* Του Ιωάννη Καραγιάννη, Προέδρου ΔΣ ΗΔΙΚΑ Α.Ε.
Η προσπάθεια ενσωμάτωσης και αξιοποίησης της τεχνολογίας στον τομέα της υγείας είναι διαρκής και μετρά πίσω της δεκαετίες καθώς η βελτίωση των ιατρικών υπηρεσιών είναι ένα μόνιμο αίτημα της ανθρωπότητας. Συνδέεται άμεσα με την ποιότητα ζωής και την καθημερινότητα, καθώς η προστασία της ζωής και της υγείας είναι συγκροτητικές αρχές του πολιτισμού μας και αξίες που προτεραιοποιούνται έναντι πολλών άλλων. Στην Ελλάδα του 21ου αιώνα, τεχνολογικός βραχίονας του υπουργείου Υγείας είναι η ΗΔΙΚΑ, με ρόλο σημαντικό και διακριτό. Με την καθοριστική συνεργασία και καθοδήγηση από το εποπτεύον Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης έχουμε καταφέρει να δημιουργήσουμε ψηφιακά εργαλεία που βελτιώνουν την καθημερινότητα αλλά και τις δυνατότητες του συστήματος δημόσιας υγείας όπως η ηλεκτρονική συνταγογράφηση, ο Εθνικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας, το myHealth app, τα μητρώα ασθενών, τα ηλεκτρονικά ραντεβού και την ενίσχυση της ψηφιακής ετοιμότητας των νοσοκομείων. Η καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων έχει αλλάξει. Βασικό κοινό χαρακτηριστικό όλων αυτών των ψηφιακών εργαλείων είναι πως τοποθετούν τον πολίτη στο κέντρο, μειώνουν την ταλαιπωρία, αυξάνουν την ασφάλεια, δίνουν καλύτερα δεδομένα στον γιατρό και πιο άμεση πληροφόρηση στον ασθενή. Αυτός ο ψηφιακός μετασχηματισμός και ο ευρύτερος λειτουργικός εκσυγχρονισμός των τελευταίων ετών βελτιώνει συστηματικά την πραγματικότητα που ήδη ζούμε αλλά ταυτόχρονα υπόσχεται ακόμη καλύτερο μέλλον.
Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της δυνατότητας είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη - δεν πρόκειται για μια υπόσχεση μακρινή αλλά για ένα παρόν, στο οποίο ήδη λειτουργεί ως πολύτιμος σύμμαχος στη διάγνωση, στην πρόληψη, στη θεραπεία και στη λήψη αποφάσεων. Η Τεχνητή Νοημοσύνη ανοίγει μπροστά μας πολύ μεγάλες δυνατότητες. Η ανάλυση μεγάλων όγκων δεδομένων σε πραγματικό χρόνο μπορεί να καθοδηγήσει πολιτικές πρόληψης, να βελτιώσει τη διαχείριση υγειονομικών πόρων, να ενισχύσει την έρευνα. Συστήματα τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να εντοπίζουν την εμφάνιση νέων ασθενειών μέσα από δεδομένα νοσοκομείων ή ακόμη και από δείκτες κοινωνικής συμπεριφοράς, συμβάλλοντας στην επιτήρηση επιδημιών. Αλγόριθμοι που «μαθαίνουν» από τα δεδομένα κάθε ασθενή μπορούν να στηρίξουν την εξατομικευμένη ιατρική, καθοδηγώντας τον γιατρό σε καλύτερες επιλογές. Στην πράξη, η ΤΝ λειτουργεί σαν ένας «υπερεγκέφαλος» στην υπηρεσία της δημόσιας υγείας.
Στη χώρα μας έχουμε κάνει ήδη σημαντικά βήματα προς αυτήν την κατεύθυνση. Η διαχείριση ογκολογικών ασθενών με τη βοήθεια Τεχνητής Νοημοσύνης είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Την ίδια στιγμή προγραμματίζουμε να επεκτείνουμε την χρήση αλγορίθμων στη συνταγογράφηση τα επόμενα χρόνια – προοπτική που θα συμβάλει στη μείωση της πολυφαρμακίας και στη διασφάλιση ορθών θεραπευτικών πρακτικών. Επιπροσθέτως, τα εργαλεία ανάλυσης μπορούν να εντοπίζουν μη κανονικά μοτίβα, να προειδοποιούν για επικίνδυνες αλληλεπιδράσεις φαρμάκων, να προβλέπουν ελλείψεις και να αποτρέπουν φαινόμενα απάτης. Η συμβολή της ΤΝ σε τέτοιες εφαρμογές δεν είναι θεωρητική, είναι μετρήσιμη και ουσιαστική.
Οι μεγάλες δυνατότητες όμως συνοδεύονται πάντα από μεγάλες προκλήσεις. Το ζήτημα της ιδιωτικότητας των δεδομένων παραμένει κρίσιμο. Ο Ευρωπαϊκός Χώρος Δεδομένων Υγείας δημιουργεί για πρώτη φορά ένα κοινό πλαίσιο που ενισχύει τον έλεγχο των πολιτών στα προσωπικά τους δεδομένα και ταυτόχρονα επιτρέπει τη χρήση τους για δημόσιους σκοπούς και έρευνα. Εξίσου σημαντικό είναι το θέμα της διαλειτουργικότητας καθώς τα πληροφοριακά συστήματα των νοσοκομείων πρέπει να «μιλούν» μεταξύ τους, ώστε η πληροφορία να είναι ενιαία και αξιόπιστη. Και φυσικά, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η ΤΝ είναι εργαλείο και όχι υποκατάστατο. Η ευθύνη της απόφασης παραμένει στον γιατρό, ενώ η τεχνολογία οφείλει να είναι εξηγήσιμη, διαφανής και κατανοητή στον πολίτη. Η συνεργασία μεταξύ τεχνολογικών εταιρειών, επαγγελματιών υγείας και, βεβαίως, ρυθμιστικών αρχών για την αντιμετώπιση θεμάτων ηθικής και δεοντολογίας που μπορεί να προκύψουν, θα είναι κρίσιμη για την αποτελεσματική και ασφαλή ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην Υγεία.
Για την χώρα μας η πρόκληση είναι διπλή. Πρέπει και να αξιοποιήσουμε τις δυνατότητες που προσφέρει η Τεχνητή Νοημοσύνη στην υγεία αλλά και να μετεξελιχθούμε σε παραγωγούς λύσεων και να μην μείνουμε απλοί χρήστες. Πιστεύω βάσιμα ότι μπορούμε να συμβάλλουμε στη διαμόρφωση του ευρωπαϊκού και διεθνούς οικοσυστήματος ψηφιακής υγείας. Άλλωστε, η ΗΔΙΚΑ σήμερα συνδράμει στον κοινό στόχο για την οικοδόμηση μιας εθνικής στρατηγικής για την Τεχνητή Νοημοσύνη στην υγεία. Θεωρώ επίσης πως είναι δεδομένο ότι το μέλλον της υγείας βρίσκεται στη συνεργασία ανθρώπων και τεχνολογίας. Όμως η μετάβαση σε μια «έξυπνη» υγεία πέρα από τεχνολογικό στοίχημα είναι πρωτίστως κοινωνικό, ηθικό και θεσμικό. Και είναι ευθύνη όλων μας να το κερδίσουμε με συνέπεια και αποφασιστικότητα, ώστε κάθε πολίτης να ωφεληθεί από τις δυνατότητες της νέας εποχής.
* O Ιωάννης Καραγιάννης είναι Πρόεδρος του ΔΣ της ΗΔΙΚΑ Α.Ε.