίες έπεφταν σωρηδόν στην πόλη από το 1992 μέχρι το 1995, βαμμένες με κόκκινο χρώμα, που θυμίζουν το αίμα που χυνόταν. Το οποίο όμως μετουσιώθηκε σε τέχνη, στη Σήραγγα του Σαράγεβο ή Τούνελ της Ελπίδας (Tunel spasa) που συνέδεε την πόλη, η οποία βρισκόταν υπό πολιορκία από σερβικές δυνάμεις, με εδάφη της Βοσνίας στην άλλη πλευρά του αεροδρομίου, το οποίο βρισκόταν υπό τον έλεγχο των Ηνωμένων Εθνών.
Από τις πληγές στα κτήρια έως το War Childhood Museum, το μουσείο για τα παιδιά και τον πόλεμο, ένα πρότζεκτ που βασίστηκε σε ένα βιβλίο που ξεκίνησε ρωτώντας κόσμο τι σήμαινε ο πόλεμος για αυτούς. Προσωπικά αντικείμενα συνοδευόμενα από μία προσωπική αφήγηση και μαρτυρίες σε βίντεο συνθέτουν ένα σκοτεινό σκηνικό, ένα σκηνικό πόνου. Το μουσείο, θέλοντας να φωνάξει πως για κάθε παιδί ο πόλεμος είναι πόλεμος, φιλοξενεί και αντικείμενα και ιστορίες από παιδιά στην Ουκρανία και στη Γάζα.
Ένα ξεχωριστό και πολύ σκοτεινό κεφάλαιο της επίσκεψης στο Σαράγιεβο είναι και η Gallery 11/07/95. Φέτος συμπληρώθηκαν 29 χρόνια από τις 11 Ιουλίου του 1995 όταν σερβοβοσνιακές δυνάμεις, υπό τη διοίκηση του στρατηγού Ράτκο Μλάντιτς, κατέλαβαν τη Σρεμπρένιτσα, η οποία βρισκόταν υπό την προστασία των ειρηνευτικών δυνάμεων του ΟΗΕ. Στην πόλη αυτή της ανατολικής Βοσνίας συντελέστηκε η μεγαλύτερη σφαγή που γνώρισε η ήπειρός μας μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Εκεί σφαγιάστηκαν 8.372 Βόσνιοι μουσουλμάνοι, κυρίως άνδρες. Για αυτό και ο δρόμος προς την Gallery 11/07/95, το πρώτο μνημειακό μουσείο/γκαλερί στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη με στόχο τη διατήρηση της μνήμης για την τραγωδία της Σρεμπρένιτσα και των 8.372 ανθρώπων που έχασαν με τραγικό τρόπο τη ζωή τους κατά τη διάρκεια της γενοκτονίας, είναι… μονόδρομος. Δίπλα στον καθεδρικό ναό, περιμένει την κάθε επισκέπτρια και τον κάθε επισκέπτη να γίνει ο μάρτυράς τους. Αυτό ζητεί άλλωστε και η επιγραφή στον καθρέφτη του ασανσέρ ανεβαίνοντας προς τη γκαλερί.
Όλες οι φωτογραφίες που δείχνουν το μετά της σφαγής είναι ασπρόμαυρες: η τεχνική αυτή εκφράζει τα όρια μεταξύ ζωής και θανάτου, μεταφέροντάς μας στον κόσμο του γκρι. Oι φωτογραφίες του Tarik Samarah, του φωτογράφου και ιδρυτή της γκαλερί, προσφέρουν μια εικόνα σε θραύσματα του ακόμη ανεπίλυτου τραύματος της Σρεμπρένιτσα. Τη βαριά και σκληρή αυτή εμπειρία ενισχύουν ηχητικά ντοκουμέντα, βίντεο και ντοκιμαντέρ από όσους έχασαν τους αγαπημένους τους αλλά και όσους αφηγούνται το πώς βίωσαν τον πόλεμο.
Το Σαράγεβο, όμως, πέραν του βαρύ φορτίου που κουβαλά και είναι παντού εμφανές έχει να προσφέρει πολύ όμορφες και ειδυλλιακές εικόνες. Εικόνες που αποθηκεύει κανείς στο μυαλό του όταν περπατά παράλληλα στον ποταμό και βλέπει το δημαρχιακό μέγαρο του Σαράγεβο (Vijecnica), ένα κτήριο σπάνιας αρχιτεκτονικής της αυστρο-ουγγρικής περιόδου που σχεδιάστηκε το 1891 από τον Τσέχο αρχιτέκτονα Karel Parik. Το κτήριο χρησίμευσε ως Εθνική Βιβλιοθήκη και φιλοξένησε χιλιάδες σημαντικά και μοναδικά βιβλία της Βοσνίας. Όμως, στις 25 Αυγούστου του 1992, καταστράφηκε από τους βομβαρδισμούς και μαζί του και δύο εκατομμύρια βιβλία και σπάνια χειρόγραφα, άρθρα περιοδικών και εφημερίδων. Αργότερα αναστυλώθηκε και σήμερα αποτελεί ένα από τα πιο όμορφα κτήρια της πόλης.
Λίγο πιο πριν είναι και η Ακαδημία Καλών Τεχνών του πανεπιστημίου του Σαράγιεβο που στεγάζεται στην πρώην Ευαγγελική Εκκλησία αλλά και η πράσινη και κίτρινη πολυκατοικία που για τους ντόπιους είναι το «πιο άσχημο κτήριο στο Σαράγιεβο».
Το Σαράγεβο είναι και η θέα του. Η θέα που βλέπει κανείς από το παλιό φρούριο, το White Fortress αλλά και το Yellow Fortress λίγο παρακάτω, η θέα που βλέπει ανεβαίνοντας με το τελεφερίκ στο βουνό Τρέμπεβιτς. Εκεί, λίγο πιο κάτω, είναι και οι εγκαταστάσεις των Χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων που φιλοξένησε το Σαράγεβο το 1984 αλλά και η εγκαταλελειμμένη πίστα έλκηθρου η οποία έχει μετατραπεί σε καμβά για καλλιτέχνες street art. Είναι και οι ανάσες δροσιάς και αναψυχής του, όπως το Vrelo Bosne, που προσφέρει μία όμορφη χαλάρωση λίγο έξω από την πόλη.
Είναι και το μνημείο της Αιώνια Φλόγας για τα θύματα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου που χτίστηκε το 1946 και έσβησε μόνον κατά τη διάρκεια της πολιορκίας του Σαράγεβο λόγω έλλειψης καυσίμων.
Το Σαράγεβο περπατιέται εύκολα, είναι οικονομικό, έχει καλό φαγητό (Ćevapi, Burek) και προσιτούς ανθρώπους. Δεν είναι ελαφρύ το φορτίο που κουβαλά κανείς φεύγοντας, αλλά αυτό το καθιστά και μοναδικό.
