Η ρωσική εισβολή γράφει από την αρχή την ιστορία της Ουκρανίας, σφυρηλατώντας στον λαό της την εθνική ταυτότητα και συνείδηση που δεν είχε χρειαστεί να διαμορφώσει από το 1991, όταν ανεξαρτητοποιήθηκε από τη Σοβιετική Ένωση.
Αυτό εκτιμά ο επίκουρος καθηγητής Νεότερης Ιστορίας στο τμήμα Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ του ΑΠΘ, Δημήτρης Λυβάνιος, ο οποίος, μιλώντας στη Voria.gr, επισημαίνει ότι το 2022 θα αποτελέσει για τους Ουκρανούς ορόσημο αντίστοιχο με αυτό που σηματοδοτεί για την Ελλάδα η επανάσταση του 1821.
«Το ουκρανικό εθνικό κίνημα, δηλαδή η αντίληψη ότι είμαι Ουκρανός, έχω τη δική μου ιστορία, ότι έχω τη δική μου γλώσσα, δεν είμαι Ρώσος, είχε αντιμετωπίσει μια σειρά προβλήματα. Αυτή η χώρα απέκτησε ανεξαρτησία χωρίς εθνική επανάσταση, όπως κάναμε εμείς το 1821. Η επανάσταση είναι αυτή που γαλβανίζει το έθνος, σφυρηλατεί την εθνική ταυτότητα, καθώς μάχεσαι με τον εθνικό σου εχθρό. Αυτό δεν συνέβη στην Ουκρανία, καθώς το 1991 αναίμακτα δημιουργήθηκε το ανεξάρτητος κράτος. Βλέπουμε ότι ο ουκρανικός εθνικισμός είναι ισχυρότερος στις δυτικές περιοχές της Ουκρανίας, οι οποίες μέχρι τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο βρίσκονταν υπό την κυριαρχία της Αυστροουγγαρίας, όπου επιτρέπονταν ουκρανικά σχολεία, επιτρεπόταν σε Ουκρανούς διανοουμένους να μιλούν τη γλώσσα τους. Πιο ανατολικά, σε περιοχές που πριν από τη Σοβιετική Ένωση βρίσκονταν στη ρωσική αυτοκρατορία, υπήρχε εκτεταμένος εκρωσισμός. Ένα άλλο σημείο, το οποίο χρησιμοποιεί λανθασμένα ο Πούτιν, είναι ότι ο ουκρανικός εθνικισμός κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο αντιμετώπισε το στίγμα του ρατσισμού. Όντως μερίδα του ουκρανικού εθνικισμού συνεργάστηκε με τους Γερμανούς, όχι επειδή ξύπνησαν μια μέρα και πήγαν με τους ναζιστές, αλλά γιατί είδε στους Γερμανούς το τέλος της κομμουνιστικής και ρωσικής κυριαρχίας. Είναι κάτι που το ξέρουμε κι εμείς στα Βαλκάνια. Για παράδειγμα, οι Κροάτες επικρότησαν την είσοδο των Γερμανών στο Ζάγκρεμπ, όχι βέβαια γιατί ήταν ναζιστές, αλλά γιατί είδαν ότι καθώς έρχονταν οι Γερμανοί έφευγαν οι Σέρβοι, οι οποίοι θεωρούσαν ότι τους καταπίεζαν. Επειδή υπήρξε μία συνεργασία των Ουκρανών εθνικιστών με τους ναζί στη Σοβιετική Ένωση, μεταπολεμικά ο ουκρανικός εθνικισμός θεωρούνταν κάτι κακό. Ένας συγκερασμός στοιχείων μας, λοιπόν, μας δείχνει ότι, όταν απελευθερώθηκε επίσημα η Ουκρανία το 1991, ο εθνικισμός δεν είχε ριζώσει πλήρως σε όλους», εξηγεί ο καθηγητής.
Σύμφωνα με τον κ. Λυβάνιο, η συνθήκη αυτή πλέον έχει αλλάξει με την εισβολή να εδραιώνει στον λαό τη συνείδηση του έθνους και μάλιστα ανεπιστρεπτί, ανεξάρτητα από την τελική έκβαση του πολέμου. «Η προσωπική μου εκτίμηση είναι ότι το 2022 είναι για τους Ουκρανούς το δικό μας 1821 που ποτέ δεν είχαν. Τότε η λέξη Ρωμιός σιγά – σιγά άρχισε να φεύγει, έμπαινε η λέξη Έλληνας και καταλαβαίναμε μέσα από την επανάσταση ότι είμαστε ένα εθνικό κίνημα εναντίον ενός αλλόφυλου, αλλόθρησκου και αλλόδοξου δυνάστη. Αυτός ο πόλεμος με το εύρος και τη βαρβαρότητα της ρωσικής εισβολής αφορά όλη την Ουκρανία. Το σύνολο της ουκρανικής κοινωνίας δέχεται τη ρωσική βαρβαρότητα, άρα η συντριπτική πλειοψηφία μάχεται εναντίον των Ρώσων. Αυτό ακριβώς το γεγονός σημαίνει ότι μέσα από τις φλόγες του πολέμου όχι μόνο εκδηλώνεται αλλά γιγαντώνεται ο ουκρανικός εθνικισμός, ανεξαρτήτως του ποια γλώσσα μιλάς. Εκτιμώ ότι με τον πόλεμο αυτό παγιώθηκε το ουκρανικό έθνος, απέκτησε τους μάρτυρές τους, τους ήρωές του που δεν μπορούσε να πει ότι είχε στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Είναι οι στρατιώτες του, είναι τα γυναικόπαιδα που πηγαίνουν στα καταφύγια, είναι οι εθελοντές που βοηθάνε. Όλο αυτό σηματοδοτεί την ανεξαρτησία του ουκρανικού έθνους. Είτε καταλήξει σε νίκη είτε σε ήττα ο εθνικοποιητικός ρόλος του πολέμου θα έχει ήδη επιτελεστεί», τονίζει.
Το «λάθος» του Πούτιν
Ο καθηγητής σημειώνει ότι το μεγάλο «λάθος» του Ρώσου προέδρου είναι ότι υποτίμησε τις συνέπειες που έχει μία εκτεταμένη πολεμική επιχείρηση στη συνείδηση των πολιτών. «Ένα από τα προβλήματα του Πούτιν είναι ότι ο ίδιος πιστεύει αυτά που λέει. Έγραψε ένα μεγάλο άρθρο σχετικά με την ιστορική ενότητα Ουκρανών και Ρώσων, όπου λέει ότι ουσιαστικά δεν υπάρχει ουκρανικό έθνος, η Ουκρανία είναι ιστορική γη της Ρωσίας και οι δύο λαοί αποτελούν ένα ενιαίο όλον. Φαίνεται πλέον σχεδόν σίγουρο, αν και κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει με βεβαιότητα, πως εκτιμούσε ότι θα εισβάλει και μέσα σε 48 ώρες θα είχε παραλύσει κάθε ουκρανική αντίδραση, η κυβέρνηση θα πέσει αμέσως υπό τη λαϊκή πίεση, θα βάλει μία μαριονέτα στην κυβέρνηση και θα αποχωρήσει νικητής. Είναι σαφές ότι εδώ έκανε τραγικό λάθος, διότι ακριβώς δεν υπολόγισε ότι ο πόλεμος δημιουργεί έθνος, καθώς παλεύεις, συγκρούεσαι και σκοτώνεις τον εχθρό σου. Όσο κι αν φαίνεται παράξενο, ο Πούτιν έκανε στον ουκρανικό εθνικισμό ένα πολύ μεγάλο δώρο: του ξύπνησε το εθνικό του αίσθημα, το εδραίωσε και το γιγάντωσε. Η εισβολή του Πούτιν είναι ακριβώς αυτή που γαλβανίζει, συνδαυλίζει τις φλόγες του ουκρανικού έθνους κι ενώ μπήκε θεωρώντας ότι θα τον δεχτούν ως ελευθερωτή, η εισβολή του η ίδια δημιούργησε ένα ισχυρότατο ουκρανικό έθνος. Και αντιλαμβανόμαστε ότι μετά το 2022 τίποτα δεν θα είναι όπως πριν».
Το γλωσσικό ζήτημα
Ο κ. Λυβάνιος επισημαίνει ότι λανθασμένα γίνεται ταύτιση της γλώσσας με την εθνική συνείδηση, αναφέροντας χαρακτηριστικά ότι στην ελληνική επανάσταση του ’21 αγωνίστηκαν αλλόγλωσσοι, αλβανόφωνοι και βλαχόφωνοι. «Μιλάμε για ρωσόφωνους. Τι σημαίνει όμως αυτό σε μία χώρα που η συντριπτική πλειονότητα μιλά ρωσικά λόγω Σοβιετικής Ένωσης; Θα πρέπει να θυμόμαστε ότι η γλώσσα δεν είναι ο μόνος ούτε ο ασφαλέστερος δείκτης εθνικής ταυτότητας. Δεν υπάρχει μία άμεση και υποχρεωτική σχέση γλώσσας με ταυτότητα. Αν υπήρχε αυτό, τότε δεν θα υπήρχαν Ελβετοί, Βέλγοι, Ολλανδοί. Αυτό το ξέρουμε και από την ελληνική ιστορία. Ο Ζελένσκι κατάγεται από περιοχή της Ουκρανίας που η κύρια γλώσσα επικοινωνίας ήταν τα ρωσικά. Ο ίδιος είναι ρωσόφωνος κυρίως και μάλιστα στις προηγούμενες εκλογές τον κορόιδευαν ότι δεν μιλούσε καλά ουκρανικά. Το 1991 πάνω από το 80% των βιβλίων που τυπώνονταν στο Κίεβο ήταν στα ρωσικά. Ομοίως ο Τύπος της Ουκρανίας μέχρι πριν από λίγα χρόνια ήταν στη μεγάλη πλειονότητα ρωσόφωνος. Δεν θα πρέπει να ταυτίζουμε τη ρωσική γλώσσα με τη ρωσοφιλία ή το ρωσικό εθνικό αίσθημα. Φυσικά υπάρχει σε κάποιους, όμως σε καμία περίπτωση δεν υπάρχει άμεση μονογραμμική εξέλιξη. Άλλο ο ρωσόφωνος της Κριμαίας, όπου όντως ιστορικά υπάρχει ρωσική εθνική συνείδηση σε μεγάλο βαθμό, και άλλο ο Ζελένσκι που έχει ουκρανική συνείδηση αλλά είναι ρωσόφωνος. Σήμερα η λυδία λίθος για να καταλάβουμε ποιος είναι Ουκρανός και ποιος είναι Ρώσος δεν είναι η γλώσσα του. Είναι η στάση που παίρνει απέναντι στον πόλεμο του Πούτιν», υπογραμμίζει.