Αν έπρεπε να αποδοθεί με μία φράση το στίγμα των φετινών αγροτικών κινητοποιήσεων, αυτή θα ήταν «αγώνας για επιβίωση». Είναι άλλωστε οι λέξεις που ακούγονται καθημερινά από τα χείλη παραγωγών και κτηνοτρόφων, που αφενός ζητούν από την κοινωνία να σταθεί και να συστρατευθεί στο πλευρό τους και αφετέρου επιδιώκουν να περάσουν το μήνυμα ότι οι αγώνες τους δεν αφορούν μόνο ζητήματα της δουλειάς τους, αλλά επί της ουσίας την επιβίωση αυτού του τόπου.
Κι αυτό γιατί τα προβλήματα της κοινωνίας απορρέουν πρωτίστως από την οικονομική ασφυξία στην οποία έχουν περιέλθει τα ελληνικά νοικοκυριά τα τελευταία χρόνια, βλέποντας την ακρίβεια να χτυπά την τσέπη του μέσου καταναλωτή, που μάταια προσπαθεί να ορθοποδήσει. Στην ίδια μοίρα και οι αγρότες, που δηλώνουν πιο αποφασισμένοι από κάθε άλλη χρονιά, ξεκαθαρίζοντας πως αυτή τη φορά δεν θα προσέλθουν σε διάλογο με την κυβέρνηση εάν δεν δοθούν άμεσες λύσεις στα κρίσιμα ζητήματα που τους απασχολούν.
Τι έχει αλλάξει όμως σε σχέση με τις προηγούμενες χρονιές; Γιατί έχει φτάσει ο κόμπος στο χτένι για τους ανθρώπους της γεωργίας και της κτηνοτροφίας; Η Voria.gr απευθύνθηκε σε παραγωγούς και κτηνοτρόφους που συμμετέχουν στα μπλόκα, οι οποίοι εξηγούν πώς ο πρωτογενής τομέας της χώρας οδηγείται με βεβαιότητα στην κατάρρευση.
Τα τρία αγκάθια για τους παραγωγούς και οι συνακόλουθες επιπτώσεις
1. Σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ
Αναμφίβολα τον ασκό του αιόλου άνοιξε η αποκάλυψη του σκανδάλου του ΟΠΕΚΕΠΕ και οι συνέπειες από το πάρτι που είχε στηθεί με τις ευρωπαϊκές αγροτικές επιδοτήσεις. Ο Οργανισμός μπήκε στο στόχαστρο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, η οποία άρχισε εκτεταμένους ελέγχους για να ξετυλίξει το κουβάρι της απάτης. Οι έλεγχοι οδήγησαν σε πάγωμα των πληρωμών, με το ποτήρι να ξεχειλίζει για τους αγρότες την περασμένη Παρασκευή. «Οι υποσχέσεις που παίρνουμε από την κυβέρνηση σε ημερομηνίες, σε ποσά, σε τρόπο πληρωμής καταλήγουν από το ένα ναυάγιο στο άλλο, με αποκορύφωμα την τελευταία πληρωμή που έγινε την περασμένη Παρασκευή, κατά την οποία θα πληρωνόταν το 70% της ενιαίας ενίσχυσης, που θα έφτανε στο ύψος των 600 εκατ. ευρώ» αναφέρει ο Γιώργος Μπότας, γραμματέας του Β’ Αγροτικού Συνεταιρισμού Ορυζοπαραγωγών Χαλάστρας και εξηγεί: «Είδαμε λοιπόν ότι η πληρωμή δεν ξεπέρασε τα 350 εκατ. ευρώ. Πολύς κόσμος έμεινε απλήρωτος αλλά και όσοι πληρώθηκαν, πληρώθηκαν πολύ λιγότερο από όσο ανέμεναν». Τα ποσά μάλιστα, σύμφωνα με τον ίδιο, ήταν τόσο μικρά που δεν έφτασαν να καλύψουν ούτε την εισφορά του ΕΛΓΑ, ο οποίος, όταν καταβάλλεται η ενιαία ενίσχυση, τραβάει αυτομάτως το ποσό από τους αγροτικούς λογαριασμούς. «Διαπιστώσαμε ότι ο μόνος που πληρώθηκε την Παρασκευή ήταν ο ΕΛΓΑ» σχολιάζει δηκτικά ο ορυζοπαραγωγός.
Όπως λέει, οι επιδοτήσεις του ΟΠΕΚΕΠΕ λειτουργούν ως αντιστάθμισμα της τιμής των προϊόντων και δίνονται από την ΕΕ για να καλυφθεί το υψηλό κόστος παραγωγής, έτσι ώστε τα τρόφιμα να καταλήγουν σε λογικές τιμές στον καταναλωτή. «Στα μπλόκα δεν υπάρχουν ούτε Φραπέδες, ούτε Χασάπηδες, είναι γνήσιοι αγρότες που περιμένουν αυτά τα χρήματα για να καλύψουν τις υποχρεώσεις τους, να βγουν να καλλιεργήσουν από την αρχή».
Εξάλλου, το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ και η στάση πληρωμών αποτέλεσαν το κερασάκι στην τούρτα, μιας και προστίθενται στις ανύπαρκτες, μέχρι σήμερα, αποζημιώσεις που θα λάμβαναν παραγωγοί και κτηνοτρόφοι, οι οποίοι είδαν τις περιουσίες τους να πλήττονται τα προηγούμενα χρόνια από ακραία καιρικά φαινόμενα. «Από τις βροχές του 2024 παραμένουμε απλήρωτοι, το 2025 έγινε παγετός τον Ιούνιο, σε κάποιες περιοχές οι ζημίες έφτασαν το 100%, και δεν έχουμε πληρωθεί ακόμη. Τώρα φτάνουν γιορτές και δεν έχουμε πάρει ούτε προκαταβολές, ούτε τίποτα» τονίζει ο ροδακινοπαραγωγός Τάσος Χαλκίδης, πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Γεωργών Βέροιας. Εξειδικεύοντας μάλιστα στα προβλήματα της καλλιέργειας στην οποία απασχολείται -μιας και η κάθε παραγωγή πρέπει να εξετάζεται κατά περίπτωση, ανάλογα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του προϊόντος και τη γη όπου καλλιεργείται- κρούει το καμπανάκι για την παραμόρφωση που παρατηρείται στα ροδάκινα τα τρία τελευταία χρόνια. «Αν συνεχιστεί αυτή η κατάσταση ο νομός Πέλλας και ο νομός Ημαθίας θα ερημώσουν» προειδοποιεί.
2. Αυξάνεται το κόστος παραγωγής, πέφτουν οι τιμές διάθεσης των προϊόντων
Οι ανοδικές τιμές στο σύνολο σχεδόν της εμπορικής δραστηριότητας αλλά και φαινόμενα αισχροκέρδειας που παρατηρούνται στην αγορά δεν έχουν αφήσει ανεπηρέαστα τα χωράφια. Από τα αγροτικά μηχανήματα που αποτελούν από μόνα τους μία επένδυση (η τιμή ενός καινούργιου τρακτέρ μεσαίου μεγέθους ξεκινάει από 140.000 ευρώ), το πετρέλαιο που καίνε (σε εξαιρετικά βαριές εργασίες ένα τρακτέρ μπορεί να κάψει μέχρι και 500 λίτρα σε μία ημέρα) και τη συντήρησή τους, μέχρι τα εργατικά χέρια (οι εργάτες γης ζητούν πλέον μεγαλύτερα μεροκάματα, έως και 70 ευρώ σε ορισμένες περιπτώσεις) και τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα που βάζουν οι παραγωγοί στις καλλιέργειες, φτάνουν στα ύψη το κόστος παραγωγής, το οποίο αρκετοί αδυνατούν πλέον να καλύψουν. «Οτιδήποτε καλλιεργείται εντός της ΕΕ -και φυσικά και στην Ελλάδα- τηρεί τους αυστηρότερους κανονισμούς ασφαλείας τροφίμων. Χρησιμοποιούμε φυτοπροστατευτικά προϊόντα που είναι εγκεκριμένα από την Κομισιόν» λέει ο κ. Μπότας, αναφερόμενος στην κατεύθυνση της ΕΕ προς την «πράσινη» γεωργία. «Τα προϊόντα αυτά όμως διακινούνται από 2-3 πολυεθνικές και καταλήγουμε να αγοράζουμε σε τιμές αστρονομικές. Για παράδειγμα, σκευάσματα που τα αγοράζαμε πριν από 6-7 χρόνια 80 και 100 ευρώ το λίτρο, σήμερα τα αγοράζουμε 250 ευρώ το λίτρο» συμπληρώνει. Την ίδια ώρα, όπως λέει, η ίδια πολυεθνική πουλάει τα ίδια προϊόντα στη Βουλγαρία, στην Τουρκία και σε άλλες γεωργικές χώρες πολύ φθηνότερα. «Η κατάσταση έχει εκτροχιαστεί εντελώς, δεν γίνεται κανένας έλεγχος στις πολυεθνικές για το πόσο πωλούν τα προϊόντα τους».
Παρά το αυξανόμενο κόστος παραγωγής, οι αγρότες ρίχνουν τις τιμές διάθεσης των προϊόντων σε μία προσπάθεια να καταστούν ανταγωνιστικοί στην αγορά και να μην μείνουν αδιάθετα τα προϊόντα και εν τέλει πεταχτούν. Ταυτόχρονα όμως παρατηρούν μία μεγάλη απόκλιση από την τιμή του παραγωγού μέχρι την τελική τιμή στα ράφια των σούπερ μάρκετ. «Από τη στιγμή που επιδοτούμαστε για να προωθήσουμε τα προϊόντα μας σε σχετικά προσιτές τιμές, δεν υπάρχει κανένας έλεγχος στην εφοδιαστική αλυσίδα και βλέπουμε υπέρογκες αυξήσεις στο ράφι» τονίζει ο ορυζοπαραγωγός, φέρνοντας ως παράδειγμα την ψαλίδα που διαπιστώνει στην τιμή του προϊόντος που ο ίδιος καλλιεργεί: «Το ρύζι φεύγει από το χωράφι σήμερα στα 0,28 ευρώ με 0,30 ευρώ το κιλό και καταλήγει στο ράφι στα 2, 3 μέχρι και 4 ευρώ το κιλό. Αντιλαμβάνεστε ότι όλη αυτή η αλυσίδα κάπου μπάζει νερά». Το ίδιο μοτίβο παρατηρεί και ο κ. Χαλκίδης. «Πουλάμε με τις πιο εξευτελιστικές τιμές, στα 0,30 ευρώ το κιλό στο βιομηχανικό ροδάκινο. Το επιτραπέζιο, που το προσέχουμε σαν τα μάτια μας, το δίνουμε 0,50 ευρώ και 0,60 ευρώ και ο κόσμος το παίρνει 2,50 ευρώ. Ποιος κερδίζει τελικά όταν εγώ δουλεύω κάτω από το κόστος παραγωγής;» διερωτάται.
3. Οι στρεβλώσεις στην αγορά της ΕΕ
Εν μέσω αυστηρών κανονισμών και προδιαγραφών που έχει θεσπίσει η ΕΕ στις καλλιέργειες εντός της ευρωπαϊκής ζώνης, οι εμπορικές συμφωνίες που συνάπτει με τρίτες χώρες ασκούν μεγαλύτερες πιέσεις στους παραγωγούς. Όπως λέει ο κ. Μπότας, «η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να εισάγει ρύζι γιατί δεν φτάνει αυτό που παράγουμε. Μέχρι εδώ συμφωνούμε. Αλλά αυτή τη στιγμή, δεν μας έφτανε η συμφωνία που είχε με χώρες της Ασίας -να στείλουμε εμείς μηχανήματα και τεχνολογία και να εισάγουμε σαν αντάλλαγμα αγροτικά προϊόντα- πάει και κάνει νέα συμφωνία με τη Λατινική Αμερική, την περιβόητη συμφωνία Mercosur, όπου επίσης θα στείλει μηχανήματα και τεχνολογία και σαν αντάλλαγμα θα εισάγει ακόμα περισσότερα αγροτικά προϊόντα που παράγουμε εντός της Ένωσης» υπογραμμίζει.
Επιχειρώντας να εξηγήσει τη στρέβλωση που δημιουργείται, ο ορυζοπαραγωγός κάνει λόγο για αθέμιτο ανταγωνισμό και ανεξέλεγκτες εισαγωγές: «Εμείς παράγουμε με τους αυστηρότερους κανονισμούς, με δεκάδες πράσινους περιορισμούς και απαγορεύσεις. Την ίδια στιγμή όμως το ρύζι που έρχεται από την Ασία και τη Λατινική Αμερική έχει παραχθεί με μεροκάματα του ενός δολαρίου την ημέρα, με παιδική εργασία... Δεν μπορούμε να ανταγωνιστούμε αυτές τις πρακτικές. Ρίχνουμε τις τιμές για να φύγουν τα προϊόντα μας, αλλά πλέον έχουν γίνει μη βιώσιμες». Και προσθέτει: «Φτάσαμε τώρα κάθε εβδομάδα να ακούμε για ποσότητες ρυζιού, τομάτες, πατάτες, λεμόνια και ό,τι άλλο εισάγεται, τα οποία μπλοκάρονται στα σύνορα λόγω χαμηλής ποιότητας και λόγω χημικών που έχουν βρεθεί πάνω τους. Και προϊόντα-λουλούδια, δικά μας, παραγόμενα με τις αυστηρότερες προδιαγραφές της ΕΕ, να μένουν αδιάθετα».
Όσο για τον πρωτογενή τομέα της χώρας, ο κ. Μπότας τονίζει ότι αν συνεχιστούν αυτές οι συνθήκες, τότε το μέλλον προβλέπεται δυσοίωνο. «Αυτές τις μέρες που καλλιεργούνται χειμερινές καλλιέργειες με σιτάρι και κριθάρι, πολύς κόσμος επέλεξε να μην σπείρει τα χωράφια. Αυτή τη στιγμή, οι περισσότερες καλλιέργειες, τα προϊόντα τους, πωλούνται κάτω από το κόστος παραγωγής, οπότε για ποιο λόγο ο άλλος να βγει ξανά να καλλιεργήσει. Δεν υπάρχει νόημα…».
Η καταστροφή των κτηνοτρόφων
Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, η ανεξέλεγκτη διασπορά της ευλογιάς των αιγοπροβάτων και η επικίνδυνη αδράνεια στη διαχείριση του προβλήματος έχουν γονατίσει τους κτηνοτρόφους, πολλοί από τους οποίους οδηγήθηκαν στην πλήρη καταστροφή. Άλλοι υποστηρίζουν πως τα ζώα θανατώνονται μαζικά για να προστεθούν στους αριθμούς των θανατώσεων τα εικονικά ζώα που είχαν δηλωθεί για τις παράνομες επιδοτήσεις του ΟΠΕΚΕΠΕ, ενώ άλλοι εκτιμούν πως αν η κυβέρνηση προχωρήσει σε εμβολιασμούς, θα πρέπει να έρθουν στη χώρα κτηνίατροι από τις υπηρεσίες της ΕΕ, οι οποίοι θα αντιληφθούν το μέγεθος των εικονικών δηλώσεων. Το μόνο σίγουρο είναι ότι πάνω από 430.000 ζώα έχουν θανατωθεί τους τελευταίους μήνες, επηρεάζοντας περίπου 2.000 οικογένειες κτηνοτρόφων. Δύο τραγικά περιστατικά από το Μικρό Μοναστήρι της Θεσσαλονίκης αποτυπώνουν το μέγεθος της καταστροφής: Πριν από δύο μήνες, ένας 75χρονος συνταξιούχος κτηνοτρόφος έπαθε ανακοπή και κατέληξε, λίγες ώρες αφότου έμαθε ότι τα περίπου 25 πρόβατα και κατσίκια που εξέθρεφε βρέθηκαν θετικά στη ζωονόσο και επρόκειτο να οδηγηθούν σε σφαγή. Μόλις χθες, γνωστοποιήθηκε η είδηση ότι άλλος κτηνοτρόφος της περιοχής νοσηλεύεται με συμπτώματα εγκεφαλικού στο νοσοκομείο Γιαννιτσών, μετά από ημέρες έντονης συναισθηματικής φόρτισης, αφού τα τελευταία 450 πρόβατα της ιστορικής φυλής Ρουμλουκιού που είχε στη μονάδα του θανατώθηκαν λόγω της ευλογιάς.
«Εγώ είμαι 28 χρονών, μπορώ να βγω έξω να αναζητήσω άλλη δουλειά. Ένας άνθρωπος 65-70 χρονών τι θα κάνει όταν χάσει όλη του τη μονάδα;» αναρωτιέται ο κτηνοτρόφος Αχιλλέας Κούσης, ο οποίος επλήγη από την επιζωοτία της ευλογιάς και πριν από δύο μήνες θανάτωσε τα 650 γαλλικά πρόβατα που είχε στη μονάδα του. «Είναι πολύ ψυχοφθόρο, βλέπω ζώα στο διαδίκτυο και αλλάζω σελίδα. Τα τάιζα με το μπιμπερό όλα, ένα προς ένα... Και ξαφνικά κοιμάσαι στις 12 το βράδυ και ξυπνάς στις 5 το πρωί και δεν έχεις τίποτα».
Η κτηνοτροφική μονάδα που διατηρούσε στη Βραχιά Θεσσαλονίκης ξεκίνησε από τον πατέρα του το 2003 και είχε εξελιχθεί σε σύγχρονη μονάδα με αυτόματες εγκαταστάσεις. «Δεν δουλεύαμε σχεδόν καθόλου με τα χέρια και φτάσαμε σε ένα σημείο να είναι όλα άδεια και να τα κοιτάμε. 22 χρόνια μετά και τώρα όλα είναι στο μηδέν». Πλέον ο ίδιος δηλώνει άνεργος και αναζητά άλλη δουλειά για να μπορέσει να θρέψει την οικογένειά του. «Αν θέλω να ασχοληθώ πάλι με την κτηνοτροφία πρέπει να ξεκινήσω από το μείον» συνεχίζει και αναλύει την κατάσταση που έχει δημιουργηθεί: «Είχα κάνει έναν κύκλο με τις παραγωγές των χωραφιών μου, με τα ζώα και με την παραγωγή του γάλακτος γιατί άρμεγα 365 μέρες τον χρόνο. Είχα λοιπόν έναν κύκλο που έβγαζα ένα μεροκάματο και συνέχιζα τη δουλειά. Τώρα είμαστε σε παύση. Απολύμανα και ασβέστωσα όλους τους χώρους, έκανα όσα προβλέπονται από τα πρωτόκολλα και θα πρέπει να περιμένω 9 μήνες από την ημέρα θανάτωσης των ζώων μου για να θεωρηθεί ξανά ασφαλής η μονάδα και να εκθρέψω ζώα. Και μέσα σε όλα αυτά, είπαν στην αρχή ότι θα μας δώσουν ένα βοήθημα 130-150 ευρώ, τελικά θα μας δώσουν 70 ευρώ ανά ζώο “για να ζήσουμε” μέχρι το τέλος του χρόνου. Εγώ άμα πουλούσα τα ζώα σε κάποιον θα έβγαζα 250.000 με 300.000 ευρώ, δεν πρόκειται να τα πάρω όλα αυτά τα λεφτά πίσω».
«Οι αποζημιώσεις που διαφημίζει η κυβέρνηση για την αναπλήρωση του χαμένου εισοδήματος δεν ανταποκρίνονται σε καμία περίπτωση στην πραγματική αξία των ζώων» τονίζει από την πλευρά του ο Στέλιος Καραμούλας, πρόεδρος του Αγροκτηνοτροφικού Συλλόγου Δημοτικής Ενότητας Ολύμπου. Και εξηγεί: «Στην επαρχία Ελασσόνας και γενικά στη Θεσσαλία, που τα ζώα είναι προσανατολισμένα στην παραγωγή γάλακτος, μία μέση ετήσια παραγωγή γάλακτος είναι κοντά στα 300 κιλά ανά ζώο. Τα 300 αυτά κιλά με τις σημερινές τιμές που έχει το γάλα (στα 1,63 με 1,65 ευρώ το λίτρο) είναι κοντά στα 500 ευρώ, με τα έξοδά του μέσα. Αν προσθέσουμε και 100 ευρώ από τα αρνιά -με μία μέση πολυδυμία ενάμιση αρνί- και την ίδια την αξία του ζώου σε κρέας που φτάνει τα 300 ευρώ, είναι αντιληπτό ότι η αξία του ζώου με τα έξοδα μέσα είναι 700 με 800 ευρώ και αυτοί εδώ πέρα μας δίνουν 70 ευρώ!» λέει αγανακτισμένος.
Ο κ. Καραμούλας στηλιτεύει ακόμη τις εμπορικές πρακτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που, όπως λέει, οδηγούν σε αδιέξοδο την κτηνοτροφία. «Η Κοινή Αγροτική Πολιτική εστιάζει στο πώς θα προστατευτεί η εξωστρέφεια της ευρωπαϊκής αγροτικής πολιτικής και όχι η προστασία του ζωικού κεφαλαίου κάθε χώρας» υπογραμμίζει ο ίδιος και ανασύρει από τη μνήμη του τον τρόπο διαχείρισης της ευλογιάς στα βοοειδή την περίοδο 2015-2016. «Τότε η ΕΕ πίεσε την Ελλάδα να προχωρήσει σε εμβολιασμούς, μιας και η αγορά των βοοειδών είναι έτσι κι αλλιώς ελλειμματική και πρέπει να κάνουμε εισαγωγές. Συνεπώς οι εμβολιασμοί δεν επηρέασαν αρνητικά γιατί το προϊόν δεν ήταν εξαγώγιμο, με αποτέλεσμα να περιοριστεί η επιζωοτία». Κι εδώ, σύμφωνα με τον πρόεδρο του Συλλόγου, αναδεικνύεται για ακόμη μία φορά η πολιτική της προστασίας της ευρωπαϊκής οικονομίας έναντι του εθνικού ζωικού κεφαλαίου. «Τα πρωτόκολλα της ΕΕ λένε ότι από τη στιγμή που θα προχωρήσεις σε εμβολιαστικό πρόγραμμα, αναγνωρίζεις ότι η ευλογιά είναι ενδημική στη χώρα σου. Οι χώρες εντός της Ένωσης ακολουθούν τα ίδια πρωτόκολλα, όμως οι τρίτες χώρες θέτουν περιορισμούς στις εξαγωγές από χώρες που πλήττονται από ευλογιά και πανώλη». Ο κ. Καραμούλας επικρίνει και την κυβερνητική πολιτική. «Μας το λένε κατάμουτρα από την κυβέρνηση. Έχουμε δύο επιλογές: ή θα προστατέψουμε το ζωικό κεφάλαιο ή θα προστατέψουμε τις εξαγωγές. Η επιλογή τους είναι οι εξαγωγές. Να προστατέψουν δηλαδή τις εξαγωγές της φέτας που αφορούν ένα πολύ μικρό κομμάτι μεγαλοβιομηχάνων. Κι έτσι πλήττονται και τα μικρότερα τυροκομεία που δεν εξάγουν και προσανατολίζονται στην εσωτερική αγορά».
Σε ό,τι αφορά τα εμβολιαστικά προγράμματα, ο πρόεδρος του Συλλόγου υπογραμμίζει την αναλγησία της κυβέρνησης. «Αν επιλέγεις να προχωρήσεις χωρίς εμβολιασμό, θα πρέπει να στηρίξεις την επιλογή σου με μέτρα που πρέπει να πάρεις, δηλαδή να βάλεις το χέρι στην τσέπη. Θα πρέπει να κάνεις σταθμούς απολύμανσης, να ενισχύσεις τους κτηνοτρόφους με απολυμαντικά μέσα, να αποκαταστήσεις την εμπιστοσύνη -που είναι το πιο κυρίαρχο σε αυτή την υπόθεση- μεταξύ κτηνιάτρου και κτηνοτρόφου. Δεν μπορείς να επιστρατεύεις καθηγητές Κτηνιατρικής για να υπερασπίσεις το αφήγημά σου και να λένε οι καθηγητές ότι δεν κάνουμε εμβολιασμό για να προστατέψουμε τη φέτα. Δεν είναι αυτή η δουλειά τους, η δουλειά τους είναι να προστατεύσουν το ζωικό κεφάλαιο. Ακόμα και η επιλογή που έκαναν, δεν την υπηρέτησαν, γιατί το να υπηρετήσουν μία επιλογή και να τη φέρουν εις πέρας τη βλέπουν σαν κόστος».
Πίσω στη Βραχιά Θεσσαλονίκης, ο 28χρονος Αχιλλέας είναι ξεκάθαρος: «Εγώ είμαι ήδη μέσα, γιατί όποια δουλειά και να κάνω, δεν μπορώ να βρω το κεφάλαιο να αγοράσω καινούργια ζώα. Ένα ζώο από τη Γαλλία θέλει 450 ευρώ. Αλλά και να μπορούσα να αγοράσω, άμα δεν έρθει το εμβόλιο, δεν θα ξαναβάλω εκτροφή. Αν ξαναπάρω και σε δύο-τρεις μήνες μού τα θανατώσουν πάλι, έχω σβηστεί από τον χάρτη…».