«Κωστάκη, να γυρίσεις σπίτι πριν νυχτώσει». Αυτή είναι η πιο συχνή φράση για την Ελληνίδα μάνα, κάθε φορά που ο Κωστάκης βγαίνει στη γειτονιά για να παίξει. Κι είναι αγαπημένη φράση για όλες τις μανάδες σε όλο τον κόσμο. «Να γυρίσεις πριν νυχτώσει», το ακούς παντού... εκτός από τη Γροιλανδία. Το πιο μοναχικό και απομονωμένο νησί του πλανήτη ζει 6 μήνες τον χρόνο στο σκοτάδι, όμως τους άλλους 6 δεν βγαίνει το φεγγάρι και δεν ανάβουν φως. Κι έτσι ο Κωστάκης και τα άλλα παιδιά μπορούν να είναι έξω όσο θέλουν.
«Ήταν πολύ περίεργο που έβλεπες το μπαρ γεμάτο κόσμο και έξω έπαιζαν μπάλα τα παιδιά. Κοίταζες το ρολόι, έδειχνε 10 κι έπρεπε να σκεφτείς μερικά δευτερόλεπτα ότι δεν ήταν 10 το πρωί, αλλά το βράδυ». Αυτή η απώλεια της αίσθησης του χρόνου, το ότι είναι μέρα και τα εστιατόρια κλειστά -γιατί στην πραγματικότητα είναι 3 μετά τα μεσάνυχτα- έμεινε πολύ έντονη στη μνήμη της Αθανασίας Λυκούδη και του Νέστορα Κεχαγιά, ένα ζευγάρι από τη Θεσσαλονίκη που βρέθηκε στη Γροιλανδία για να τη φωτογραφίσει και να τη βιντεοσκοπήσει από ψηλά.
Ποιος να το περίμενε όταν δημιουργούσαν ένα φιλμάκι για τις μαρίνες στην Ελλάδα ότι θα κέρδιζαν το πρώτο βραβείο, στην κατηγορία Τοπίου, στο Drone Film Festival, που έγινε στη Φιλιππούπολη της Βουλγαρίας, ότι το έπαθλο θα ήταν ένα ταξίδι στη Γροιλανδία με τη συμβατική υποχρέωση μάλιστα να δημιουργήσουν ένα φιλμ για τη Γροιλανδία από ψηλά, το οποίο και θα παρέδιδαν στον Οργανισμό Τουρισμού της χώρας. Όπως και έγινε. Μάλιστα το φιλμάκι έχει προβληθεί και έχει διακριθεί σε πολλούς διαγωνισμούς διεθνώς.
Η πρώτη έκπληξη τους περίμενε όταν προσγειώθηκαν στο διεθνές αεροδρόμιο της χώρας, το οποίο βρίσκεται κυριολεκτικά στη μέση του πουθενά κι από εκεί χρειάστηκε να πάρουν άλλο αεροσκάφος για να τους μεταφέρει στο Ιλούλισατ, γνωστή ως «η πρωτεύουσα των παγόβουνων». Το Ιλούλισατ που στη γλώσσα των ντόπιων σημαίνει «παγόβουνο», έχει περίπου 4.500 κατοίκους, βρίσκεται στο μέσο της δυτικής ακτής της χώρας και 200 χλμ βόρεια του Αρκτικού Κύκλου. Έχει χτιστεί στις ακτές του κόλπου Ντίσκο και από το 2004 έχει ενταχθεί στους τόπους παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO.
«Στη Γροιλανδία δεν υπάρχει οδικό δίκτυο εκτός των πόλεων, αυτό που εμείς λέμε ΚΤΕΛ εκεί είναι μικρά αεροσκάφη που κάνουν συνεχή δρομολόγια. Είναι περίεργο να βλέπεις δύο κυνηγούς φορτωμένους με καραμπίνες και θηράματα να μπαίνουν στο ελικόπτερο για να πάνε στο χωριό τους», λέει στη Voria ο Νέστορας Κεχαγιάς, ενώ αυτό που έκανε μεγαλύτερη εντύπωση στην Αθανασία Λυκούδη ήταν η απόλυτη ησυχία, όλες τις ώρες. «Όλη τη μέρα ακούς μόνο έναν θόρυβο, το "κρακ" από τα παγόβουνα που σπάνε και τεράστιοι όγκοι πάγου φεύγουν στην απέραντη θάλασσα», μας λέει.
Αυτή την ησυχία έρχονται να ταράξουν οι τουρίστες που κατά εκατοντάδες φτάνουν κάθε μέρα στο Ιλούλισατ με κρουαζιερόπλοια και τσιρίζουν στη θέα των θεόρατων βουνών από πάγο. Αν μάλιστα δουν και καμία φάλαινα στην ακτή, τα ουρλιαχτά τους ακούγονται μέχρι... τον Βόρειο Πόλο. Οι κάτοικοι της πόλης ενοχλούνται και είναι χαρακτηριστικό πως τον περασμένο Αύγουστο, ο δήμαρχος Λαρς Έρικ Γκαμπριέλσεν, δήλωσε πως μεταξύ τους πια δεν ανταλλάσσουν ούτε έναν χαιρετισμό, καθώς οι σχέσεις τους έχουν διαρραγεί λόγω του ζητήματος των τουριστικών πλοίων. «Δεν είμαστε πια ο εαυτός μας. Δεν μιλάμε μεταξύ μας», ανέφερε.
Η Αθανασία και ο Νέστορας είναι brand designers, creatοrs drone videos, γραφίστες και πέρα από τις εταιρείες στις οποίες εργάζονται, έχουν το δικό τους ιστολόγιο, το Inva+Sla, στο οποίο παρουσιάζουν τη δουλειά τους με φωτογραφίες και βίντεο. Ασχολούνται χρόνια με τις aerial λήψεις κι έχουν υπερσύγχρονα drones και άλλα μηχανήματα. Στη Γροιλανδία όμως τα drones κυριολεκτικά... τα έπαιξαν, αφού οι συνθήκες στον Αρκτικό Κύκλο είναι πολύ διαφορετικές από ότι σε άλλες περιοχές της Γης. «Γίνονται συνεχώς παρεμβολές από έντονα μαγνητικά πεδία και τα πρώτα πλάνα μας ήταν πολύ κουνημένα. Η πυξίδα τρελαινόταν και το GPS χανόταν. Κανένας αυτοματισμός δεν λειτουργούσε, τα πάντα έχαναν τον προσανατολισμό τους. Χρειάστηκε λίγος χρόνος για να κατανοήσουμε τι συμβαίνει και να τραβήξουμε πλάνα μακριά από τη στεριά για να αποφύγουμε τις μαγνητικές επιπτώσεις και να ανακτήσουμε τον έλεγχο», εξηγεί ο Νέστορας Κεχαγιάς.
Κι αν έλυσαν σχετικά γρήγορα και εύκολα το θέμα των μηχανημάτων, εκείνο με τον χρόνο τους ζόρισε περισσότερο. «Ήμασταν Μάιο και Ιούνιο στη Γροιλανδία που είναι συνεχώς μέρα. Μας πήρε χρόνο να καταλάβουμε γιατί δεν βρίσκαμε εστιατόριο ανοιχτό στις 12.00 κι έπρεπε να κάνουμε ένα flashback, για να θυμηθούμε πως είναι 12.00 τα μεσάνυχτα. Περίεργη ήταν και η αίσθηση ότι έπρεπε να κοιμηθούμε, ενώ έξω είχε φως και κάποιες φορές έβλεπες ήλιο. Έτσι όμως η δουλειά έβγαινε εύκολα γιατί είχαμε συνθήκες ιδανικές για φωτογράφηση πολλές ώρες, όλες τις ώρες για την ακρίβεια, χωρίς το άγχος ότι θα νυχτώσει», συμπληρώνει η Αθανασία.
Το ταξίδι στην εσχατιά της Ευρώπης -και του κόσμου επίσης- δεν είναι εύκολο, στην πραγματικότητα είναι αρκετά ακριβό. Αποτελεί ωστόσο έναν ύμνο στην αντοχή, στο θαύμα και στο μεγαλείο της φύσης. Κι επειδή κάθε νησί το έχουμε συνδυάσει με μπάνιο στη θάλασσα, προκύπτει εύκολα η απορία αν στη Γροιλανδία μπορεί κάποιος να βουτήξει στη θάλασσα... χωρίς τον κίνδυνο να μείνει στον τόπο.
«Κάναμε μπάνιο, αλλά φορώντας διπλές ολόσωμες, ισοθερμικές στολές κατάδυσης. Ήταν μια εμπειρία εξωπραγματική, που φυσικά μένει αξέχαστη. Νιώθεις ότι βουτάς στην άκρη της Γης κι έστω και για πέντε λεπτά πρέπει να το κάνεις», αναφέρει η Αθανασία. Την εποχή που το ζευγάρι των Θεσσαλονικέων βρέθηκε εκεί ήταν καλοκαίρι και ο καιρός σχετικά καλός. Η θερμοκρασία ήταν κατά μέσο όρο -5°C, ενώ τούτες τις μέρες κινείται γύρω στους -30°C. Μόνο τυχαίο λοιπόν δεν πρέπει να θεωρείται πως ο δημοφιλής καφές της Γροιλανδίας είναι ένας τύπου ιρλανδικός με αρκετό μπράντι, «για να ζεσταίνει το μέσα μας».
«Οι ντόπιοι, οι Ινούιτ, είναι πολύ φιλικοί. Ήσυχοι άνθρωποι ασχολούνται κυρίως με την αλιεία κι έχουν έναν δικό τους αργό ρυθμό. Οι Ινούιτ δεν φωνάζουν όταν μιλούν, δεν ενοχλούν κανέναν και έχουν προσαρμοστεί πλήρως στο για μας άγριο και παγωμένο τοπίο», λέει ο Νέστορας. Για εκείνους, είναι η χώρα τους, άλλωστε στη γλώσσα τους η Γροιλανδία είναι η «Καλάαλιτ Νουάατ», η «Γη των Ανθρώπων». Η γλώσσα των ντόπιων είναι πολύ δύσκολη «έχουν τεράστιες λέξεις με 30-40 γράμματα στη σειρά, πολλά φωνήεντα ακόμη και διπλά -α- ή -ι- και όταν μιλούν είναι σαν να πατά κάποιος τυχαία γράμματα στο πληκτρολόγιο».
Οι κάτοικοι ασχολούνται κυρίως με την αλιεία, ενώ κάποιοι Ασιάτες και Ευρωπαίοι που εργάζονται στο νησί επικεντρώνονται κυρίως στον τουρισμό και την εστίαση. Τα ψάρια αποτελούν βασικό στοιχείο της διατροφής στη Γροιλανδία. «Βέβαια δεν υπάρχουν ψάρια όπως τα ξέρουμε εμείς, είναι πολύ διαφορετικά και η συντήρησή τους γίνεται στον πάγο, έτσι έχουν πολλά παστά, αλλά και αποξηραμένα», αναφέρει η Αθανασία. Kalaalimineq είναι ο όρος που χρησιμοποιούν οι Ινούιτ για να περιγράψουν τη διατροφή τους ως τρόπο ζωής. Αγαπημένος τους μεζές είναι το mattak, δέρμα φάλαινας αποξηραμένο που όμως για μας είναι ξένο ως γεύση και ως κατανάλωση, «μασούσαμε για ώρα, σαν... τσίχλα και για να το φας πρέπει να το καταπιείς στο τέλος έτσι όπως είναι στο στόμα σου». Ο αρκτικός σολομός, οι γαρίδες αρκτικού κύκλου, ψάρια και θαλασσινά που δεν είναι γνωστά στην Ελλάδα, μαγειρεύονται με παραδοσιακούς τρόπους ή καταναλώνονται αποξηραμένα, καπνιστά, ακόμη και ωμά ως ταρτάρ. Το λίπος της φώκιας και της φάλαινας χρησιμοποιείται ευρέως ως πηγή ενέργειας, ενώ ωμό τρώγεται το συκώτι φάλαινας. Το εθνικό πιάτο της χώρα είναι το suaasat, μια σούπα με βάση το κρέας από φώκια ή φάλαινα, πατάτες, κρεμμύδι, ρύζι - σαν τη δική μας ψαρόσουπα, αλλά με περισσότερη θερμιδική αξία. Συνοδεύεται με mattak σε κύβους. Το γιορτινό τραπέζι έχει οπωσδήποτε kiviak, μια καθαρά γροιλανδική - και εξαιρετικά δύσκολη τεχνικά- συνταγή, η πιο παράξενη στον κόσμο: μικρά θαλασσοπούλια θηρεύονται και τοποθετούνται ολόκληρα -με τα φτερά- σε δέρμα φώκιας, το οποίο ράβεται και σφραγίζεται καλά και στη συνέχεια μπαίνει στη γη. Χρειάζονται περίπου 600 πουλιά για να γεμίσει ένα μεγάλο κομμάτι δέρματος φώκιας. Πάνω του μπαίνει λίπος φώκιας για να διώχνει τις μύγες και τα άλλα έντομα και μένει εκεί ως 18 μήνες. Οι ντόπιοι λένε ότι καταλαβαίνουν πότε το kiviak είναι έτοιμο για κατανάλωση από την οσμή, «μόνο η μύτη ξέρει πότε είναι έτοιμο». Κάποιοι τουρίστες που επιχείρησαν να το φάνε δεν τα κατάφεραν, είπαν πως η διαδικασία καθαρισμού των νεκρών πουλιών ήταν αποκρουστική και η γεύση του αηδιαστική- εννοώντας μάλλον πως ήταν ξένη προς τις δικές μας.
Η Γροιλανδία είναι αποτελεί κομμάτι του Βασιλείου της Δανίας, έχει ωστόσο εκτεταμένη αυτονομία και δική της κυβέρνηση. Οι σχέσεις τους είναι εξαιρετικά στενές και οι Γροιλανδοί σπουδάζουν στα πανεπιστήμια της Δανίας, ενώ πολλοί Δανοί επιστήμονες εργάζονται στο νησί. Η Δανία δίνει επιχορήγηση περίπου 520 εκατομμύρια ευρώ τον χρόνο, ποσό που αντιστοιχεί σε 9.000 ευρώ σε καθέναν από τους κάτι λιγότερο από 60.000 κατοίκους. Πάνω από το 80% του νησιού καλύπτεται από πάγο, με πιο γνωστό και πιο παραγωγικό παγετώνα τον Icefjord, ένα μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO, που βρίσκεται στη δυτική Γροιλανδία, 400 χλμ. βόρεια του Αρκτικού Κύκλου. Αποτελεί το θαλάσσιο πέρασμα για τον Sermeq Kujalleq, έναν από τους ταχύτερους και πιο ενεργούς παγετώνες στον κόσμο (40 μ./ημέρα), ο οποίος παράγει τεράστια παγόβουνα που καταλήγουν στον κόλπο Disko.
Κάτω από τους πάγους, το πάχος των οποίων φτάνει ως και τα 7 χλμ κρύβεται ένας θησαυρός από σπάνιες γαίες, τις οποίες η Γεωλογική Υπηρεσία των ΗΠΑ υπολογίζει σε περίπου 1,5 εκατομμύρια τόνους - οι Δανοί ωστόσο εκτιμούν ότι η ποσότητα αυτή είναι πάνω από 36 εκατομμύρια τόνους. Οι έρευνες έδειξαν ότι στο νησί υπάρχουν 25 από τα 34 στοιχεία που η Ευρωπαϊκή Ένωση χαρακτηρίζει «κρίσιμα» σπάνια και ακατέργαστα ορυκτά». Κι αυτά είναι που άνοιξαν την όρεξη στον Ντόναλντ Τραμπ για την απόκτηση της Γροιλανδίας. Οι δημοσκοπήσεις που έγιναν έδειξαν πως το 85% των Γροιλανδών δεν επιθυμούν να γίνουν τμήμα των ΗΠΑ και τις τελευταίες μέρες κυκλοφορεί ως ανέκδοτο μεταξύ των συνήθως ήρεμων Ινούιτ, «να δώσουμε kiviak στον Τράμπ να μην ασχοληθεί ποτέ ξανά μαζί μας»...
