Η πρώτη σκληρή εσωκομματική κριτική απέναντι στον πρόεδρο του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία ήρθε με έναν όρο για μυημένους στην πολιτική. Ο Στέφανος Κασσελάκης χαρακτηρίστηκε μετά την εκλογή του ως τέκνο της μεταπολιτικής που φέρνει νέους -απολίτικους- όρους στον τρόπο άσκησης πολιτικής.
Για αυτούς όμως που δεν είναι μύστες της πολιτικής η λέξη μπορεί να αποδοθεί με απλά λόγια ως «η πολιτική στη μοντέρνα της εκδοχή, που ασκείται με όρους διαφορετικούς σε σχέση με το παρελθόν» ή, με μια άλλη ερμηνεία που εξηγεί στη Voria.gr ο αναλυτής Αντώνης Γαλανόπουλος, «ως δύο μεγάλα παραδοσιακά κόμματα που έχουν συγκλίνει στο κέντρο, επικρατεί μια συναίνεση μεταξύ τους και η πολιτική γίνεται αντιληπτή ως διαχείριση τεχνικών ζητημάτων και όχι ως ιδεολογική ή πολιτική σύγκρουση».
Πώς έβλεπε/βλέπει η ανανεωτική Αριστερά τη μεταπολιτική
Η εφημερίδα «Αυγή», το 2014, χαρακτήριζε τη μεταπολιτική ως τον μεγαλύτερο κίνδυνο για τη δημοκρατία και την κοινωνία, κατηγορώντας τον Μπέπε Γκρίλο (που τότε το κίνημά του ερχόταν δεύτερο στις εκλογές της Ιταλίας) ως προϊόν αυτής της συνθήκης. «Στην Ιταλία, στην οποία η Αριστερά, πληρώνοντας μεγάλα λάθη και ταξικούς συμβιβασμούς του παρελθόντος, έχει καταρρεύσει, τη θέση του κόμματος που θα αντιτασσόταν στα Μνημόνια ανέλαβε ένα θολό συνονθύλευμα χωρίς συγκεκριμένες θέσεις και ιδεολογία, το κόμμα του Γκρίλο», έγραφε και συνέχιζε:
«Πόσο έξω από την ταξική πάλη βρίσκεται όμως αυτό το κόμμα; Προτείνει τη μείωση της δημόσιας επιχορήγησης στα κόμματα, άρα είναι υπέρ της αύξησης της επιχορήγησης κομμάτων απευθείας από καπιταλιστές. Προτείνει να μη γίνονται ποτέ πρόωρες εκλογές, να μπορεί μια κυβέρνηση να κάνει άλλα από αυτά που υποσχέθηκε και να μη λαμβάνεται υπόψη η κοινωνική δυσφορία. Προτείνει να επιλέγονται υποψήφιοι ανεξάρτητα από κόμμα και ιδέες, όπως επιλέγονται οι διευθυντές στις επιχειρήσεις».
Διαβάζοντας ολόκληρο το άρθρο καταλαβαίνει κάποιος ότι τότε η εφημερίδα -κομματικό όργανο της Ανανεωτικής Αριστεράς από την ίδρυσή της- χρησιμοποιούσε επιχειρήματα ενάντια στον Μπέπε Γκρίλο που χρησιμοποιεί σήμερα η αριστερή πτέρυγα του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ ενάντια στον Στέφανο Κασσελάκη.
Παραδείγματος χάριν, ο Νίκος Φίλης είχε τονίσει ότι ο Στέφανος Κασσελάκης «είναι το φαινόμενο της μεταπολιτικής, το θέαμα και όχι η ουσία, κάτι σαν Μπέπε Γκρίλο στην Ιταλία ή, ακόμη χειρότερα, είδα τον τρόπο της εκφοράς του λόγου του κ. Κασσελάκη και έχει ύφος Τραμπ -όχι στην ουσία, αλλά ένα ύφος ίδιο με τον Τραμπ, ότι "δεν με νοιάζει τι λένε οι άλλοι, είμαστε εγώ και ο λαός"».
Ο Ευκλείδης Τσακαλώτος είχε πει μετά τη νίκη του Στέφανου Κασσελάκη πως «είμαι αναγκασμένος να πω ότι η μεταπολιτική -η έμφαση στο πρόσωπο και την εικόνα- έχουν διεισδύσει εκεί που δεν το περιμένει κανείς. Είναι προφανές ότι στη συνέχεια θα υπάρχει η ίδια επιμονή για την Αριστερά και την ουσία της πολιτικής».
«Ο Κασσελάκης τούς ξεπερνάει ως παρωχημένους και αναχρονιστικούς»
Ο Στέφανος Κασσελάκης δεν απάντησε ποτέ ευθέως στο εάν αποτελεί προϊόν της μεταπολιτικής, αλλά προέβαλε τις δικές του σκέψεις πάνω στη δόμηση της πολιτικής.
Είναι γεγονός ότι οι προτάσεις του, ειδικά σε ένα κομμουνιστογενές κόμμα, είναι κάτι παραπάνω από ρηξικέλευθες. Η «αδιαμεσολάβητη» σχέση με τον κόσμο, η χρήση διαδικτυακών μέσων για την παραγωγή πολιτικής, η προβολή στο πρόσωπό του αποτελούν πολιτικές ξένες στην ελληνική πολιτική σκηνή.
Βέβαια, η τελευταία τοποθέτησή του στη Βουλή, δεδομένα, δεν στερείται πολιτικής. Ασχέτως αν κάποιος συμφωνεί ή όχι με τα προτάγματά του.
Υποστηρικτές του Στέφανου Κασσελάκη εκτιμούν ότι όσοι επικαλούνται τη μεταπολιτική για να κριτικάρουν τον νέο πρόεδρο του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ το κάνουν γιατί «τους υπερβαίνει και δεν τους συμπεριλαμβάνει». Χαρακτηριστικά ο Νίκος Καρανίκας έχει υπογραμμίσει πως «αυτό το αδιαμεσολάβητο δεν αντέχουν οι ελίτ των οργάνων ελέγχου, καθώς τους ξεπερνάει και τους απαξιώνει ως παρωχημένους και αναχρονιστικούς».
Τι είναι όμως η μεταπολιτική;
Όπως εξηγεί στη Voria.gr ο αναλυτής και υποψήφιος διδάκτορας στις Πολιτικές Επιστήμες Αντώνης Γαλανόπουλος, η μεταπολιτική έχει δύο ορισμούς, καθώς δύο διαφορετικές λέξεις μεταφράζονται στα ελληνικά ως μεταπολιτική. «Υπάρχουν δύο ορισμοί και προσεγγίσεις της μεταπολιτικής. Συγκεκριμένα, υπάρχουν οι λέξεις metapolitics και post-politics, που και οι δύο μεταφράζονται ως "μεταπολιτική" άλλα έχουν τελείως διαφορετικό νόημα», επισημαίνει.
Το «metapolitics» σύμφωνα με τον Αντώνη Γαλανόπουλο είναι «η μελέτη της ίδιας της πολιτικής ή ο αναστοχασμός της πολιτικής, ειδικά με τη γνώση που έχουμε για αυτήν και τη μελέτη της».
Όπως τονίζει ο πολιτικός αναλυτής, ο ορισμός «post-politics» είναι αυτός που αφορά τη συζήτηση γύρω από τον Στέφανο Κασσελάκη. «Αυτός ο όρος σημαίνει μεταπολιτική με την έννοια της κάποιας υπέρβασης. Η ερμηνεία που εγώ χρησιμοποιώ και εμπνέεται από τη Βελγίδα θεωρητικό Σαντάλ Μουφ είναι ότι δύο μεγάλα παραδοσιακά αντίπαλα κόμματα, παραδείγματος χάριν η κεντροδεξιά και κεντροαριστερά, έχουν συγκλίνει στο κέντρο, επικρατεί μια συναίνεση μεταξύ τους, η πολιτική γίνεται αντιληπτή ως διαχείριση τεχνικών ζητημάτων -χωρίς ιδεολογικές και πολιτικές συγκρούσεις- και εντέλει έχουμε την επικράτηση ενός είδους τεχνοκρατισμού, με μια συμφωνία στις βασικές αρχές».
Ο Αντώνης Γαλανόπουλος επισημαίνει ότι η συγκεκριμένη ανάλυση διαφέρει από την έννοια που μεταφέρθηκε στον δημόσιο λόγο της Ελλάδος. «Μεταπολιτική στον λόγο των στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ βασίζεται σε δύο πράγματα κυρίως. Στην επικράτηση της επικοινωνίας έναντι του ό,τι αντιλαμβάνεται ο καθένας ως πολιτική και την απουσία κομματικής προϋπηρεσίας του Στέφανου Κασσελάκη. Αυτά τα δύο στοιχεία έγιναν η βάση για να χρησιμοποιηθεί η μεταπολιτική στον λόγο των στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ», αναφέρει και προσθέτει για τον ίδιο τα στελέχη αυτά θα ήθελαν να πουν τους όρους «αντιπολιτική» ή «μη πολιτική» και χρησιμοποιούν τον όρο μεταπολιτική.
«Δεν μπορείς να επικρατήσεις μόνο με 5 βίντεο στο Tik Tok»
Ερωτηθείς αν εκτιμά ότι η επικράτηση του Στέφανου Κασσελάκη ήρθε μόνο με όρους επικοινωνίας, ο αναλυτής και υποψήφιος διδάκτορας στις Πολιτικές Επιστήμες υπογραμμίζει πως καμία πολιτική εξέλιξη δεν εξηγείται μόνο με όρους επικοινωνίας. «Εκτός αν κάποιος αποδέχεται το δικό του πολιτικό έλλειμμα και βρίσκει στον αντίπαλο ή σε αυτόν που σχολιάζει μόνο αυτό το προσόν. Εδώ εκτιμώ ότι είναι η παγίδα που έχουν πέσει τα στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ. Ακριβώς επειδή το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης και πολλά από αυτά τα στελέχη έχουν πρόβλημα επικοινωνιακό θεωρούν ότι η απάντηση και το κλειδί στην επικράτηση Κασσελάκη είναι η επικοινωνία. Αυτό είναι πολύ μακριά από την αλήθεια», υπογραμμίζει.
Προσθέτει ότι «δεν μπορεί κανείς να πετύχει μια επικράτηση σε ένα κόμμα το οποίο θεωρητικά έχει δομές, μέλη και διαδικασίες απλά και μόνο επειδή έκανε πέντε βίντεο στο Tik Tok». Σύμφωνα με τον ίδιο, «η απάντηση σίγουρα βρίσκεται στο ποια ανάγκη του κόσμου του ΣΥΡΙΖΑ εξέφρασε ο Κασσελάκης μέσα από αυτήν την επικοινωνιακή στρατηγική, μέσα από την ενέργεια και τη δράση που είχε στις περιοδείες. Δεν βρίσκεται η απάντηση όμως στο πόσα χρόνια κάποιος συμμετέχει στις Νομαρχιακές Επιτροπές ενός κόμματος, χωρίς φυσικά να υποτιμώ και αυτό το γεγονός. Είναι διαφορετικοί τρόποι πολιτικής συμμετοχής».
Είναι το μέλλον της πολιτικής τα social media;
Απαντώντας στο εάν η εκλογή Κασσελάκη σηματοδοτεί μια αλλαγή στην πολιτική και, δευτερευόντως, αν τα στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ αντιδρούν γιατί είδαν ανάλογες επικοινωνιακές κινήσεις από την κυβέρνηση Μητσοτάκη, ο Αντώνης Γαλανόπουλος τονίζει ότι «υπάρχει μια αλλαγή στην πολιτική τα τελευταία χρόνια και το βλέπαμε στο παρελθόν στους Podemos (Ισπανία) που προερχόμενο από την Αριστερά χρησιμοποίησε πολύ τα ψηφιακά μέσα. Όλα τα κόμματα ψάχνουν τρόπους για να πετύχουν τη συμμετοχή του κόσμου και να τους πλησιάσουν. Οι Εργατικοί (σ.σ. στη Βρετανία) κάνουν καμπάνιες στα social media επίσης».
Για το εάν είναι το μέλλον τα social media το μέλλον της πολιτικής, ο αναλυτής απαντά πως αποτελούν κομμάτι του παρόντος, όχι του μέλλοντος. «Από εκεί ενημερωνόμαστε οι περισσότεροι, είμαστε πολλές ώρες στο κινητό, δεν μπορείς να το αγνοήσεις και να μιλάς μόνο "για τη βαρβαρότητα των social media". Υπάρχει προφανώς, αλλά δεν μπορείς να κάνεις και τον τυφλό», τονίζει.
Έκανε μια σημαντική επισήμανση λέγοντας πως «υπάρχουν στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ και υποψήφιοι για την προεδρία οι οποίοι δεν έχουν δράση στα social media, ούτε καν ανάρτηση, τους τελευταίους έξι μήνες, που σημειώθηκαν και οι δύο εκλογικές διαδικασίες. Αυτό δεν νοείται πια σε κανένα κόμμα στην Ευρώπη».
Ο Αντώνης Γαλανόπουλος υπογραμμίζει ότι «η ερμηνεία που δίνουν τα στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ στη μεταπολιτική είναι φοβική και προσπαθούν να δώσουν μια ταμπέλα, ένα όνομα, να επιχειρήσουν να το θεωρητικοποιήσουν με έναν τρόπο. Το πιο βασικό στη μεταπολιτική είναι να λέει κάποιος "δεν υπάρχει Αριστερά και Δεξιά, πρέπει να υπερβούμε τους ανταγωνισμούς". Ο λόγος του Κασσελάκη έχει -προς το παρόν- αντιπαραθετικό λόγο και στοιχεία λαϊκισμού, όχι μεταπολιτικής. Βέβαια στο μέλλον δεν γνωρίζουμε αν αυτό μπορεί να αλλάξει και να μιλάει, παραδείγματος χάριν, για τεχνοκράτες».
Πότε είχε χρησιμοποιηθεί ξανά ο όρος μεταπολιτική στην Ελλάδα
Ο Αντώνης Γαλανόπουλος τονίζει ότι ο όρος της μεταπολιτικής είχε χρησιμοποιηθεί και τα προηγούμενα χρόνια στην Ελλάδα, με τη σύγκλιση της Νέας Δημοκρατίας και ΠΑΣΟΚ.
«Τον είχαμε δει σε συζητήσεις πολιτικής θεωρίας και ανάλυσης για το πώς εξηγείται η σύγκληση των δύο κομμάτων στην Ελλάδα. Σίγουρα όμως δεν τον είχαμε δει τόσο διάχυτο όπως είναι τον τελευταίο μήνα», αναφέρει.