Η Τεχεράνη φλέγεται και μαζί της καταρρέει και η τελευταία ψευδαίσθηση σταθερότητας σε ένα από τα πιο σκληρά θεοκρατικά καθεστώτα του πλανήτη. Τις τελευταίες μέρες το Ιράν βρίσκεται σε κατάσταση γενικευμένης εξέγερσης. Από το Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης μέχρι τις συνοικίες του Σαανταταμπάντ, η οργή που ξεκίνησε από την οικονομική εξαθλίωση και το ριάλ (εθνικό νόμισμα) που βρίσκεται σε τραγική κατάσταση, μετατράπηκε σε μια υπαρξιακή μάχη για την ελευθερία. Με το διαδίκτυο κομμένο και τους Φρουρούς της Επανάστασης να ανοίγουν πυρ κατά παντός, η ιστορία φαίνεται να κάνει έναν πλήρη, αιματηρό κύκλο.
Στο επίκεντρο αυτής της καταιγίδας βρίσκεται μια φιγούρα που για δεκαετίες έμοιαζε με φάντασμα του παρελθόντος: ο Ρεζά Παχλαβί. Ο 65χρονος σήμερα γιος του τελευταίου Σάχη, από την εξορία του στις ΗΠΑ, κήρυξε την «τελική μάχη», καλώντας τον λαό να κόψει τις οικονομικές αρτηρίες του καθεστώτος των μουλάδων. Όμως η πιθανή επιστροφή του στον «θρόνο του παγωνιού» δεν είναι μια απλή παραμυθένια παλινόρθωση. Είναι μια εξίσωση γεμάτη αίμα, πετρέλαιο και σκοτεινά μυστικά.
Τραμπ: Το Ιράν κοιτάζει προς την ελευθερία - Έτοιμες οι ΗΠΑ να βοηθήσουν
Η ιστορία των Παχλαβί ξεκινά ακριβώς έναν αιώνα πριν, το 1925. Τότε ο παππούς του σημερινού διεκδικητή, Ρεζά Σαχ Παχλαβί, ανέτρεψε την ανίσχυρη δυναστεία των Κατζάρ, η οποία είχε μετατρέψει την Περσία σε «παιδική χαρά» των Βρετανών και των Σοβιετικών. Οι Παχλαβί υποσχέθηκαν εκσυγχρονισμό, κοσμικό κράτος και ισχύ. Πράγματι το Ιράν μεταμορφώθηκε αλλά το τίμημα ήταν η απολυταρχία.
Η Δύση σήμερα τείνει να «αγιοποιεί» εκείνη την περίοδο, προβάλλοντας φωτογραφίες από την κοσμοπολίτικη Τεχεράνη της δεκαετίας του 70’ που τότε οι γυναίκες δεν φορούσαν ρούχα που έπρεπε δια νόμου να καλύπτουν το σώμα τους. Όμως η πραγματικότητα είχε και μια σκοτεινή πλευρά: τη ΣΑΒΑΚ. Η μυστική αστυνομία του Σάχη, εκπαιδευμένη κυρίως από τη CIA και λίγο από τη Μοσάντ υπήρξε ένας μηχανισμός τρόμου που βασάνιζε και εκτελούσε αντιφρονούντες με μεγάλη ευκολία. Ήταν αυτή η καταπίεση, σε συνδυασμό με την προκλητική πολυτέλεια της αυλής και την τρομακτική διαφθορά, που έθρεψε το μίσος και οδήγησε στην επανάσταση των Αγιατολάδων του 1979, την εδραίωση του ισλαμικού φονταμενταλισμού με κυριαρχία αρχικά του Αγιατολάχ Χομεϊνί και έπειτα του Αλί Χοσεϊνί Χαμενεΐ.
Δεν μπορεί κανείς όμως να καταλάβει το σημερινό Ιράν αν δεν θυμηθεί το έτος 1953. Όταν ο δημοκρατικά εκλεγμένος πρωθυπουργός Μοχάμεντ Μοσαντέκ επιχείρησε να εθνικοποιήσει τα πετρέλαια για να τα πάρει από τα χέρια των Βρετανών, η CIA και η MI6 οργάνωσαν το πραξικόπημα «Αίας». Ανέτρεψαν τον Μοσαντέκ και επανάφεραν στο προσκήνιο τον Σάχη ως απόλυτο μονάρχη, απομακρύνοντας τον «κομμουνιστικό κίνδυνο» όπως υποστήριξαν. Αυτή η στιγμή υπήρξε το «προπατορικό αμάρτημα» και της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής στο Ιράν (είχε πολύ ισχυρό έρεισμα μέχρι την πτώση του Σάχη), δίνοντας στους μουλάδες το επιχείρημα ότι η μοναρχία δεν ήταν παρά ένα «μακρύ χέρι» του ιμπεριαλισμού.
Ο σημερινός διεκδικητής, Ρεζά Παχλαβί, ήταν μόλις 17 ετών όταν έφευγε από τη χώρα του. Εκείνη την περίοδο βρέθηκε στις ΗΠΑ, εκπαιδευόμενος ως πιλότος μαχητικών στην Αεροπορική Βάση Ριζ του Τέξας. Από την εκθρόνιση του πατέρα του Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί, η ζωή του υπήρξε μια διαρκής αναμονή. Σπουδάζει πολιτικές επιστήμες στο University of Southern California, παντρεύεται την Γιασμίν Αμίνι (έχουν τρεις κόρες) και ζει κυρίως στις ΗΠΑ με περιουσία από την πλούσια οικογενειακή κληρονομιά.
Στα 47 χρόνια της εξορίας του, ο Παχλαβί δεν ιδιώτευσε απλώς. Με έδρα το Μέριλαντ, έχτισε ένα δίκτυο επαφών με το Κογκρέσο, με μυστικές υπηρεσίες, ενώ ίδρυσε το «Εθνικό Συμβούλιο του Ιράν» στο Παρίσι το 2013 ως αντιπολίτευση στο καθεστώς της χώρας του. Μάλιστα το 2002 έγραψε το βιβλίο «Winds of Change: The Future of Democracy in Iran». Παρά τις κατηγορίες της ιρανικής ηγεσίας ότι χρηματοδοτείται από σκοτεινά κεφάλαια, ο ίδιος παρουσιάζεται ως ένας υποστηρικτής της κοσμικής δημοκρατίας δηλώνοντας πως δεν επιδιώκει απαραίτητα τη μοναρχία αλλά τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος. Ωστόσο για το καθεστώς της Τεχεράνης παραμένει μάλλον ο «νούμερο ένα» δημόσιος κίνδυνος.
Ο ρόλος του Τραμπ
Η τρέχουσα κρίση βρίσκει τον Ντόναλντ Τραμπ σε πιθανό ρόλο ρυθμιστή. Η προειδοποίησή του «θα αρχίσουμε να πυροβολούμε κι εμείς», δεν απευθύνεται μόνο στους μουλάδες, αλλά είναι επίδειξη ισχύος στη Ρωσία και την Κίνα που παρακολουθούν την περιοχή. Ο Τραμπ είναι πολύ πιθανόν να εργαλειοποιήσει τον Παχλαβί. Παρότι δήλωσε πως «δεν σκοπεύει να τον συναντήσει ακόμα» μπορεί κανείς να υποθέσει ότι τον κρατάει ως το τελευταίο χαρτί στην τράπουλα.
Από την άλλη οι Φρουροί της Επανάστασης γνωρίζουν ότι η πτώση τους σημαίνει τον φυσικό τους αφανισμό. Η «κόκκινη γραμμή» που έθεσαν είναι η επιβίωση του συστήματος που χτίστηκε πάνω στα τεκταινόμενα του 1979. Όταν οι διαδηλωτές καίνε τον τάφο του Χομεϊνί (ο ηγέτης της Ισλαμικής Επανάστασης), η σύγκρουση παύει να είναι πολιτική και γίνεται υπαρξιακή.
Το Ιράν σήμερα
Το Ιράν του 2026 δεν ζητά απαραίτητα την επιστροφή στο 1978. Ο λαός που βρίσκεται στους δρόμους, η γενιά που δεν γνώρισε ποτέ ούτε τον Σάχη ούτε την ελευθερία απαιτεί κάτι νέο. Ο Ρεζά Παχλαβί έχει μια ιστορική ευκαιρία αλλά και μια βαριά κληρονομιά. Αν θέλει να επιστρέψει, θα πρέπει να πείσει τους Ιρανούς ότι δεν είναι ο συνεχιστής της ΣΑΒΑΚ και των πραξικοπημάτων της CIA, αλλά ο εγγυητής μιας χώρας που θα ανήκει επιτέλους στους πολίτες της.
Το μόνο σίγουρο είναι ότι ο «θρόνος του παγωνιού» δεν ήταν ποτέ τόσο κοντά αλλά και τόσο μακριά ταυτόχρονα για τους Παχλαβί μετά από δεκαετίες. Είναι ο 65χρονος εξόριστος ο καταλύτης για αλλαγή ή ένα φάντασμα μιας εποχής που το Ιράν προσπαθεί να ξεχάσει;