του Γιώργου Δώρα
Πραγματική ανάσα στα καταστήματα που βρίσκονται στην περιοχή της πλατείας Χρηματιστηρίου, κάπου μεταξύ της Φράγκων, της Ερμού, της Συγγρού και της Βαλαωρίτου, δίνει η βιοκλιματική ανάπλαση και η αρχιτεκτονική παρέμβαση στην περιοχή, που ολοκληρώθηκε πριν από λίγες εβδομάδες. Ήδη στην περιοχή έχει μπει τάξη προς όφελος της οικονομικής δραστηριότητας –τόσο των εμπορικών καταστημάτων, όσο και των πολλών καφέ μπαρ που υπάρχουν, κάτι που ήδη έχει φανεί. Παράλληλα οι πίδακες του νερού που υπάρχουν δημιουργούν μια ιδιαιτέρως γοητευτική ατμόσφαιρα, τόσο με το θέαμα, όσο και με το ακρόαμα που προσφέρουν. Οι μαγαζάτορες της περιοχής δεν κρύβουν την ικανοποίηση τους, που για ορισμένους από αυτούς βρίσκεται στα όρια του ενθουσιασμού.
Οι αρχιτέκτονες ασχολήθηκαν με την πλατεία Χρηματιστηρίου πριν από εννέα χρόνια. Η διοίκηση του δήμου το παλεύει από το 2011 και τελικά παραδόθηκε τέλη Μαρτίου 2016. Καλοί χρόνοι για ένα δημόσιο έργο προϋπολογισμού περίπου 5,5 εκατ. ευρώ. Ικανοποιημένος εμφανίστηκε και ο αρμόδιος αντιδήμαρχος Τεχνικών Έργων, Περιβάλλοντος και Καθαριότητας του δήμου Θεσσαλονίκης Θανάσης Παππάς, καθώς –όπως είπε- υπήρξε καθυστέρηση μόλις έξι μηνών στην ολοκλήρωση του έργου, κυρίως λόγω των capital controls. Κάτι ξέρει από καθυστερήσεις δημοσίων έργων ο άνθρωπος.
Αυτό είναι το πρόβλημα! Στην Ελλάδα έχουμε συνηθίσει η απόσταση ανάμεσα στο σχεδιασμό και την υλοποίηση ενός έργου δημοσίου χαρακτήρα να απέχει από αρκετά χρόνια μέχρι δεκαετίες. Ο σχεδιασμός, η απόφαση, η νομιμοποίηση της απόφασης, η γραφειοκρατία, οι άδειες, οι χρηματοδοτήσεις, οι εργολάβοι, οι πληρωμές, τα αρχαία, η νύχτα, τα Χριστούγεννα, η Πρωτοχρονιά και ο Δεκαπενταύγουστος. Όλοι δηλώνουν ότι θέλουν ένα έργο να προχωρήσει γρήγορα, αλλά τα πάντα συνηγορούν σε καθυστερήσεις. Εάν ένα σχετικών ελαφρύ και σχετικώς μικρό έργο σαν της πλατείας Χρηματιστηρίου χρειάζεται εννέα ή έστω πέντε χρόνια για να γίνει, πως περιμέναμε το μετρό μιας πόλης ήδη πυκνοδομημένης και με ζωντανή ιστορία 2300 και βάλε χρόνων να τελειώσει σε έξι χρόνια; Ή πως θα ήταν δυνατόν η Εγνατία Οδός των 500 χιλιομέτρων, με τα τούνελ και τις τεράστιες κοιλαδογέφυρες να ολοκληρωθεί σε λιγότερα από 30 ή 40 χρόνια;
Σε πολλές χώρες που αντιλαμβάνονται διαφορετικά την έννοια του δημοσίου συμφέροντος –ένα δημόσιο έργο υποτίθεται ότι πάντα εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον- οι διαδικασίες είναι ποιο απλές και πολύ γρήγορες. Η γραφειοκρατία είναι αισθητά λιγότερη, η προετοιμασία πιο πλήρης και η κατασκευή μπορεί να διαρκεί 24 ώρες την ημέρα επί επτά ημέρες την εβδομάδα.
Αν όχι για κάποιον άλλο λόγο, τουλάχιστον να μη χαθεί η ουσία. Διότι όταν από το σχεδιασμό μέχρι την ολοκλήρωση και τη λειτουργία –για παράδειγμα- μιας υποδομής πολλά αλλάζουν. Τα παραδείγματα της Εγνατίας Οδού και του μετρό Θεσσαλονίκης είναι χαρακτηριστικά. Διαφορετικά θα εξυπηρετούσαν τις μεταφορές, την οικονομία, την καθημερινότητα και της ανάπτυξη εάν γίνονταν σε λογικό χρόνο, πολύ μικρότερη είναι η σημασία τους μετά από τόσες καθυστερήσεις.
Η Ελλάδα και η Βόρεια Ελλάδα υποφέρουν πολύ σε αυτό το πεδίο. Γενικότερα δεν τα πηγαίνουμε καλά με την ταχύτητα, πιθανόν διότι ο χρόνος, η γραφειοκρατία που συνεπάγεται και η νωθρότητα συνιστούν μεροκάματο. Το χειρότερο είναι ότι αντί να αποφασίσουμε να ξαναγράψουμε ολόκληρο το κεφάλαιο από την αρχή με βασικό στόχο την ταχύτητα, χαιρόμαστε όταν οι καθυστερήσεις ενός ήδη μεγάλου χρονοδιαγράμματος είναι σχετικά μικρές. Τι είναι, αλήθεια, το εξάμηνο της πλατείας Χρηματιστηρίου μπροστά στη δεκαετία και βάλε του μετρό; Μόνο που σε μια παγκοσμιοποιημένη οικονομία –τα δημόσια έργα κομμάτι της οικονομίας είναι- στην οποία το γρήγορο ψάρι τρώει το αργό, οι ρυθμοί της χώρας δεν επιτρέπουν αισιοδοξία.