του Βασίλειου Παπαλιάγκα
Η άνοια είναι ένα σύνδρομο που χαρακτηρίζεται από την έκπτωση των ανώτερων νοητικών λειτουργιών. Η νόσος Alzheimer αποτελεί τη συχνότερη μορφή άνοιας. Η έναρξη και η εξέλιξή της είναι αργή και προοδευτική. Το πρώτο και κύριο σύμπτωμά της είναι οι διαταραχές μνήμης, ενώ άλλα πρώιμα συμπτώματα είναι η διαταραχή της κριτικής ικανότητας, δυσκολία στην εξεύρεση λέξεων και στην εκτέλεση δραστηριοτήτων της καθημερινής ζωής.
Οι σημαντικότεροι παράγοντες κινδύνου της νόσου Alzheimer είναι η αυξημένη ηλικία και η γενετική προδιάθεση. Οι παράγοντες αυτοί είναι μη τροποποιήσιμοι. Υπάρχουν όμως και ορισμένοι τροποποιήσιμοι παράγοντες κινδύνου, που σύμφωνα με τα αποτελέσματα πολλών ερευνών, η ρύθμισή τους ίσως περιορίζει τον κίνδυνο εμφάνισης και επιβραδύνει την εξέλιξη της νόσου. Πιο συγκεκριμένα, οι παράγοντες αυτοί είναι:
• Η διατήρηση καλής φυσικής κατάστασης, στην οποία συμβάλουν σημαντικά:
1. Ο έλεγχος και ο περιορισμός των καρδιαγγειακών παραγόντων κινδύνου (αρτηριακή υπέρταση, αυξημένη χοληστερίνη και παχυσαρκία) και η ρύθμιση του σακχαρώδους διαβήτη.
2. Η συστηματική, έστω και ήπια, σωματική άσκηση (απλό βάδισμα, γυμναστική, κολύμπι ή οποιοδήποτε άλλη μορφή άσκησης). Η σύσταση από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας είναι η πραγματοποίηση αερόβιας άσκησης μέτριας έντασης (π.χ. γρήγορο βάδισμα) 150 λεπτά την εβδομάδα ή έντονης άσκησης 75 λεπτά την εβδομάδα ή συνδυασμός των παραπάνω.
3. Η διακοπή καπνίσματος και ο περιορισμός της κατανάλωσης αλκοόλ.
• Η διατροφή φαίνεται να διαδραματίζει ένα σημαντικό ρόλο στην πρόληψη και επιβράδυνση της ΝΑ. Ειδικότερα η μεσογειακή διατροφή (υψηλή πρόσληψη λαχανικών, οσπρίων, ξηρών καρπών, δημητριακών και ελαιόλαδου και χαμηλή πρόσληψη κορεσμένων λιπαρών οξέων και κρέατος) φαίνεται να δρα προστατευτικά και σε υγιείς αλλά και σε ασθενείς με Ήπια Νοητική Διαταραχή.
• Η νοητική άσκηση: Το να είναι κάποιος νοητικά δραστήριος με διάφορούς τρόπους, όπως ενασχόληση με σκάκι, σταυρόλεξα, παζλ, συστηματικό διάβασμα εφημερίδων, περιοδικών βιβλίων κ.α. καθώς και η εκμάθηση ξένων γλωσσών και μουσικών οργάνων φαίνεται ότι μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης ΝΑ. Το ίδιο έχει παρατηρηθεί και σε άτομα με περισσότερα έτη εκπαίδευσης, απαιτητικά επαγγέλματα και περισσότερες δραστηριότητες στον ελεύθερο χρόνο. Η μεγαλύτερη διάρκεια εκπαίδευσης πιστεύεται ότι δημιουργεί ένα «νοητικό απόθεμα», το οποίο αντιρροπεί τις αλλαγές στον εγκέφαλο που υπό άλλες συνθήκες θα οδηγούσαν σε ΝΑ.
• Η συμμετοχή σε κοινωνικές και πνευματικές δραστηριότητες, η ελάττωση του στρες και η καλή οργάνωση της καθημερινότητας φαίνεται να μειώνουν τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου.
• Η αποφυγή τραυματισμού της κεφαλής: Οι κακώσεις της κεφαλής που προκαλούνται από τροχαία ατυχήματα, όπλα και αθλήματα όπως πυγμαχία και άλλα, σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ΝΑ, ο οποίος είναι μεγαλύτερος όταν υπάρχει σοβαρή εγκεφαλική βλάβη και απώλεια συνείδησης.
• Η μείωση της έκθεσης σε αέριους ρύπους: Η υψηλή συγκέντρωση διοξειδίου του αζώτου, λεπτών αιωρούμενων σωματιδίων και άλλων αέριων ρύπων που ελευθερώνονται από τις εξατμίσεις οχημάτων, τις θερμάστρες που λειτουργούν με καύση ξύλων και άλλες πηγές, έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο ΝΑ.
• Η απώλεια ακοής έχει συσχετισθεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας, ενώ επηρεάζει την αλληλεπίδραση και την επικοινωνία με τους άλλους. Η αντιμετώπιση της απώλειας ακοής ελαττώνει τον κίνδυνο εμφάνισης ΝΑ.
Η θεραπεία της νόσο Alzheimer είναι συμπτωματική. Η αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της νόσου μέχρι τώρα πραγματοποιείται με χρήση φαρμακευτικών σκευασμάτων που αυξάνουν την ακετυλοχολίνη, έναν νευροδιαβιβαστή του εγκεφάλου.
Στην Κλινική Euromedica Κυανούς Σταυρός λειτουργεί Ιατρείο Μνήμης και Ανοϊκών Διαταραχών κάθε Πέμπτη 15:00-17:00 με υπεύθυνο νευρολόγο τον κ. Βασίλη Παπαλιάγκα, ο οποίος κατόπιν κλινικής εκτίμησης και ειδικών εξετάσεων εκτιμά την πιθανή εμφάνιση της νόσου και το στάδιο της. Προγραμματίστε το ραντεβού σας στο τηλέφωνο της Γραμματείας Εξωτερικών Ιατρείων της Κλινικής 2310966300.
*Ο Βασίλειος Παπαλιάγκας είναι νευρολόγος MD, PhD, MSc, Καθηγητής Διεθνούς Πανεπιστημίου Ελλάδος και Δ/ντής Εργαστηρίων Νευροφυσιολογίας - Γνωστικής Νευροεπιστήμης, συνεργάτης της Κλινικής Euromedica Κυανούς Σταυρός