Ποια είναι η απαίτηση της κοινωνίας από την κυβέρνηση πρωτίστως κι από το σύνολο του πολιτικού συστήματος και των θεσμών δευτερευόντως φαντάζομαι δεν διέφυγε της προσοχής κανενός.
Δικαίωση, δικαιοσύνη, απόδοση ευθυνών... Για τα 57 θύματα, για τους συγγενείς, για ασφαλείς μετακινήσεις, για πολλά, για όλα.
Οι μεγαλειώδεις κινητοποιήσεις σε όλη τη χώρα είχαν ένα ξεκάθαρο μήνυμα, το οποίο δεν μπορεί πια να θολώσει κανείς, διότι η συμμετοχή ήταν πάνδημη. Άρα δεν περιμένει κανένας πια να του πουν τι έγινε, να στρογγυλέψουν την εικόνα, να θολώσουν την πραγματικότητα.
Το μήνυμα αυτό είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης. Θεωρώ αυτή ως λέξη κλειδί κι από αυτή την έλλειψη εμπιστοσύνης δυστυχώς γι' αυτό που αποκαλούμε σύστημα, δεν ξεφεύγει κανείς. Κι ας νομίζουν ορισμένοι ότι δεν αφορά αυτούς. Αφορά σε όλους. Στην κυβέρνηση, στη δικαιοσύνη, στα πολιτικά κόμματα, στις συλλογικότητες, στους θεσμούς, στις αρχές. Περιλαμβάνει ακόμα κι εκείνους που προσφέρουν ηθελημένα ή μη υπηρεσίες και σανίδα σωτηρίας στο σύστημα, τάχα πολεμώντας το. Η κοινωνία μπορεί να περιθωριοποιεί. Άμεσα πια γιατί έχει και εμπειρία.
Τα Τέμπη από το 2023 μέχρι σήμερα παρέμειναν στην ατζέντα, κοινωνική και πολιτική, χάρις στις προσπάθειες των συγγενών των θυμάτων. Και μόνο. Χάρις στην επιμονή τους και στην πίστη τους στο ιερό χρέος που έχουν απέναντι στους αδικοχαμένους οικείους τους. Χάρις στον ψύχραιμο τρόπο τους, σε αντίθεση με αντιπολιτευτικές κραυγές για μικροκομματικά οφέλη.
Η κυβέρνηση έκανε πολλά λάθη. Το πιο σημαντικό πολιτικά γι' αυτή ήταν η εξαιρετικά άστοχη διαχείριση. Δεν έκλεισε την υπόθεση των Τεμπών πολιτικά με τις εκλογές, όπως δείχνει λανθασμένα να πίστεψε. Πήγαμε στις κάλπες και καθαρίσαμε... Με νωπή τη λαϊκή εντολή προχωράμε... Δεν κατάλαβε ότι στα Τέμπη δεν σταμάτησε ο χρόνος μόνο για 57 συνανθρώπους μας. Εξαντλήθηκε και ένα μεγάλο μέρος του πολιτικού κεφαλαίου της κυβέρνησης. Εκείνο που δεν εξαντλήθηκε τότε ήταν η υπομονή και η εμπιστοσύνη των πολιτών στη συγκεκριμένη κυβέρνηση.
Στα δύο χρόνια που ακολούθησαν κατάφεραν να την εξαντλήσουν κι αυτή. Το ότι δεν την κέρδισε κανένας άλλος δεν είναι επιτυχία της κυβέρνησης, αλλά αποτυχία συνολικά του πολιτικού συστήματος. Η ελπίδα ότι αυτή η κυβέρνηση θα μπορούσε με θεσμικό τρόπο και αποφασιστικότητα να πράξει τα δέοντα στην υπόθεση των Τεμπών έφερε την εμπιστοσύνη. Την οποία κατάφεραν να χάσουν σε δυο χρόνια.
Η δυσπιστία, η απογοήτευση, η συγκάλυψη, ο θυμός κέρδισαν τον φόβο και τον δισταγμό. Κι έτσι φτάσαμε μέσα από σωρεία πολιτικών λαθών στη διαχείριση της υπόθεσης των Τεμπών στον Ιανουάριο και στο χτες.
Είναι ενδεικτικό ότι ο κόσμος έχει διαμορφώσει μια γενικευμένη άποψη ως αποτέλεσμα του πολιτικού χειρισμού της υπόθεσης των Τεμπών. Δεν περιμένει πορίσματα, βίντεο και απαντήσεις, ούτε καν τη δικαστική απόφαση. Έχει στο μυαλό του ενόχους. Ίσως να μην μπορεί καν να τους κατονομάσει, αλλά θεωρεί ότι πρέπει να τιμωρηθούν πολιτικά πρόσωπα κι επειδή γνωρίζει ότι τέτοια πιθανότητα δεν υπάρχει ή αν υπάρχει αφορά σε κάποιους «αναλώσιμους» για το σύστημα, πηγαίνει πια απέναντι. Ο κόσμος στη Δημοκρατία τιμωρεί πολιτικά. Όχι πάντα, αλλά στις περισσότερες περιπτώσεις.
Αυτό έχει μια ερμηνεία: Η κυβέρνηση και το σύστημα κατάφεραν οι θεωρίες συνωμοσίας να κερδίσουν την πολιτική και δικαστική μεταχείριση της υπόθεσης των Τεμπών. Τις χαρακτηρίζω θεωρίες συνωμοσίας, επειδή οι περισσότεροι πολίτες θεωρούν πιθανότερο να έχει εξαϋλωθεί ένα μη καταγεγραμμένο βαγόνι με καύσιμη ύλη, παρά να μην είναι υπαίτιος ένας υπουργός, ένας πολιτικός. Πόσα αναπάντητα ερωτήματα έχουμε ακόμα και σήμερα; Πόσα αναπάντητα ερωτήματα άφησε ακόμα και το πολυαναμενόμενο πόρισμα;
Το πλήγμα εμπιστοσύνης στους θεσμούς στην περίπτωση των Τεμπών δεν μπορεί να επουλωθεί. Όχι άμεσα, όχι στο εγγύς μέλλον. Ο πολιτικός χειρισμός της υπόθεσης των Τεμπών είναι ένα παράδειγμα προς αποφυγή από την αρχή μέχρι το τέλος. Τα Τέμπη δεν ήταν άλλη μια κρίση, άλλο ένα εμπόδιο που το πήδηξε η κυβέρνηση και πάει. Άφησε έντονο κοινωνικό αποτύπωμα, άφησε ανοιχτή πληγή στα θεμέλια της κοινωνικής συνοχής ή σωστότερα εγκαθίδρυσε την πεποίθηση πως την κοινωνική συνοχή την διατηρούν οι πολίτες μόνοι τους. Το πολιτικό σύστημα τη διαρρηγνύει.
Δυο χρόνια ο κόσμος έδειξε υπομονή και ανοχή. Έδειξε εμπιστοσύνη. Ότι κάτι θα αλλάξει σε μια χώρα με αποσαθρωμένες δομές. Μια χώρα στη δίνη της υποκρισίας, όπου για δεκαετίες το κοινό μας μυστικό είναι ότι δεν τσουβαλιάζουμε όλους όσοι είναι μέλη μιας κατηγορίας κι ας ξέρουμε ότι η γενίκευση είναι η αλήθεια, για να μη φάμε καμιά μήνυση και τρέχουμε. Αυτή η εμπιστοσύνη στην ικανότητα αυτής της κυβέρνησης κι αυτού του πρωθυπουργού ότι θα τα αλλάξει όλα ήταν το μήνυμα του κόσμου στην κάλπη του 2023. Εμπιστεύτηκε ξανά την κυβέρνηση γιατί θεώρησε πως αν κάποιος μπορεί να αλλάξει αυτό το «βαθύ κράτος του παρελθόντος», όπως το αναφέρει στο μήνυμά του ο πρωθυπουργός, είναι αυτός. Το βαθύ κράτος, το οποίο όλοι το γνωρίζουν, πολλοί είναι συνένοχοι και συμμετέχοντες κι ας το αποστρέφονται, αλλά καλά κρατεί. Ποιανού παρελθόντος; Έξι χρόνια αυτοδύναμη κυβέρνηση ΝΔ έχουμε. Τι άλλαξε; Από το 2019 έως το 2023 τίποτα. Κι από το 2023 μέχρι το 2025; Η απάντηση είναι στο χτεσινό μήνυμα του πρωθυπουργού, που προηγήθηκε των συγκεντρώσεων. Το timing δεν είναι τυχαίο φαντάζομαι. Μετά τις συγκεντρώσεις όμως; Μήνυμα ελήφθη; Και ποιο; Αν δεν ήταν περιττό αυτό το μήνυμα, γνωρίζω πολλούς που θα το σχολίαζαν με το «κρείττον του λαλείν το σιγάν». Πριν τις μαζικές διαδηλώσεις η εικόνα παρέμενε ότι το μήνυμα της κοινωνίας δεν ελήφθη. Μετά;
Αν ελήφθη το μήνυμα από την κυβέρνηση τότε θα πρέπει οι χτεσινές κινητοποιήσεις να παράξουν πολιτικό αποτέλεσμα. Ποιο μπορεί να είναι αυτό δεν ξέρω. Αν θα είναι εκλογές, αν θα είναι ένας ανασχηματισμός που θα τα αλλάξει όλα, αν θα είναι η παραπομπή πολιτικών προσώπων ως υπεύθυνων για το δυστύχημα των Τεμπών... δεν το ξέρω. Ο κόσμος όμως θέλει αποτέλεσμα, αποφασιστικό, ηχηρό, δυναμικό. Ξέχωρα από τη δικαστική εξέλιξη της υπόθεσης. Θέλει αποτέλεσμα που θα ξαναφέρει την ελπίδα.
Να το βάλουμε όμως σε μια σειρά. Η κυβέρνηση και ο πρωθυπουργός θα κληθούν και πάλι να μιλήσουν, ασχέτως ανακοινώσεων και μηνυμάτων. Στη Βουλή αυτή τη φορά. Αν επενδύσουν και πάλι στην επόμενη μέρα, στη λήθη κτλ., τα αποτελέσματα είναι προδιαγεγραμμένα. Ούτε οι αποκριές, ούτε η Καθαρά Δευτέρα θα σβήσουν τη φλόγα που φούντωσε χτες σε όλη την κοινωνία. Ανάληψη πολιτικής ευθύνης. Να μην πάει η προανακριτική όπως η εξεταστική, που εκ των πραγμάτων ο ίδιος ο πρωθυπουργός διαπίστωσε λάθη... Να ρίξει στην πυρά πολιτικά πρόσωπα για να σωθεί πολιτικά ο ίδιος και η κυβέρνηση; Όχι. Δεν υπάρχει άσπρο και μαύρο. Υπάρχει και η οδός της κοινής λογικής και της πολιτικής λογικής. Πρέπει να κλείσει τις υπόνοιες της συγκάλυψης. Με το πόρισμα δεν έκλεισαν.
Και το πολιτικό σύστημα οφείλει να αναγνωρίσει τα θολά σημεία γύρω από την υπόθεση των Τεμπών, που ακόμα υπάρχουν, όπως και να αναδείξει την αλυσίδα των παραλείψεων, αποδίδοντας τις ευθύνες σε όποιον αναλογούν.
Αν οι χτεσινές κινητοποιήσεις δεν παράγουν πολιτικό αποτέλεσμα νομοτελειακά ο κ. Μητσοτάκης, προσωπικά πλέον, θα βλέπει να χάνεται μέρα με τη μέρα το πολιτικό του κεφάλαιο κι αυτό δεν είναι ανεξάντλητο.
Κι όσο δεν υπάρχει κάποιος που να φαντάζει ικανός αντικαταστάτης του ίσως όλα είναι διαχειρίσιμα. Κανείς όμως δεν μπορεί να είναι σίγουρος για το πώς γυρνάει το μάτι ενός κόσμου σε απόγνωση, απογοήτευση και πιθανώς απελπισία. Αδιέξοδα στη Δημοκρατία δεν υπάρχουν. Ούτε αναντικατάστατοι.
Όλα αυτά που ανέφερα για την κυβέρνηση ισχύουν και για την αντιπολίτευση. Η εμπιστοσύνη του κόσμου χάθηκε επαναλαμβάνω συνολικά για το πολιτικό σύστημα. Υπό τις συνθήκες αυτές πρόκειται περί κατορθώματος...
Πολιτικά, όσοι επενδύουν στην πόλωση, στον λαϊκισμό και στη δημαγωγική εκμετάλλευση, ξέρουν από σήμερα το αποτέλεσμα και είναι μονοψήφιο. Τα τελευταία τουλάχιστον δέκα χρόνια ο κόσμος ζητά ελπίδα και προοπτική. Το ίδιο και τώρα. Ψηφίζει ελπίδα και προοπτική.
Αυτά θα φέρουν πάλι πίσω την εμπιστοσύνη μαζί με τη συνέπεια και τη σταθερότητα. Αν δεν αλλάξουν όλοι όμως ρότα, η πορεία για το πολιτικό σύστημα και δυστυχώς για τη χώρα θα είναι καταστροφική. Στην δική μας ξύλινη γλώσσα: Ή αλλάζουμε ή βουλιάζουμε.