Η Γενεύη, η πόλη που φιλοξενεί τα κεντρικά γραφεία πολλών διεθνών οργανισμών, έγινε πρόσφατα το σκηνικό μιας ακόμη αποτυχημένης προσπάθειας να αντιμετωπιστεί η παγκόσμια κρίση της ρύπανσης από πλαστικά.
Μετά από 10 ημέρες έντονων διαβουλεύσεων (5 έως 15 Αυγούστου), εκπρόσωποι από εκατοντάδες χώρες δεν κατάφεραν να καταλήξουν σε συμφωνία για το πρώτο παγκόσμιο νομικά δεσμευτικό σύμφωνο κατά της πλαστικής ρύπανσης. Οι συνομιλίες, που διεξήχθησαν στο πλαίσιο της επανάληψης της πέμπτης συνεδρίας της Διακυβερνητικής Επιτροπής Διαπραγμάτευσης (INC-5.2), έληξαν χωρίς συμφωνία, αφήνοντας ανοιχτό τον δρόμο για μελλοντικές προσπάθειες, αλλά και βαθιά απογοήτευση σε περιβαλλοντικές οργανώσεις και χώρες που πιέζουν για άμεση δράση.
Το ιστορικό της υπόθεσης
Η ιστορία ξεκινά πριν από τρία χρόνια, το 2022, όταν η Συνέλευση Περιβάλλοντος των Ηνωμένων Εθνών (UNEA) υιοθέτησε ένα ιστορικό ψήφισμα για την ανάπτυξη ενός διεθνούς νομικά δεσμευτικού οργάνου κατά της πλαστικής ρύπανσης. Το ψήφισμα, που εγκρίθηκε αρχικά από τουλάχιστον 175 χώρες, αναγνώριζε την πλαστική ρύπανση ως μια από τις μεγαλύτερες περιβαλλοντικές απειλές, επηρεάζοντας ωκεανούς, εδάφη, αέρα, ακόμη και την ανθρώπινη υγεία. Στόχος ήταν η δημιουργία μιας συνθήκης που θα καλύπτει ολόκληρο τον κύκλο ζωής των πλαστικών. Από την παραγωγή και τον σχεδιασμό, μέχρι την κατανάλωση, την ανακύκλωση και την οριστική απόρριψη.
Από τότε, έχουν διεξαχθεί πέντε κύριες συνεδρίες της INC, με την πρώτη στο Πούντα ντελ Έστε της Ουρουγουάης το 2022 και στη συνέχεια σε Παρίσι, Ναϊρόμπι, Οτάβα και Μπουσάν. Η INC-5 στην Μπουσάν το 2024 έληξε χωρίς συμφωνία, οδηγώντας στην επανάληψη (INC-5.2) στη Γενεύη τον Αύγουστο του 2025. Οι διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν με αισιοδοξία, καθώς περισσότερες από 100 χώρες ζητούσαν φιλόδοξα μέτρα, αλλά γρήγορα αποκαλύφθηκαν βαθιές διαφορές με άλλες.
Following 10 days of negotiations, #INC5 talks to develop a global #PlasticsTreaty adjourned on 15 August in Geneva without consensus on a text of the instrument.
— UN Environment Programme (@UNEP) August 15, 2025
Negotiations will resume at a future date to be announced: https://t.co/UMv6PZSYL0 pic.twitter.com/X31UbZxWhG
Τι συνέβη και γιατί απέτυχαν οι συνομιλίες
Οι συνομιλίες στη Γενεύη που ξεκίνησαν στις 5 Αυγούστου, με συμμετοχή άνω από 180 χωρών, περιβαλλοντικές ΜΚΟ και εκπροσώπους βιομηχανιών. Παρά τις μαραθώνιες συνεδριάσεις, δεν υπήρξε συμφωνία σε βασικά ζητήματα, όπως η μείωση της παραγωγής πλαστικών, η απαγόρευση τοξικών χημικών και η δημιουργία ενός ταμείου για την υποστήριξη αναπτυσσόμενων χωρών. Η αποτυχία αποδίδεται στην αντίσταση από ορισμένες χώρες, που αρνήθηκαν να ψηφίσουν για να ξεπεραστεί το αδιέξοδο.
Οι πλευρές διαιρούνται ξεκάθαρα. Υπέρ μιας φιλόδοξης συνθήκης είναι η «Συμμαχία Υψηλής Φιλοδοξίας» (High Ambition Coalition - HAC), που περιλαμβάνει πάνω από 100 χώρες όπως μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Ηνωμένο Βασίλειο, ο Καναδάς, η Αυστραλία, νησιωτικά κράτη όπως τα Φίτζι και η αφρικανική Ρουάντα. Αυτές οι χώρες πιέζουν για νομικά δεσμευτικές μειώσεις στην παραγωγή πλαστικών, νόμους απαγόρευσης επικίνδυνων χημικών και ενιαία πρότυπα σχεδιασμού προϊόντων για καλύτερη ανακύκλωση. Οι λόγοι τους είναι περιβαλλοντικοί και υγειονομικοί, καθώς τα πλαστικά μολύνουν ωκεανούς, σκοτώνουν τη θαλάσσια ζωή και εισέρχονται στην τροφική αλυσίδα, ενώ τα μικροπλαστικά συνδέονται με μορφές καρκίνου και προβλήματα αναπαραγωγής.
Από την άλλη, χώρες μεγαλοπαραγωγοί πετρελαίου όπως η Σαουδική Αραβία, η Ρωσία, το Ιράν και εν μέρει η Κίνα και οι ΗΠΑ, αντιτίθενται σε περιορισμούς παραγωγής. Προτιμούν εστίαση στη διαχείριση αποβλήτων, ανακύκλωση και εθελοντικά μέτρα, χωρίς παγκόσμιες δεσμεύσεις που θα πλήξουν τις οικονομίες τους. Η πλαστική παραγωγή βασίζεται σε ορυκτά καύσιμα (99% των πλαστικών προέρχεται από πετρέλαιο) και μια μείωση θα απειλούσε έσοδα δισεκατομμυρίων. Αναπτυσσόμενες χώρες όπως αυτές της Αφρικής, υποστηρίζουν τη HAC, ζητώντας οικονομική βοήθεια όμως για την πράσινη μετάβαση.
Η απογοήτευση ήταν εμφανής στις δηλώσεις μετά τη μη συμφωνία. Η Ίνγκερ Άντερσεν, Εκτελεστική Διευθύντρια του UNEP (Πρόγραμμα για το Περιβάλλον των Ηνωμένων Εθνών), δήλωσε πως «παρόλο που δεν καταλήξαμε στο κείμενο της συνθήκης που ελπίζαμε, στο UNEP θα συνεχίσουμε τη δουλειά κατά της πλαστικής ρύπανσης, η οποία βρίσκεται στα σώματά μας, στους ωκεανούς και στο μέλλον των παιδιών μας».
Η Γαλλίδα υπουργός Οικολογίας και Περιβάλλοντος, Αγκνές Πανιέ-Ρουνασέρ, ήταν πιο καυστική: «Η Γαλλία δεν θα τα παρατήσει. Οι χώρες παραγωγοί πετρελαίου και οι σύμμαχοί τους επέλεξαν να κοιτάξουν αλλού. Αλλά εμείς επιλέξαμε να δράσουμε». Ο Χέντελ Ροντρίγκες από την αντιπροσωπεία της Κολομβίας, με προφανή αναφορά στις χώρες-παραγωγούς πετρελαίου, δήλωσε ότι η επίτευξη συμφωνίας «μπλοκαρίστηκε από μικρό αριθμό κρατών που απλά δεν ήθελαν συμφωνία»
Από τις περιβαλλοντικές οργανώσεις, η Greenpeace χαρακτήρισε την αποτυχία «πλήγμα», σημειώνοντας πως «οι ηγέτες πρέπει να αφουγκραστούν την κοινωνία γιατί το μέλλον της υγείας και του πλανήτη διακυβεύεται», ενώ η WWF ανέφερε πως «οι ηγέτες απέτυχαν να συμφωνήσουν σε μια παγκόσμια συνθήκη για να αντιμετωπίσουν την πλαστική ρύπανση». Εκπρόσωπος από τα νησιά Φίτζι, εκφράζοντας τις ανησυχίες απομονωμένων νησιωτικών κρατών, ανέφερε σε δραματικό τόνο ότι «η ρύπανση απειλεί την επιβίωσή μας, δεν μπορούμε να περιμένουμε άλλο».
At INC 5.2 in Geneva, we're urging world leaders to negotiate a strong, legally binding global plastics treaty - one that doesn't just protect the planet, but also defends human health and dignity.
— Greenpeace Africa (@Greenpeaceafric) August 12, 2025
This is a fight for justice. Share this and push for change 💪 pic.twitter.com/6ol2LErCoA
Τι έπεται από εδώ και πέρα
Παρά την αποτυχία, η Επιτροπή συμφώνησε να επαναλάβει τις διαπραγματεύσεις σε μελλοντική ημερομηνία που θα ανακοινωθεί σύντομα, πιθανώς σε INC-6. Ορισμένοι αισιόδοξοι βλέπουν ελπίδα, καθώς η διαδικασία δεν κατέρρευσε πλήρως και υπάρχει πρόθεση να συνεχιστούν οι προσπάθειες. Ωστόσο, χωρίς την απαραίτητη πλειοψηφία για την υπέρβαση των αδιεξόδων, το μέλλον παραμένει αβέβαιο. Περιβαλλοντικές ομάδες καλούν σε εθνικές πρωτοβουλίες, όπως την απογόρευση των πλαστικών μιας χρήσης, ενώ εταιρείες όπως η πανίσχυρη TOMRA πιέζουν για τεχνολογίες ανακύκλωσης.
Τι λένε ΟΗΕ και ΟΟΣΑ για την παραγωγή και χρήση πλαστικών
Το UNEP προειδοποιεί ότι η παγκόσμια παραγωγή πλαστικών φτάνει τα 430 εκατομμύρια τόνους ετησίως, διπλάσια από το 2000, με πρόβλεψη αθροιστικής παραγωγής 34 δισεκατομμυρίων τόνων από το 1950 έως το 2050. Πάνω από 13.000 χημικές ουσίες χρησιμοποιούνται στα πλαστικά, με 3.200 να θεωρούνται επικίνδυνες για την υγεία. Τα δύο τρίτα των πλαστικών χρησιμοποιούνται βραχυπρόθεσμα, συμβάλλοντας σε ρύπανση που πιθανόν θα φτάσει σε 20 τρισεκατομμύρια αντικείμενα στους ωκεανούς έως το 2040.
Ο ΟΟΣΑ (Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης) το 2022, ανέφερε ότι η παραγωγή πλαστικών διπλασιάστηκε από 234 εκατομμύρια τόνους το 2000 σε 460 εκατομμύρια το 2019, και χωρίς συγκεκριμένα μέτρα και πολιτικές, θα τριπλασιαστεί έως το 2060. Η διαρροή πλαστικών στο περιβάλλον προβλέπεται να διπλασιαστεί σε 44 εκατομμύρια τόνους ετησίως, με τα μισά να καταλήγουν σε χωματερές και λιγότερο από το 20% να ανακυκλώνεται. Οι μεγαλύτεροι χρήστες είναι οι χώρες του ΟΟΣΑ και η Κίνα (66%), με τις συσκευασίες (31%), τις κατασκευές (17%) και τις μεταφορές (12%) να κυριαρχούν.
Η αποτυχία στη Γενεύη υπενθυμίζει την επείγουσα ανάγκη δράσης. Χωρίς παγκόσμια συνεργασία, η πλαστική ρύπανση θα συνεχίσει να απειλεί τον πλανήτη. Ωστόσο, η μάχη δεν τελείωσε, η ελπίδα βρίσκεται στις επόμενες κινήσεις με άγνωστο όμως προορισμό.
