Φωτιά βάζει απόψε το βράδυ στο Καυτανζόγλειο ο Λεξ. Ο δημοφιλής ράπερ θα ξεσηκώσει το κοινό και η εμφάνισή του στη γενέθλια πόλη του, τη Θεσσαλονίκη, θα γίνει άλλο ένα talk of the town.. και δεν θα μείνει εκεί.
Το κοινό που παραληρεί σε κάθε του συναυλία περιμένει να ακούσει παλιές και νέες του επιτυχίες, ενώ εδώ και μέρες ήδη έχει... κυκλοφορήσει το νέο του τραγούδι, «Σπασμένη Φλέβα» από την ομότιτλη ταινία του Γιάννη Οικονομίδη, η οποία βγαίνει σε έναν μήνα στις κινηματογραφικές αίθουσες.
Ο Λεξ δεν είναι μια συνηθισμένη περίπτωση ράπερ, μουσικού, στιχουργού, ερμηνευτή ή ποιητή της ραπ, όπως αρέσκονται να τον αποκαλούν αρκετοί Φαίνεται ότι, πια, έχει εδώ και χρόνια γίνει ένας κοινωνικός στοχαστής με το επιπλέον χαρακτηριστικό πως όλοι, πια, σχολιάζουν τα κομμάτια του. Και σε κάθε συναυλία του εκτός από το αδιαχώρητο, ανοίγει και η συζήτηση για τη ραπ και τα μηνύματα που εκπέμπει. Στίχοι όπως «είμαι από τις περιοχές που κάνουνε προσευχές να πέσουνε οι ΔΙΑΣ από τις μηχανές» αλλά και μπάρες στις οποίες οι λεγόμενες απρέπειες είναι αρκετές, θα ακουστούν και απόψε.
Κι είναι αυτές οι μπάρες που γεννούν και τα ερωτήματα: Πρέπει να επιβληθεί κάποιο πρόστιμο για τους στίχους αυτούς; Κι αν ναι, γιατί να συμβεί κάτι τέτοιο; Και, επίσης, ποιος μετρά το σωστό και το λάθος και, τελικά, πώς επιβάλλονται τα πρόστιμα για το περιεχόμενο των στίχων, από τη (μοναδική, όπως φαίνεται) αρμόδια αρχή;
Από τον περασμένο Απρίλιο το Εθνικό Ραδιοτηλεοπτικό Συμβούλιου (ΕΣΡ) είχε καλέσει σε ακρόαση μερικά από τα πιο επιτυχημένα ονόματα της ελληνικής χιπ χοπ σκηνής. Light, Sin Boy, Toquel, Rack και Snik ήταν μεταξύ άλλων οι καλλιτέχνες οι οποίοι μαζί με τους συνεργάτες τους έπρεπε να εξηγήσουν τους στίχους και το περιεχόμενο των βίντεο των μουσικών κομματιών τους και τελικά, οι τέσσερις πρώτοι κλήθηκαν να πληρώσουν μεγάλα πρόστιμα, μέσω των εταιρειών τους.
Η παρέμβαση του ΕΣΡ ήρθε λίγους μήνες μετά από τις τοποθετήσεις στη Βουλή του προέδρου της Ελληνικής Λύσης, Κυριάκου Βελόπουλου, ο οποίος την 1η Οκτωβρίου 2024 κατέκρινε τους στίχους των τράπερ με αφορμή το ζήτημα της βίας των ανηλίκων. «Τα παιδιά μας μεγαλώνουν έτσι. Όταν μοιράσεις βία και μίσος, αυτά είναι που θα εισπράξεις πίσω... Τα φαινόμενα έξαρσης βίας είναι πολλά και τα χειρότερα δυστυχώς έρχονται. Αν αυτή η Βουλή δεν δώσει λύση, θα είμαστε οι χειρότεροι βουλευτές που πέρασαν από την ιστορία και η χειρότερη κυβέρνηση» είχε πει τότε στη Βουλή ο κ. Βελόπουλος ο οποίος έπειτα διάβασε στίχους από κομμάτια του Light, του Thug Slime και του Υποχθόνιου, ζητώντας την παρέμβαση του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου για τη σύλληψη των καλλιτεχνών.
Μετά λοιπόν από τους ελέγχους του, το ΕΣΡ αποφάνθηκε ότι τρεις δισκογραφικές εταιρείες και ακόμη ένας καλλιτέχνης θα πρέπει να καταβάλλουν συνολικά πρόστιμα ύψους 120.000 ευρώ.
Συγκεκριμένα, η Capital Music των Light και Skive θα πρέπει να καταβάλλει 40.000 ευρώ για 11 τραγούδια από 8 τράπερ της, τα οποία αναφέρονται σε βία, όπλα και ναρκωτικά.
Η AlphaPop Original του Sin Boy καλείται να πληρώσει 20.000 ευρώ για 6 τραγούδια με παρόμοιο περιεχόμενο και για τους ίδιους λόγους η Barcode Entertainment του Rack αλλά και ο ράπερ Toquel, κλήθηκαν να πληρώσουν 30.000 ευρώ για 5 και 6, αντίστοιχα, τραγούδια τους.
Φυσικά, οι συγκεκριμένοι καλλιτέχνες δεν είναι οι μοναδικοί οι οποίοι αναπαράγουν τέτοιου είδους περιεχόμενο και η σχετική έρευνα του ΕΣΡ η οποία τελικά οδήγησε σε αυτές τις αποφάσεις, προκαλεί διάφορα ερωτήματα, τα οποία αφορούν στην ποικιλία των κομματιών, των καλλιτεχνών και των μουσικών ειδών που άκουσαν οι άνθρωποι του Συμβουλίου προτού να επιβάλλουν τις ποινές.
Το ΕΣΡ το οποίο επέβαλλε τα πρόστιμα, ιδρύθηκε το 1989 και κατοχυρώθηκε συνταγματικά το 2001. Η διοίκησή του ορίζεται από τη Βουλή των Ελλήνων και η θητεία της διαρκεί για 6 χρόνια. Με βάση τον Νόμο 2863/2000 (και συναφείς νόμους) το ΕΣΡ έχει την αρμοδιότητα να ελέγχει και να επιβάλλει κυρώσεις (πρόστιμα, έγγραφες υποδείξεις, αναστολές άδειας) στους οπτικοακουστικούς πάροχους, αρχικά για ραδιόφωνο και τηλεόραση. Για όσους, λοιπόν, αναρωτιούνται, πώς το ΕΣΡ παρεμβαίνει τώρα, περισσότερα από δέκα χρόνια μετά από την κυκλοφορία των πρώτων τραπ κομματιών και επιβάλλει πρόστιμα σε τραγούδια τα οποία ποτέ δεν ακούστηκαν σε τηλεόραση και ραδιόφωνο, η απάντηση βρίσκεται παρακάτω:
Το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε τον Αύγουστο του 2023 ότι το ΕΣΡ δεν είχε σαφή εθνική νομοθετική βάση για να επιβάλλει πρόστιμα σε καθαρά διαδικτυακούς πάροχους, εκτός αν αυτά εντάσσονται στις ρυθμίσεις της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (η λεγόμενη DSA-Digital Services Act -δηλαδή ένας ευρωπαϊκός κανονισμός που τέθηκε σε ισχύ το 2022 και εφαρμόζεται πλήρως από τον Φεβρουάριο 2024). Έτσι, ήρθε ο Νόμος 5099/2024 και το ΕΣΡ ορίστηκε εθνική αρμόδια αρχή για την εφαρμογή των άρθρων της Πράξης που αφορούν στην προστασία ανηλίκων και διαφήμιση στο διαδίκτυο. Πλέον, το Εθνικό Ραδιοτηλεοπτικό Συμβούλιο έχει νόμιμη εξουσία να επιβάλλει πρόστιμα σε περιεχόμενο στο YouTube και άλλες πλατφόρμες βίντεο όπως το TikTok.
Προφανώς το συγκεκριμένο ζήτημα ανησυχεί ιδιαίτερα τον καλλιτεχνικό κόσμο καθώς δεν αφορά μόνο στη στοχευμένη -κατά πώς φαίνεται- δράση του ΕΣΡ αλλά αφορά στη λογοκρισία η οποία θεωρούν ότι επιχειρείται, όπως και στο όριο της λογοκρισίας αφού οι φόβοι για πρόστιμα σε οποιοδήποτε άλλο τραγούδι το οποίο, όπως λένε, δεν... βολεύει, είναι πλέον ορατοί.
Ο Κόμης Χ, κατά κόσμον Λευτέρης Παναγιωτίδης, διαγράφει μία μακρά πορεία στην ελληνική χιπ χοπ σκηνή για περισσότερα από 20 χρόνια.
Όπως λέει στη Voria.gr, «ήμουν, είμαι και θα είμαι πάντοτε υπέρμαχος της ελευθερίας του λόγου και εάν κάτι θεωρείται ακατάλληλο για τα παιδιά, τότε καλό θα είναι να προσέχουν οι γονείς τι ακούν τα παιδιά τους. Οι καλλιτέχνες πάντοτε έγραφαν όσα έχει μέσα η ψυχή τους αλλά το ποιος παρακολουθεί τα παιδιά είναι δουλειά του κοινού και όχι του ΕΣΡ».
Ο ίδιος θεωρεί ύποπτο το γεγονός ότι πλέον ελέγχεται η ραπ μουσική καθώς, όπως λέει, «βιώνουμε κατά περιόδους διαφόρων ειδών σκάνδαλα όπως τα Τέμπη και ο ΟΠΕΚΕΠΕ και πιστεύω πως απλά θέλουν να πάρουν τον νου των ανθρώπων από τα πραγματικά προβλήματα». Τονίζει μάλιστα πως το τραγούδι που έγραψε μαζί με τον Γιάννη Κότσιρα «Έναν Χρόνο Μετά» και αναφερόταν στην τραγωδία των Τεμπών, «κατέβαινε συνεχώς από το YouTube γιατί μάλλον... ενοχλούσε».
Ωστόσο, σύμφωνα με τον ίδιο «το να λογοκρίνουν τη μουσική θα γυρίσει μπούμερανγκ καθώς όποτε λογοκρίθηκε η τέχνη, γινόταν μεγαλύτερη. Και αυτό πιστεύω ότι θα γίνει και στη δική μας μουσική. Το πρόστιμο μπορεί να γίνει δύναμη γιατί αυτοί που το επιβάλλουν είναι στην ουσία και εκείνοι τους οποίους επικρίνουν οι τράπερ στα τραγούδια τους».
Ο καλλιτέχνης τονίζει μάλιστα ότι «αυτή τη στιγμή οι πολιτικοί ευθύνονται για πολλά δεινά όμως ασχολούνται με όσους δήθεν... δηλητηριάζουν τα παιδιά μας» και στέκεται στο γεγονός ότι ο Rack, ένας από τους τιμωρημένους καλλιτέχνες ο οποίος καλείται να πληρώσει 30.000 ευρώ για το οπτικοακουστικό περιεχόμενο των κομματιών του, «παρέλαβε βραβείο στα MAD Awards και είπε πέντε σωστά πράγματα απευθυνόμενους στους νέους».
Αναφέρει επίσης πως «οι πιτσιρικάδες στα τραγούδια αυτά ακούνε όσα σκέφτονται. Δεν βγαίνουν στον δρόμο με τα όπλα όπως δεν βγαίναμε κι εμείς όταν ακούγαμε gangsta rap και ρεμπέτικα».
Το ζήτημα της λογοκρισίας του περιεχομένου των κομματιών φαίνεται να αφορά λοιπόν τους θεσμούς και, σύμφωνα με όσα λέει στη Voria.gr ο διδάκτωρ στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και ερευνητής της χιπ χοπ κουλτούρας, Κώστας Σαββόπουλος προκύπτει ακριβώς από εκεί.
«Η κουλτούρα της ραπ είναι δημοφιλής και παρότι έχει αναφορές σε σεξισμό και παρανομία δεν εξετάζεται από κάποιον και ούτε φαίνεται να απασχολεί κανέναν το γεγονός ότι αυτά βρίσκουν ανταπόκριση στους νέους», εξηγεί ο καθηγητής και τονίζει πως τα πρόστιμα αποτελούν ένα τσιρότο στην πληγή, δηλαδή στο πρόβλημα, τσιρότο το οποίο, όπως προβλέπει, θα έχει αρνητικές επιπτώσεις. «Δεν ξέρω εάν η νεανική παραβατικότητα είναι χειρότερη από ό,τι πριν από πέντε χρόνια ή απλώς τώρα προβάλλεται περισσότερο λόγω της διάλυσης του κράτους πρόνοιας αλλά αυτό δεν γίνεται να αποδίδεται στη ραπ. Ποτέ δεν συζητούσαμε τι μουσική ακούει ένας παραβάτης και ξαφνικά, συνδέουμε τις παραβάσεις με τη μουσική», σημειώνει προσθέτοντας πως θεωρεί την επιβολή των προστίμων ένα ανησυχητικό σημάδι αυταρχισμού.
Λέει μάλιστα πως οι καλλιτέχνες επ'ουδενί δεν απειλούν το κοινό, ενώ προσθέτει πως «σίγουρα μπορούν να γίνουν πολλά βήματα ώστε να διασφαλιστεί ότι το κοινό δεν θα απειλείται. Βήματα όπως έρευνες, επένδυση σε κράτος πρόνοιας, εξωτερικών ελεγκτών, περισσότερη επικοινωνία με την ΕΕ και άλλα πράγματα τα οποία θα μπορούσαν να γίνουν προτού να καταφύγουμε στη διαταγή ποινικών ελέγχων και προστίμων σε οτιδήποτε δεν ελέγχουμε».
Στη ραπ μουσική προτεραιότητα για τους καλλιτέχνες έχουν οι στίχοι, οι οποίοι περιγράφουν τα βιώματά τους, ενώ στην τραπ, το συγγενικό της είδος, μεγαλύτερη έμφαση δίνεται στον ήχο, τη στιγμή που οι στίχοι που συνοδεύουν το μπιτ συνήθως δεν ασχολούνται τόσο με τα κοινωνικά προβλήματα, όσο με τις ανέσεις τις οποίες πλέον απολαμβάνουν όσοι τη δημιουργούν.
«Οι καλλιτέχνες δεν απειλούν ανοικτά τη ζωή και μπορεί να τραγουδούν για τη βία, αλλά η βία αυτή αποτελεί θεατρική και φαντασιακή κατασκευή και δεν είναι πραγματική. Άλλωστε, οι καλλιτέχνες έχουν το δικαίωμα έκφρασης και ελευθερίας», λέει σχετικά ο καθηγητής ο οποίος θεωρεί ότι η μαζική στροφή των νέων στη ραπ μουσική αλλά και στο συγγενές είδος της, την τραπ, δείχνουν ότι «το συγκεκριμένο είδος μουσικής είναι σίγουρα αποδεκτό από τόσους πολλούς ανθρώπους, κάτι το οποίο συμβαίνει και στις εκλογές είτε μας αρέσει είτε όχι, καθώς το κόμμα που κυβερνά έχει τη μεγαλύτερη αποδοχή αλλά όχι όλη».
Θεωρεί μάλιστα ότι η κουβέντα σχετικά με το περιεχόμενο της ραπ η οποία γίνεται σε υψηλό επίπεδο αλλά και στα media είναι ύποπτη, καθώς και ότι τα πρόστιμα στους ράπερ μπορεί να ακολουθήσουν άλλα πρόστιμα σε καλλιτέχνες «της έντεχνης ή της ροκ μουσικής, του θεάτρου και οποιουσδήποτε άλλους».
Σε κάθε περίπτωση, η υπόθεση των προστίμων του ΕΣΡ σε δημιουργούς μουσικής επαναφέρει με ένταση το διαχρονικό ερώτημα για τα όρια της καλλιτεχνικής έκφρασης, της ελευθερίας του λόγου και της κρατικής παρέμβασης. Αν και η προστασία των ανηλίκων και η εποπτεία του διαδικτυακού περιεχομένου αποτελούν κρίσιμες ανάγκες στην ψηφιακή εποχή, το ζήτημα είναι κατά πόσο τέτοιες παρεμβάσεις γίνονται με όρους ισονομίας και χωρίς πολιτικά ή ηθικοπλαστικά φίλτρα.
Το κοινό πάντως δεν δείχνει να συμμερίζεται τις αποφάσεις και τα πρόστιμα που επιβάλλουν οι θεσμοί και δεν παρασύρεται. Αντίθετα γεμίζει τους συναυλιακούς χώρους, ακούει μέσα από τις μουσικές πλατφόρμες τα τραγούδια αυτά και ξέρει να ξεχωρίζει. Κι απόψε πηγαίνει στο Καυτανζόγλειο, να ακούσει τον Λεξ να ραπάρει.
*Credits κεντρικής φωτογραφίας: Δημήτρης Μουγκός/instagram: dimitrismougosphoto