Η 28η Φεβρουαρίου δεν ήταν απλώς η ημέρα που οι γεωπολιτικές ισορροπίες της Μέσης Ανατολής κατέρρευσαν. Ήταν η στιγμή που η ανθρωπότητα άρχισε να χάνει τη μνήμη της. Ενώ οι πύραυλοι Tomahawk και οι βόμβες «bunker-buster» σκίζουν τον ουρανό της Περσίας, πίσω από τους αριθμούς των στρατιωτικών απωλειών κρύβεται μια άλλη, σιωπηλή τραγωδία: ο συστηματικός διαμελισμός της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς.
Από τις πρώτες ώρες της σύγκρουσης μέχρι σήμερα, οι αναφορές είναι εφιαλτικές. Περισσότερες από 130 ιστορικές τοποθεσίες, (56 μουσεία, 30 πανεπιστήμια και 55 βιβλιοθήκες) έχουν υποστεί πλήγματα, οι περισσότερες μικρά αλλά υπαρκτά, όπως αναφέρουν οι ιρανικές αρχές. Δεν μιλάμε για παράπλευρες απώλειες μιλάμε για έναν πόλεμο που, όπως καταγγέλλει η Τεχεράνη, στοχεύει την ίδια την οντολογική ταυτότητα ενός αρχαίου πολιτισμού.
Όλα ξεκίνησαν με μια έκρηξη που δεν είχε καμία στρατιωτική λογική. Στις 28 Φεβρουαρίου, το δημοτικό σχολείο θηλέων Shajareh Tayyebeh στη Μινάμπ μετατράπηκε σε σωρό ερειπίων. Τουλάχιστον 170 κορίτσια, ηλικίας 7 έως 12 ετών, χάθηκαν μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα μάλλον από αμερικανικό πύραυλο όπως ανέφεραν οι New York Times.
Αυτό ήταν μόνο το προοίμιο. Ο πόλεμος μεταφέρθηκε γρήγορα στα «κάστρα» της γνώσης. Το Πανεπιστήμιο Sharif στην Τεχεράνη, το «MIT της Ανατολής», δέχθηκε επίθεση με βόμβες που διαπερνούν το τσιμέντο, ισοπεδώνοντας εργαστήρια και το ιστορικό του τζαμί. Το Ινστιτούτο Παστέρ, ένας φάρος επιστήμης με ιστορία 100 ετών, και το Πανεπιστήμιο Shahid Beheshti έγιναν επίσης στόχοι. «Η επίθεση στα πανεπιστήμια είναι επιστροφή στη Λίθινη Εποχή», δήλωσε ο Ιρανός υπουργός Πολιτισμού, Ρεζά Σαλεχί Αμίρι.
Sharif University of Technology — Iran’s top engineering university — was hit by US–Israeli airstrikes.
— Clash Report (@clashreport) April 6, 2026
Damage: labs, buildings, mosque, and possibly a data center; nearby gas facility hit.
Iran says a bunker-buster bomb was used.
Sharif is often called “Iran’s MIT” — a core… pic.twitter.com/SNvui8eHIA
Αν η Τεχεράνη είναι ο εγκέφαλος του Ιράν, το Ισφαχάν είναι η ψυχή του. Στην πλατεία Naqsh-e Jahan, ένα από τα μεγαλύτερα αρχιτεκτονικά αριστουργήματα του πλανήτη, ο χρόνος μοιάζει να σταμάτησε με βίαιο τρόπο. Το παλάτι Ali Qapu, το πενταώροφο οικοδόμημα από όπου οι Σάχες παρακολουθούσαν κάποτε αγώνες πόλο, είδε τις τοιχογραφίες του να καταρρέουν και τα ξύλινα στοιχεία του να γίνονται παρανάλωμα.
Η μεγαλύτερη απώλεια, όμως, καταγράφεται στο παλάτι Chehel Sotoun. Η περιβόητη περσική τεχνική ayeneh-kari, η δημιουργία περίτεχνων μωσαϊκών από χιλιάδες μικροσκοπικούς καθρέφτες, έγινε θρύψαλα. Οι εκρήξεις στο κέντρο της πόλης αποκόλλησαν τμήματα της επιχρυσωμένης οροφής, ενώ οι τοιχογραφίες του 17ου αιώνα, που απεικονίζουν την υποδοχή του Μογγόλου ηγεμόνα Χουμαγιούν, φέρουν πλέον βαθιές χαρακιές, σαν πληγές σε ζωντανό σώμα. Ακόμη και το Masjed-e Jame, το παλαιότερο τζαμί της Παρασκευής, έχασε τα θρυλικά μπλε πλακάκια του, μια τέχνη που τελειοποιούνταν επί 12 αιώνες.
Στην καρδιά της πρωτεύουσας, το Παλάτι Γκολεστάν (μνημείο της UNESCO από το 2013) δέχθηκε το δικό του «θανατηφόρο» πλήγμα. Η αίθουσα του Μαρμάρινου Θρόνου (Ayvan-e Takht-e Marmar), εκεί όπου η δυναστεία των Κατζάρ υποδεχόταν πρεσβευτές από όλο τον κόσμο, είναι πλέον αγνώριστη. Σπασμένα γυαλιά από τους καθρέφτες των οροφών καλύπτουν τα πατώματα, ενώ οι περίτεχνες καμάρες έχουν υποστεί σοβαρές δομικές ζημιές. Μαζί τους κινδυνεύουν ανεκτίμητα κειμήλια όπως το χειρόγραφο Muraqqa-e-Gulshan του 1600 που ενώνει την περσική κομψότητα με τις μογγολικές λεπτομέρειες.
Η καταστροφή δεν σταματά στα ισλαμικά μνημεία. Στην κοιλάδα Khorramabad, οι κραδασμοί των αεροπορικών επιδρομών απειλούν το ίδιο το λίκνο της ανθρωπότητας. Εκεί σε πέντε προϊστορικές σπηλιές υπάρχουν ενδείξεις ανθρώπινης παρουσίας εδώ και 63.000 χρόνια. Οι Νεάντερταλ που σκάλιζαν εργαλεία σε αυτά τα βράχια δεν θα μπορούσαν ποτέ να φανταστούν ότι οι απόγονοί τους, χιλιάδες χρόνια μετά, θα χρησιμοποιούσαν την τεχνολογία για να ισοπεδώσουν το καταφύγιό τους.
Ο αντίκτυπος του πολέμου ξεπερνά τα όρια του Ιράν. Η UNESCO κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για ολόκληρο τον Λίβανο. Η αρχαία Τύρος, η πόλη των Φοινίκων που άντεξε πολιορκίες αιώνων, δέχεται πολύ κοντά της ισραηλινά χτυπήματα πυραύλων που απειλούν τα ρωμαϊκά και φοινικικά ερείπιά της. «Σε αυτές τις σύγχρονες συγκρούσεις, η πολιτική υποδομή και η ανεκτίμητη ιστορική κληρονομιά πληρώνουν το τίμημα», δήλωσε ο εκπρόσωπος του ΟΗΕ, Στεφάν Ντουζάρικ.
Η κοιλάδα Khorramabad
Διεθνής σιωπή
Η στάση της διεθνούς κοινότητας προκαλεί οργή στην Τεχεράνη. Παρά τις εννέα επίσημες εκκλήσεις από την UNESCO και το Φόρουμ των Αρχαίων Πολιτισμών, η δράση παραμένει περιορισμένη σε φραστικές καταδίκες. Η UNESCO παραδέχεται πως είχε δώσει τις γεωγραφικές συντεταγμένες όλων των μνημείων στις αντιμαχόμενες πλευρές, όμως αυτό δεν εμπόδισε την καταστροφή.
Την ίδια ώρα, η δήλωση του Αμερικανού Υπουργού Άμυνας, Πιτ Χέγκσεθ, ότι οι ΗΠΑ δεν θα ακολουθήσουν «ανόητους κανόνες εμπλοκής», σήμανε συναγερμό στον οργανισμό Blue Shield. Αυτοί οι «ανόητοι κανόνες» είναι το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο που προστατεύει νοσοκομεία, σχολεία και μνημεία. Η απόφαση της κυβέρνησης Τραμπ να αποσυρθεί εκ νέου από την UNESCO, κατηγορώντας την για αντι-ισραηλινή στάση, αφήνει ένα τεράστιο κενό στην προστασία της παγκόσμιας κληρονομιάς.
Iran places Blue Shield emblems on cultural properties in accordance with the 1954 Hague Convention for the Protection of Cultural Property in the Event of Armed conflict. pic.twitter.com/acfN5sip28
— Iran's Today (@Iran) March 7, 2026
Μια μόνιμη ουλή στον παγκόσμιο πολιτισμό
«Η αποκατάσταση δεν επιστρέφει ποτέ ένα αντικείμενο στην αφετηρία του», προειδοποιεί ο Ρεζά Σαλεχί Αμίρι, υπουργός Πολιτισμού του Ιράν. Κάθε αυθεντική πέτρα που θρυμματίζεται, κάθε χειρόγραφο που καίγεται, είναι μια σελίδα της ιστορίας που σκίζεται για πάντα.
Ο πόλεμος όμως πιθανόν να μην βρει πολιτισμικές απώλειες μόνο στο Ιράν αλλά και σε άλλες χώρες. Η ανθρωπότητα παρακολουθεί σε ζωντανή μετάδοση τον αφανισμό των αποδείξεων της ύπαρξής της. Όταν η σκόνη καθίσει, μπορεί να έχουν απομείνει τα σύνορα, αλλά η «ταυτότητα» της περιοχής θα φέρει μια μόνιμη, βαθιά ουλή που κανένα κονδύλι αναστήλωσης δεν θα μπορέσει να θεραπεύσει.
