Η λαϊκή παράδοση λέει πως αν παρατηρεί κανείς προσεχτικά και καταγράφει τα καιρικά φαινόμενα τις πρώτες 12 μέρες του Αυγούστου, θα γνωρίζει τι καιρό θα κάνει τον επόμενο χρόνο. Σύμφωνα με την ίδια παράδοση, η 1η Αυγούστου αντιστοιχεί στον Αύγουστο, η 2α Αυγούστου στον Σεπτέμβριο, η 3η στον Οκτώβριο, κ.ο.κ. Όταν έχει αέρα, ο καιρός του αντίστοιχου μήνα θα είναι άστατος κι όταν υπάρχουν άσπρα σταθερά σύννεφα, ο καιρός του αντίστοιχου μήνα θα έχει βροχές. Όταν υπάρχουν στον ουρανό άσπρα σύννεφα που τρέχουν, ο καιρός του αντίστοιχου μήνα θα είναι χιονιάς κι όταν υπάρχουν σκούρα σύννεφα θα είναι κρύος. Αυτή η δοξασία είναι τα λεγόμενα μερομήνια.
Ο διευθυντής της Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας, Θοδωρής Κολυδάς, σχολιάζει: «Καλύτερα να ρίχνει κανείς τα χαρτιά, να κοιτάζει το φλιτζάνι ή να διαβάζει το ωροσκόπιο, παρά να πιστεύει στα μερομήνια».
Κι ο σεισμολόγος, Γεράσιμος Παπαδόπουλος, Μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου και Επιστημονικός συνεργάτης της UNESCO, παρότι παραδέχεται πως δεν εμπίπτει στο επιστημονικό του πεδίο το θέμα, αλλά παρακολουθεί όσα κατά καιρούς λέγονται και γράφονται, σημειώνει: «οι θρύλοι που συνοδεύουν τα μερομήνια αναφέρουν ότι αυτές τις μέρες δεν πρέπει να κάνεις μπάνιο στη θάλασσα, δεν επιτρέπεται να πλύνεις, αλλά ούτε και να κόψεις σταφύλια ή σύκα. Προφανώς μιλάμε για μια μη επιστημονική μέθοδο, αλλά έχει ενδιαφέρον να διερευνήσουμε γιατί αυτές οι λαϊκές δοξασίες είναι τόσο διαδεδομένες».
Η επιστήμη καταρρίπτει τα μερομήνια
Το ίδιο ακριβώς είχε κατά νου και ο ομότιμος -πλέον- καθηγητής Μετεωρολογίας και διευθυντής του Εργαστηρίου Μετεωρολογίας του πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Άρης Μπαρτζώκας. Για πολλά χρόνια ο κ. Μπαρτζώκας, ζητούσε από τους μεταπτυχιακούς φοιτητές του να αναλάβουν μια διπλωματική εργασία για τα μερομήνια. Εκείνοι έβρισκαν το θέμα...πολύ λαϊκό και το απέρριπταν. Μέχρι που η απόφοιτος του τμήματος Φυσικής του πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Κλεονίκη Πατσιαρίκα, ανέλαβε την πρόκληση.
«Έτσι έχουμε την πρώτη και μοναδική ως σήμερα επιστημονική έρευνα που έχει τίτλο "Τα μερομήνια-Διερεύνηση της επιστημονικής τους βάσης" , η οποία μελετά τα δεδομένα των τελευταίων 40 ετών για δύο μεγάλες πόλεις, τα Ιωάννινα και τη Θεσσαλονίκη και καταλήγει στο συμπέρασμα πως μακροπρόθεσμη πρόβλεψη του καιρού με τις μεθόδους των μερομηνιών, δεν μπορεί να υπάρξει και η όποια επιτυχία αυτών είναι θέμα τύχης ή σύμπτωσης», λέει στη Voria.gr ο κ. Μπαρτζώκας.
Για τις ανάγκες της έρευνας η Κλεονίκη Πατσιαρίκα συνέλεξε δεδομένα, θερμοκρασίες, βροχοπτώσεις, ανέμους, για τα μεν Ιωάννινα από τον Μετεωρολογικό Σταθμό του πανεπιστημίου και την ΕΜΥ, για τη δε Θεσσαλονίκη από τον Μετεωρολογικό Σταθμό του Α.Π.Θ. Όλα τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν, μελετήθηκαν και μάλιστα για πρώτη φορά μέσω στατιστικών υπολογισμών και γραφημάτων.
Η ερευνήτρια και ο επιβλέπων καθηγητής έκαναν όλους τους πιθανούς και απίθανους συνδυασμούς. Και δεν βρήκαν καμία ταύτιση μέρας του Αυγούστου με κάποιον από τους επόμενους μήνες, ή όπου υπήρξε μια τέτοια ταύτιση, αποδόθηκε σε σύμπτωση.
Για παράδειγμα, η 3η Αυγούστου του 1990 ήταν μια πολύ ζεστή μέρα, πιο ζεστή από το συνηθισμένο. Μελετώντας όλο τον Οκτώβριο του 1990 δεν παρατηρήθηκαν υψηλές για την εποχή θερμοκρασίες, αντίθετα ήταν ένας κρύος και βροχερός μήνας. Η 4η Αυγούστου του 1990 ήταν μια ζεστή και ηλιόλουστη μέρα, αλλά ο Νοέμβριος της ίδιας χρονιάς μουντός και βροχερός.
«Επειδή μιλάμε για ένα πολύ μεγάλο χρονικό εύρος, 40 χρόνων, περιστασιακά βρέθηκαν κάποιες ταυτίσεις, αλλά ήταν εντελώς τυχαίο εύρημα. Δεν υπάρχει καμία μα καμία συσχέτιση της λαϊκής αυτής δοξασίας με τα επιστημονικά δεδομένα, ή αλλιώς αυτή η λαϊκή παράδοση δεν έχει καμία επιστημονική βάση», αναφέρει ο κ. Μπαρτζώκας.
Η επιστήμη λοιπόν κατέρριψε τα μερομήνια, αλλά αυτά έχουν απήχηση στο κοινωνικό σύνολο. Για τους ειδικούς δύο είναι οι λόγοι: αφενός ο άνθρωπος έχει διαχρονικά την έντονη επιθυμία να γνωρίζει τα μελλούμενα κι αφετέρου συχνά η επιστήμη αδυνατεί να εισχωρήσει στην κοινωνία, αφήνοντας ελεύθερο το πεδίο για την ψευδοεπιστήμη και τις απλουστευμένες προσεγγίσεις.
Τα τελευταία χρόνια μπήκε στον χορό και το... ηλεκτρονικό καφενείο, τα social media όπου καθένας μπορεί να ποστάρει την άποψή του, πλασάροντάς την ως κοσμοθεωρία, δίνοντάς της... μυθικές διαστάσεις.
Τα σύκα, τα σταφύλια και το γλυκό κρασί
Όσοι πιστεύουν στα μερομήνια ισχυρίζονται πως μπορούν να προβλέψουν τον καιρό για έναν ολόκληρο χρόνο. Οι μετεωρολόγοι ωστόσο διαβεβαιώνουν πως μακροχρόνιες προγνώσεις δεν μπορούν να γίνουν. Και η ζωή αποδεικνύει πόσο δίκιο έχουν.
Από την αρχαιότητα ακόμη οι άνθρωποι παρατηρούσαν τα ουράνια σώματα και τα φυσικά φαινόμενα και έκαναν προβλέψεις για τον καιρό. Οι Αιγύπτιοι, οι Ινδοί, οι Ασσύριοι, οι Βαβυλώνιοι μελετούσαν την κίνηση των αστέρων και προετοιμαζόταν για έντονα καιρικά φαινόμενα, ενώ οι Βίκινγκς και οι Αζτέκοι είχαν θεοποιήσει τη βροχή και τους κεραυνούς.
Οι αρχαίοι Έλληνες απέδιδαν τα καιρικά φαινόμενα στις διαθέσεις του Δία και χρησιμοποιούσαν τον όρο «διοσημίες», δηλαδή σημεία του Δία ή φυσικά φαινόμενα που προκαλούσε ο Δίας.
Τα Μετεωρολογικά ένα από τα λιγότερο γνωστά βιβλία του Αριστοτέλη, αποτελεί μια μελέτη για τη θεώρηση της αρχαίας Ελλάδας σχετικά με τον ουράνιο χώρο που περικλείει τη Γη, αλλά και τον τρόπο που αυτός αλληλοεπιδρά και διαμορφώνει την επιφάνεια και το υπέδαφός του. Μέχρι τον 17ο αιώνα το βιβλίο αυτό αποτελούσε το μοναδικό παγκοσμίως μετεωρολογικό εγχειρίδιο και προσέδωσε στον συγγραφέα τον τίτλο «Πατέρας της Μετεωρολογίας».
Ο Θεόφραστος, μαθητής του Αριστοτέλη, συνδύασε τα δεδομένα της μετεωρολογίας με τη λαϊκή παράδοση και στο βιβλίο του Περί σημείων υδάτων και πνευμάτων και χειμώνων και εύδιων, βασίστηκαν τα μερομήνια.
Τις τελευταίες μέρες κυκλοφορούν διάφορες προβλέψεις για τον χειμώνα του 2025, βασισμένες στα μερομήνια και κάνουν λόγο για χιόνια και χαμηλές θερμοκρασίες.
Οι μετεωρολόγοι κρυφογελούν και συνιστούν να μην πιστεύουμε αυτές τις θεωρίες.
Σε κάποιες περιοχές της χώρας, τα μερομήνια ζουν και βασιλεύουν και τους ανθρώπους κυριεύουν. Έτσι, το πρώτο 12ήμερο του Αυγούστου, ακολουθώντας τις δοξασίες, είναι πιθανόν κάποιοι να μην έκαναν αγροτικές εργασίες, αφού αν ο ξυλοκόπος έκοβε ξύλα, αυτά θα σάπιζαν. Οι νοικοκυρές δεν έπλυναν ρούχα, οι προξενήτρες δεν σύστηναν γαμπρούς και νύφες, γιατί το ζευγάρωμα αυτές τις μέρες, διαλύεται με την πρώτη βροχή του φθινοπώρου. Κανείς δεν κόβει σύκα και σταφύλια, δεν πλησιάζει στη θάλασσα, δεν πίνει γλυκό κρασί. Περισσότερο από όλους στα μερομήνια ταλαιπωρούνται οι γυναίκες, αφού δεν λούζονται μόλις δύσει ο ήλιος, δεν βγαίνουν από το σπίτι τη νύχτα και γενικά αποφεύγουν την επικοινωνία με τον κόσμο. Και κάπως έτσι κυλάει η ζωή στα χωριά, με ευτράπελα και παραδόσεις που προκαλούν γέλιο.
«Καλύτερα να διαβάσετε το φλιτζάνι. Το κατακάθι του καφέ προβλέπει το άμεσο μέλλον, σχηματίζει γράμματα, πόρτες και δρόμους και η ώρα περνά ευχάριστα. Αφήστε την πρόγνωση του καιρού για τους μετεωρολόγους. Θα σας τα πουν όπως πρέπει, όταν πρέπει». Ο ομότιμος καθηγητής Μετεωρολογίας, Άρης Μπαρτζώκας, δεν αστειεύεται... «Η επιστήμη έχει από χρόνια καταρρίψει τα μερομήνια».