Του Νίκου Ηλιάδη
Τον Οκτώβριο του 2011 ο Δημήτρης Παπαδημούλης, βουλευτής τότε του ΣΥΡΙΖΑ, είχε καταθέσει ερώτηση στη Βουλή για το θέμα της φορολογικής απαλλαγής των ακινήτων της Εκκλησίας καθώς και των ιερών μονών του Αγίου Όρους. Σύμφωνα με τα στοιχεία τα οποία είχε παρουσιάσει τότε ο νυν ευρωβουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ, ενώ η Εκκλησία απέδιδε το 2003 φόρους ύψους 10,2 εκατ. ευρώ, το 2010 οι φόροι οι οποίοι κατεβλήθησαν ανήλθαν μόλις στα 2,5 εκατ. Στον βουλευτή είχε απαντήσει τότε ο υφυπουργός Οικονομικών Παντελής Οικονόμου ο οποίος είχε πει μεταξύ άλλων ότι «η ευνοϊκή μεταχείριση της Εκκλησίας δεν είναι πραγματικό γεγονός αλλά εσφαλμένη κρίση» και είχε επιτεθεί στον κ. Παπαδημούλη κατηγορώντας τον για «αντικληρικαλισμό», ότι έχει εμμονές και ότι είναι «όψιμος διαφωτιστής».
Την περασμένη εβδομάδα, μέσα στον ορυμαγδό των τροπολογιών –υπουργικών και βουλευτικών- που κατατέθηκαν κατά δεκάδες στα τελευταία νομοσχέδια, υπήρξε και μια που αφορά τα προς εκμετάλλευση ακίνητα των ιερών μονών του Αγίου Όρους τα οποία βρίσκονται εκτός των ορίων του. Η τροπολογία κατατέθηκε από τους βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ Π. Σκουρολιάκο, των ΑΝΕΛ Γ. Λαζαρίδη και της Ένωσης Κεντρώων Ι. Σαρίδη και παρά τους αρχικούς ενδοιασμούς της κυβέρνησης τελικώς έγινε δεκτή από τον υπουργό Νίκο Παππά. Υπερψηφίστηκε από ΣΥΡΙΖΑ, ΑΝΕΛ και ΝΔ, σε αντίθεση με Το Ποτάμι που καταψήφισε, ενώ Δημοκρατική Συμπαράταξη, ΚΚΕ και Ένωση Κεντρώων ψήφισαν «παρών». Σύμφωνα με αυτήν τα ακίνητα τα οποία βρίσκονται υπό την ιδιοκτησία των μονών του Αγίου Όρους, ακόμη και εάν είναι εκτός της Αθωνικής Πολιτείας και βρίσκονται υπό εμπορική εκμετάλλευση, απαλλάσσονται από κάθε εκκρεμείς φορολογικές υποθέσεις, καθώς και από παλαιότερο Φόρο Μεγάλης Ακίνητης Περιουσίας και του Ενιαίου Τέλος Ακινήτων. Επιπλέον, για τα ακίνητα αυτά έχει θεσπιστεί απαλλαγή από τον ΕΝΦΙΑ.
Απώλεια δεκάδων εκατομμυρίων
Οι απώλειες εσόδων που θα υποστεί το δημόσιο από αυτή την τροπολογία ανέρχονται σε δεκάδες εκατομμύρια ευρώ. Ακριβής προσδιορισμός της ζημίας δεν υπήρξε καθότι οι βουλευτικές τροπολογίες, σε αντίθεση με τις υπουργικές, δεν συνοδεύονται από έκθεση του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους. Ωστόσο, για να αντιληφθεί κανείς το ύψος των απωλειών, τόσο από την απαλλαγή από τον φόρο ακίνητης περιουσίας, όσο και από τον φόρο εισοδήματος, αρκεί μια ματιά στο Ε9 όλων των ιερών μονών του Αγίου Όρους. Εκεί αναγράφονται εκατοντάδες ακίνητα, διαμερίσματα, γραφεία, καταστήματα, σταθμοί αυτοκινήτων, οικόπεδα κ.ο.κ., σε ολόκληρο το πολεοδομικό συγκρότημα Θεσσαλονίκης και κυρίως στο κέντρο της πόλης. Σε αρκετές, μάλιστα περιπτώσεις, οι μονές έχουν στην κατοχή τους ολόκληρες οικοδομές. Ορισμένα από αυτά τα ακίνητα είναι κενά τα τελευταία χρόνια, ωστόσο τα περισσότερα εκμισθώνονται, αποφέροντας σημαντικά εισοδήματα τα οποία στη συντριπτική πλειοψηφία τους είναι αφορολόγητα. Η φορολογική ασυλία των «ιερών» ακινήτων είχε θεσπιστεί επί υπουργίας του Γιώργου Αλογοσκούφη. Ωστόσο, το 2010, κι ενώ είχε ενσκήψει η κρίση, η κυβέρνηση Γιώργου Παπανδρέου είχε επιβάλει φόρο 20% επί των εισοδημάτων από την εμπορική εκμετάλλευση των ακινήτων που διατηρούσαν οι μονές εκτός του Αγίου Όρους. Ωστόσο, ουδείς γνωρίζει εάν και κατά πόσον το ελληνικό δημόσιο εισέπραξε ποτέ αυτούς τους φόρους καθώς οι μονές με διάφορα προσχήματα και εκμεταλλευόμενες την ανεκτικότητα όλων των κυβερνήσεων, απέφευγαν επί σειρά ετών την πληρωμή των φόρων. Κάποιες, μάλιστα, δεν είχαν υποβάλει καν δήλωση φόρου εισοδήματος, άλλες είχαν καταθέσει δήλωση στην οποία συμπεριέλαβαν μόνον το τέλος χαρτοσήμου, ενώ αρκετές με αλλεπάλληλες προσφυγές κέρδιζαν χρόνο έως ότου εκδοθεί η επόμενη ευνοϊκή απόφαση, όπως αυτή την οποία ψήφισε προ ημερών το κοινοβούλιο.
Ιερά μονή - επιχειρηματίας
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση μιας εκ των ιερών μονών του Αγίου Όρους η οποία παρότι δεν θεωρείται από την πλουσιότερες, περιλαμβάνει στο Ε9 συνολικά 67 ακίνητα, επιδεικνύοντας συγχρόνως αξιοζήλευτη επιχειρηματική δραστηριότητα. Στην πλειονότητά τους πρόκειται για καταστήματα, διαμερίσματα και γραφεία. Συγκεκριμένα διαθέτει ακίνητα επί της Εγνατίας (22 γραφεία και έξι καταστήματα), επί της Μακένζι Κινγκ (ολόκληρη οκταώροφη οικοδομή), επί της Βαλαωρίτου (έξι καταστήματα και 1.250 τ.μ. σε όροφο τον οποίο νοίκιαζε παλαιότερα το ΙΚΑ έναντι 190.000 ευρώ ετησίως). Η μονή διαθέτει ακίνητα (καταστήματα, διαμερίσματα, γραφεία, αγρούς) και σε άλλες περιοχές της χώρας (Θάσο, Ξάνθη, Λάρισα, κ.ά.).
Τα έσοδα της εν λόγω μονής από τα ανωτέρω ακίνητα της Θεσσαλονίκης για το έτος 2009 ήταν 2.255.706 ευρώ τα οποία, όμως, βάσει της τότε νομοθεσίας απαλλάσσονταν της φορολόγησης. Το μόνο που εισέπραξε το δημόσιο ήταν το χαρτόσημο (69.476,70) και εισφορά υπέρ ΟΓΑ (13.895,34), ήτοι σύνολο 83.372,04 ευρώ τα οποία κατέβαλαν ουσιαστικά οι μισθωτές, πέραν των ενοικίων.
Το πάρκινγκ των 464 θέσεων
Ωστόσο, μεγαλύτερο ενδιαφέρον όλων, παρουσιάζει ένα άλλο ακίνητο που έχει η συγκεκριμένη μονή. Πρόκειται για τον μεγαλύτερο σταθμό αυτοκινήτων της Θεσσαλονίκης, το τετραώροφο υπόγειο πάρκινγκ κάτω από το εμπορικό κέντρο «Πλατεία», επί της Τσιμισκή, δυναμικότητας 464 θέσεων. Αίφνης, το 2005 οι ιθύνοντες της μονής –άγνωστο για ποιους λόγους- αποφάσισαν να προσεταιριστούν τα εγκόσμια δια μέσου της επιχειρηματικότητας. Έτσι προχώρησαν στην αγορά του σταθμού αυτοκινήτων συνάπτοντας μάλιστα δάνειο από πολύ μεγάλη κρατική τράπεζα, ύψους 19,1 εκατ. ευρώ! Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι το δάνειο ήταν υπερδεκαπλάσιο της αντικειμενικής αξίας του ακινήτου η οποία ήταν 1,8 εκατ. Για αρκετά χρόνια μετά την αγορά του σταθμού, εκμεταλλευόμενη το καθεστώς των φοροαπαλλαγών αλλά και μετερχόμενη διάφορα φοροτεχνικά τρικ (παρένθετες εταιρείες κ.ά.), η μονή δεν πλήρωσε ούτε ένα ευρώ φόρο, παρότι φαινόταν να εισπράττει ετησίως περί το 1,2 εκατ. ευρώ, μόνον από το συγκεκριμένο ακίνητο. Τα τελευταία χρόνια την εκμετάλλευση του σταθμού έχει ιδιωτική εταιρεία η οποία καταβάλλει στη μονή 840.000 ευρώ ετησίως. Ωστόσο, ουδείς γνωρίζει εάν για τα ποσά αυτά καθώς και για τα μισθώματα από τα υπόλοιπα ακίνητα έχουν καταβληθεί φόροι, ή εάν περιλαμβάνονται σε αυτούς που παραγράφονται με την προσφάτως ψηφισθείσα τροπολογία.
Η απώλεια φορολογικών εσόδων
Οι απώλειες για το δημόσιο ταμείο από τέτοιου είδους “παρά φύση” για ιερές μονές, επιχειρηματικές δραστηριότητες είναι αδύνατο να προσδιοριστούν με ακρίβεια. Εν προκειμένω, και μόνο για την περίπτωση του σταθμού αυτοκινήτων η απώλεια φορολογικών εσόδων εκτιμάται σε μερικά εκατομμύρια ευρώ. Συγκεκριμένα από την απαλλαγή φόρου μεταβίβασης που έχουν οι μονές το δημόσιο στερήθηκε περίπου 2 εκατ. ευρώ στο σύνολο των 18,5 εκατ. της αγοραπωλησίας του πάρκινγκ. Επί πλέον γύρω στα τουλάχιστον 3 εκατ. εκτιμώνται οι απώλειες σε φόρο εισοδήματος τον οποίο θα κατέβαλε οποιοσδήποτε άλλος ιδιώτης ή “κανονική” ιδιωτική εταιρεία από την εκμετάλλευση του σταθμού κατά την εξαετία 2005-2010 (σημειώνεται πως κατά το διάστημα που η επιχείρηση δεν ανήκε στη μονή, 1998 – 2005, το δημόσιο εισέπραττε περί τα 500.000 ευρώ φορολογικά έσοδα ετησίως). Επίσης, αδύνατος είναι ο προσδιορισμός του διαφυγόντος ΦΠΑ από τον οποίο επίσης απαλλάσσονταν οι ιερές μονές. Συμπερασματικά, οι απώλειες για τα δημόσια ταμεία, μόνο στη συγκεκριμένη περίπτωση ενδέχεται να υπερέβησαν τα 7 εκατ. ευρώ, για το διάστημα μόνον από το 2005 έως το 2010.