Από την αναζωπύρωση των πολεμικών γεγονότων στο Ισραήλ και τη Γάζα το 2023 και στο Ιράν σήμερα υπάρχουν πολλοί χαμένοι. Ο πλέον… αφανής είναι ο Λίβανος, μια χώρα που συνορεύει με το Ισραήλ, ενώ παραδοσιακά φιλοξενούσε τους διωγμένους και κατατρεγμένους Παλαιστίνιους, με αποτέλεσμα να πληρώνει ακριβά τις συνέπειες. Σε αυτή τη συγκυρία ο Δημήτρης Κούρκουλας, έμπειρο διπλωματικό στέλεχος της Κομισιόν και υφυπουργός Εξωτερικών την περίοδο 2012 – 2015, ο οποίος έζησε για 5 χρόνια στη Βηρυτό, αποφάσισε να γράψει ένα βιβλίο με τον εύγλωττο τίτλο «Λίβανος, μια ξεχωριστή χώρα», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Με αφορμή το βιβλίο, αλλά και τα πρόσφατα γεγονότα στη Μέση Ανατολή, ο Δ. Κούρκουλας μίλησε στη Voria.gr για την ομορφιά, το δράμα και τις ιδιαιτερότητες μιας χώρας και ενός λαού, που αν και δεν εμπλέκεται απευθείας στις διενέξεις της Μέσης Ανατολής βρίσκεται εδώ και χρόνια με την πλάτη στον τοίχο.
Με ποια ερεθίσματα και ποια αφορμή γράψατε τώρα ένα βιβλίο για τον Λίβανο;
Είχα την τύχη να γνωρίσω τον Λίβανο και τους ανθρώπους του από κοντά όταν βρέθηκα για περίπου 5 χρόνια στη χώρα των κέδρων σε διπλωματική αποστολή, ως εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μετά τη λήξη του 15ετους εμφυλίου πολέμου. Αγάπησα τη χώρα και τους ανθρώπους της και τώρα που ξαναπερνάει δύσκολες στιγμές έκρινα σκόπιμο να εξηγήσω στον αναγνώστη γιατί ο Λίβανος είναι σημαντικός και γιατί είναι ελκυστικός.
Ποιες είναι οι ιδιαιτερότητες που κάνουν το Λίβανο μια «ξεχωριστή χώρα» στη Μέση Ανατολή;
Ο συνδυασμός έντονα παραδοσιακών στοιχείων με στοιχεία μιας μοντέρνας κοινωνίας. Η πολυπλοκότητα της κοινωνικής και θρησκευτικής του σύνθεσης. Η ζεστασιά των ανθρώπων, η απλόχερη φιλοξενία, η ενεργητικότητά τους και η αγάπη τους για τη ζωή παρά της αντιξοότητες που αντιμετωπίζουν εδώ και δεκαετίες.
Στα μάτια των περισσότερων ο Λίβανος είναι μια ταλαιπωρημένη εδώ και δεκαετίες χώρα. Τι έφταιξε και τι εξακολουθεί να φταίει γι’ αυτή την κατάσταση;
Ο Λίβανος έζησε 15 χρόνια εμφυλίου πολέμου, από το 1975 μέχρι το 1990, που οφείλεται στις εντάσεις, οι οποίες δημιουργήθηκαν εξαιτίας της σύγκρουσης των Παλαιστίνιων με το Ισραήλ. Ο Λίβανος που ήταν παραδοσιακά το καταφύγιο όλων των κατατρεγμένων της ευρύτερης Μέσης Ανατολής άρχισε να δέχεται πρόσφυγες από την Παλαιστίνη ήδη από το 1949 όταν άρχισαν οι πρώτες συγκρούσεις με τους Ισραηλινούς. Τα κύματα Παλαιστίνιων προσφύγων συνεχίσθηκαν μετά τον πόλεμο των 6 ημερών το 1967. Όταν η ηγεσία της PLO με τον Γιασέρ Αραφάτ εκδιώχθηκαν από την Ιορδανία, μετά από την εξέγερση που οδήγησε στο Μαύρο Σεπτέμβρη, ο Λίβανος ήταν αυτός που υποδέχθηκε τους Παλαιστίνιους. Η οργάνωση του Αραφάτ έγινε πιο ισχυρή από το ίδιο το κράτος και τον στρατό του Λιβάνου. Οι επιθέσεις των Παλαιστίνιων φενταγίν στο Ισραήλ από το έδαφος του Λιβάνου προκαλούσαν τα αντίποινα του Ισραήλ. Η αντίδραση μέρος του πληθυσμού του Λιβάνου, ιδίως των Χριστιανών, σε αυτή την κατάσταση, οδήγησε στον εμφύλιο στον οποίο συμμετείχαν εμμέσως και πολλές τρίτες χώρες όπως η Συρία, το Ισραήλ, οι ΗΠΑ, η Γαλλία , η Σαουδική Αραβία και το Ιράν. Αργότερα οι επιθέσεις εναντίον του Ισραήλ γίνονταν από τους Λιβανέζους σιίτες μαχητές της Χεζμπολάχ με αποτέλεσμα ισραηλινά αντίποινα που συνεχίζονται μέχρι σήμερα.
Πως γίνεται για μια χώρα που στο παρελθόν ήταν μάλλον η πιο ανεπτυγμένη χώρα στη Μέση Ανατολή σήμερα να αμφισβητείται η ίδια η ύπαρξή της;
Η λιβανέζικη κοινωνία παραμένει, παρόλες τις αντιξοότητες και τις συγκρούσεις, μια δυναμική κοινωνία που μπορεί να ανακάμψει πολύ γρήγορα. Βρίσκεται σε μια ταραγμένη περιοχή και δεν διαθέτει ισχυρή κεντρική εξουσία ώστε να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις. Η πολιτική εξουσία είναι μοιρασμένη στις 18 επίσημα αναγνωρισμένες θρησκευτικές κοινότητες γεγονός που καθιστά την κρατική εξουσία πολύ αδύναμη.
Τι θα μπορούσε ενδεχομένως να γίνει ώστε η καταστροφική πορεία του Λιβάνου να αντιστραφεί; Ποιο είναι το δυσκολότερο πρόβλημα που θα έπρεπε να επιλυθεί;
Σήμερα το κρισιμότερο ζήτημα είναι ο αφοπλισμός της Χεζμπολάχ, ώστε να μην καταστρέφεται ο Λίβανος από τις επιθέσεις αντιποίνων του πολύ ισχυρότερου Ισραήλ. Χωρίς όμως να ξανακυλήσει η χώρα σε έναν εμφύλιο πόλεμο ανάμεσα στους σιίτες Χεζμπολάχ και όσους δεν θέλουν να εμπλακεί η χώρα τους σε μια σύγκρουση με το Ισραήλ.
Οι τελευταίες εξελίξεις με τους πολέμους του 2023 μετά την επιδρομή της Χαμάς στο Ισραήλ και σήμερα με την επίθεση του Ισραήλ και των ΗΠΑ στο Ιράν πώς επιδρούν στον Λίβανο;
Οι πολεμικές επιχειρήσεις του 2023 μείωσαν δραματικά την επιχειρησιακή ικανότητα της Χεζμπολάχ που είχε εξελιχθεί σε σοβαρή απειλή για την ασφάλεια του Ισραήλ. Η κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ στη Δαμασκό αποτέλεσε επίσης εξαιρετικά αρνητική εξέλιξη για τη Χεζμπολάχ. Η σημερινή ηγεσία της Συρίας είναι εχθρική προς το Ιράν και τη Χεζμπολάχ με αποτέλεσμα να έχει αποκοπεί η δυνατότητα παροχής στρατιωτικής βοήθειας από την Τεχεράνη στη Βηρυτό μέσω Συρίας, τη μόνη χερσαία δίοδο.
Στο βιβλίο αναφέρεστε στο πολιτικό σύστημα, αλλά και τον πολιτισμό του Λιβάνου, όπως η κουζίνα. Υπάρχουν ιδιαιτερότητες άξιες να υπογραμμιστούν;
Η λιβανέζικη κουζίνα είναι όπως και οι ίδιοι οι Λιβανέζοι. Πλούσια, πληθωρική, πολυπολιτισμική και απλόχερη. Πρέπει να την δοκιμάσετε γιατί δεν μπορώ να την περιγράψω με λόγια.
Ποιο είναι το ελληνικό ενδιαφέρον για τον Λίβανο και σε ποιους λόγους εδράζεται;
Είμαστε δυο γειτονικοί λαοί με δεσμούς πανάρχαιους. Ας μην ξεχνάμε ότι από την Φοινίκη ο Δίας απήγαγε την Ευρώπη. Ο Λίβανος λειτούργησε ως καταφύγιο όλων των κατατρεγμένων της Μέσης Ανατολής, ιδίως των Χριστιανών. Επίσης δέχτηκε και προστάτευσε πολλούς Έλληνες μετά τη Μικρασιατική καταστροφή. Στον Λίβανο υπάρχει μια πολύ δυναμική κοινότητα Ελληνορθοδόξων που υπάγονται στο Πατριαρχείο Αντιόχειας. Δεν είναι Έλληνες, αλλά μοιράζονται με εμάς την ορθόδοξη πίστη και παράδοση. Και η χώρα μας έχει σταθεί στο πλευρό του Λιβάνου σε δύσκολες στιγμές και συνεχίζει να τον στηρίζει με ανθρωπιστική βοήθεια, αλλά και στρατιωτική βοήθεια για την ενίσχυση του στρατού του Λιβάνου.
