Ένα ξυλόγλυπτο βημόθυρο με γραπτή παράσταση του της Θεομητορικής Εορτής του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου από το τέμπλο του μεταβυζαντινού ναού του Αγίου Δημητρίου στα Παλατίτσια Ημαθίας, κοσμεί τις προθήκες του Βυζαντινού Μουσείου Βέροιας.
Το βημόθυρο, εξαιρετικό δείγμα ξυλογλυπτικής και ζωγραφικής του 16ου αιώνα, εκτίθεται στην ενότητα «Βέροια, μία περιφέρεια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, στον πρώτο όροφο του Μουσείου.
Τα δύο πρόσωπα της παράστασης προβάλλουν σε χρυσό κάμπο. Στο αριστερό φύλλο εικονίζεται με ήρεμο βηματισμό ο αρχάγγελος Γαβριήλ, ο αγγελιοφόρος του χαρμόσυνου μηνύματος της Θείας Ενσάρκωσης. Στο αριστερό του χέρι κρατεί μακρύ σκήπτρο, ως σύμβολο θείας εξουσίας, ενώ υψώνει το δεξί σε σχήμα λόγου-ευλογίας. Φορεί πράσινο, ορθόσημο, ποδήρη χιτώνα, ανοικτό ιώδες ιμάτιο με κυανές λεπτομέρειες και λεπτά σανδάλια. Οι ανοιγμένες καφετιές φτερούγες του ποικίλλονται με χρυσοκονδυλιές και γαλαζωπές ανταύγειες.
Η κεφαλή του, με κόμη διαμορφωμένη σε μικρούς βοστρύχους που συγκρατούνται με ταινία, περιβάλλεται από έξεργο, γύψινο, επιχρυσωμένο φωτοστέφανο με ανάγλυφη διακόσμηση τεμνόμενων ημικυκλίων και στιγμών σε στικτό κάμπο. Δεξιά και αριστερά, αναγράφεται με κόκκινα γράμματα η επιγραφή: ΓΑ – ΒΡΙΗ/Λ, ενώ στην άνω δεξιά γωνία του θυρόφυλλου η επιγραφή με το θέμα της παράστασης: Ο ΕΥAΓΓΕΛΙCMOS.
Στο δεξί φύλλο παριστάνεται η Παναγία, όρθια, μπροστά από ξυλόγλυπτο θρόνο με δύο κυλινδρικά μαξιλάρια και χωρίς ερεισίνωτο. Στραμμένη ελαφρά προς τον αρχάγγελο, υψώνει το δεξί της χέρι, με την παλάμη να προβάλλει ανοικτή μέσα από το μαφόριο της, σε κίνηση δέους και συνομιλίας, ενώ κλίνει ελαφρά την κεφαλή ως έκφραση υποταγής στο θείο θέλημα: «ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου· γένοιτό μοι κατὰ τὸ ρῆμά σου» (Λουκ. α΄38). Στο αριστερό της χέρι κρατεί το αδράχτι με το νήμα.
Η Παναγία φορά πράσινο επίσης ποδήρη χιτώνα, κάτω από τον οποίο διακρίνονται τα ερυθρά υποδήματα της και ομοιόχρωμο μαφόριο, που κοσμείται με χρυσό σιρίτι, λεπτά κρόσσια και αστέρια στους ώμους και στο μέτωπο, σύμβολα του δόγματος του αειπάρθενού της. Φωτοστέφανο όμοιας τεχνικής και διακόσμησης με του αγγέλου πλαισιώνει την κεφαλή της και εκατέρωθεν αυτού, στο χρυσό κάμπο, διακρίνεται η επιγραφή ΜΗ(ΤΗ)Ρ – Θ(ΕΟ)Υ.
Στην άνω αριστερή γωνία του θυρόφυλλου, τέταρτο κύκλου με τρεις ακτίνες, αποδίδει βαθυγάλανο ουρανό, από τον οποίο κατέρχεται προς την Παναγία το Άγιον Πνεύμα με τη μορφή περιστεράς: «Πνεῦμα Ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ καὶ δύναμις ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι» (Λουκ. α΄35).
Τα ξυλόγλυπτα μέρη του βημόθυρου φέρουν γεωμετρικό και ανθοφυτικό διάκοσμο σε χρωματισμένο βάθος. Ταινία με αλυσιδωτό πλοχμό σε ερυθρό βάθος ορίζει το περίγραμμα των θυρόφυλλων, ενώ άλλη στενότερη με στιγμές και τεμνόμενα ημικύκλια που απολήγουν σε κρινάνθεμα, στο ίδιο χρώμα βάθους, διαχωρίζει την παράσταση του Ευαγγελισμού από το κάτω τμήμα τους.
Κάθε θυρόφυλλο στο κάτω τμήμα του φέρει από ένα μεγάλο ορθογώνιο διάχωρο και δύο μικρότερα τετράγωνα, με γλυπτό διάκοσμο σε πράσινο βάθος. Στα ορθογώνια διάχωρα αναπτύσσονται σχηματοποιημένα ανθοφυτικά μοτίβα, τα οποία συνθέτουν στο κέντρο σταυρόσχημο κόσμημα, ενώ στα τετράγωνα διάχωρα διαμορφώνονται γεωμετρικά πλέγματα λημνίσκων με εξάκτινο άστρο στο κέντρο, εγγεγραμμένα σε τετράγωνα με καμπύλες πλευρές.
Η παράσταση αποδίδεται στον Νικόλαο από το Λινοτόπι Καστοριάς. Ο Νικόλαος υπήρξε ο επικεφαλής ζωγράφος ενός συνεργείου που εργάστηκε κατά τα έτη 1569-1570 στον Άγιο Δημήτριο στα Παλατσίτσα και φιλοτέχνησε τον γραπτό διάκοσμο του Ιερού και του κυρίως ναού.
Η ύπαρξη βημοθύρων με παρόμοιο ξυλόγλυπτο διάκοσμο στην περιοχή της Αχρίδας, η απόδοση της κατασκευής τους σε τοπικό εργαστήριο και η κινητικότητα καλλιτεχνών στη περιοχή, δεδομένου ότι την περίοδο αυτή η Μητρόπολη Καστοριάς υπαγόταν στην εκκλησιαστική δικαιοδοσία της Αρχιεπισκοπής Αχρίδος, καθιστούν πιθανό το ενδεχόμενο κατασκευής του βημοθύρου του Αγίου Δημητρίου στην Αχρίδα και φιλοτέχνησης της παράστασης του Ευαγγελισμού στα Παλατίτσια, κατά το διάστημα ιστόρησης του ναού από τον Λινοτοπίτη Νικόλαο και τους βοηθούς του.
