* της Λυδίας - Αντωνίας Τρακατέλλη
Όταν σήμερα ακούμε τη λέξη πολιτισμός συνειρμικά σκεφτόμαστε την αρχαιότητα, τα μουσεία και τους αρχαιολογικούς χώρους. Και ενώ αισθανόμαστε περήφανοι για την προέλευση και την ιστορία μας, γενικά αντιμετωπίζουμε τον πολιτισμό σε θεωρητικό επίπεδο και δεν απασχολεί την καθημερινότητά μας. Ίσως γιατί αισθανόμαστε ότι σε πρακτικό επίπεδο δεν έχουμε να κερδίσουμε τίποτα από αυτόν. Αν όμως προσεγγίσουμε τον πολιτισμό με οικονομικούς όρους μήπως αλλάξει η θεώρησή μας; Μήπως πρέπει να καταλάβουμε ότι ο πολιτισμός μπορεί να συνδεθεί με την επιχειρηματικότητα και την καινοτομία και να συμβάλει στη δημιουργία ενός βιώσιμου αύριο;
Ας ξεχωρίσουμε λίγο μερικά πράγματα. Είναι προφανές ότι αρχαιολογικοί χώροι συμβάλουν στον τουρισμό και κατ’ επέκταση στην οικονομία. Χαρακτηριστικά για το 2023 μόνο τα άμεσα έσοδα από εισιτήρια μουσείων και αρχαιολογικών χώρων ήταν 160 εκατομμύρια ευρώ. Αλλά δεν πρέπει να επικεντρώνουμε την προσοχή μας μόνο στον τουρισμό, καθώς υπάρχουν και άλλοι τομείς που μπορούν να αποφέρουν οικονομικό κέρδος. Θα μπορούσαν για παράδειγμα να δημιουργηθούν Αρχαιολογικά Κέντρα μελέτης και έρευνας κατά το πρότυπο των ξένων αρχαιολογικών σχολών στην Ελλάδα και να προωθούν την έρευνα και την εκπαίδευση. Θεωρώ ότι θα υπήρχε πολύ μεγάλη ζήτηση σε φοιτητές αρχαιολογίας άλλων χωρών που θα αποκτούσαν τη δυνατότητα να εκπαιδευτούν σε πρακτικές ανασκαφής και έρευνας και να έρθουν σε επαφή με τον αρχαίο ελληνικό, αλλά και τον βυζαντινό πολιτισμό. Άρα η δημιουργία τέτοιων κέντρων αφενός θα είχε οικονομικά οφέλη, αφετέρου θα δημιουργούσε επιπλέον θέσεις εργασίας σε έναν επαγγελματικό κλάδο που αντιμετωπίζει σήμερα πολλές δυσκολίες.
Αφήνοντας, λίγο στην άκρη τον αρχαίο πολιτισμό, ας ασχοληθούμε λίγο και με τον σύγχρονο. Γιατί υπάρχει και ο σύγχρονος ελληνικός πολιτισμός με όλους εκείνους τους κλάδους δημιουργικότητας, όπως φωτογραφία, μοντάζ, κολλάζ, αρχιτεκτονική, βιβλία, οπτικοακουστικά μέσα, σχεδιασμός γραφικών κ.α. Όροι και έννοιες σχετικά με την οικονομική διάσταση του σύγχρονου πολιτισμού, τη «βιομηχανική» του συγκρότηση και τις επιπτώσεις στην αγορά εργασίας συστηματοποιήθηκαν ήδη από το 2006.
Στην Ευρώπη, οι «πολιτιστικές βιομηχανίες» (cultural and creative industries) αποτελούν τα τελευταία χρόνια έναν από τους πιο δυναμικούς τομείς. Συνδέονται στενά με την εκπαίδευση, την κατάρτιση, την επιχειρηματικότητα και την καινοτομία και η δυναμική τους εξέλιξη αντανακλάται όχι μόνο στην οικονομική, αλλά και στην κοινωνική ανάπτυξη. Οι τομείς αυτοί απασχολούν σήμερα το 7,5% του εργατικού δυναμικού της ΕΕ και παράγουν προστιθέμενη αξία ύψους 509 δισεκατομμυρίων ευρώ περίπου, συμβάλλοντας αντίστοιχα στο ΑΕΠ.
Στη χώρα μας όμως δεν έχει γίνει ακόμα αντιληπτό ότι πρόκειται για κλάδους που βρίσκονται στο επίκεντρο μιας δημιουργικής οικονομίας. Και αυτό το αφήγημα πρέπει να αλλάξει. Πρέπει, δηλαδή, να ενισχυθεί και να αναδειχθεί ο τομέας του πολιτισμού. Και απαραίτητο βήμα για να γίνει αυτό είναι να ισχυροποιηθεί και η θέση των ίδιων των ανθρώπων που απασχολούνται στον τομέα. Γιατί η «βιομηχανία δημιουργίας» αναπτύσσεται με γοργό ρυθμό, δημιουργεί θέσεις εργασίας — ιδίως για τους νέους —, ενισχύει την κοινωνική συνοχή και μπορεί και στην Ελλάδα να αποφέρει σημαντικά οικονομικά οφέλη. Στην Ελλάδα ο εν λόγω κλάδος περιλαμβάνει 30 χιλιάδες επιχειρήσεις (κυρίως μικρές), που απασχολούν 92 χιλιάδες άτομα (μαζί με τους ιδιοκτήτες) και έχουν ετήσιο τζίρο 4 δισεκατομμύρια ευρώ.
Ήδη οι ευρωβουλευτές έκαναν έκκληση για να δημιουργηθεί ένα «ευρωπαϊκό καθεστώς του καλλιτέχνη». Ουσιαστικά είναι επιτακτική η ανάγκη να καθοριστεί ένα κοινό πλαίσιο για τις συνθήκες εργασίας και τα ελάχιστα απαραίτητα πρότυπα για τους καλλιτέχνες και τους εργαζομένους στον πολιτιστικό τομέα σε όλες τις χώρες της ΕΕ. Στη συνέχεια θα πρέπει να μεταστραφεί η τρέχουσα πολιτική πολιτιστικής διαχείρισης από τη στατική (που αποσκοπεί στα να διατηρεί και κληροδοτεί) στη δυναμική προσέγγιση της παραγωγής και της προώθησης. Πρέπει, επιπλέον, να διευκολυνθεί η πρόσβαση στη χρηματοδότηση για τους κλάδους του πολιτισμού και της δημιουργίας.
Συνεπώς, η οικονομία του πολιτισμού και της δημιουργίας αποτελεί επίκαιρο θέμα και ως τέτοιο πρέπει να κυριαρχεί στις συζητήσεις για τη χάραξη αναπτυξιακής στρατηγικής της χώρας μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο πολιτισμός μας οφείλει και πρέπει να συνεχίσει να πρωτοστατεί, να αποτελεί την αφετηρία μας αλλά και όχημα της προόδου και της κοινωνικής συνοχής.
* Η Λυδία - Αντωνία Τρακατέλλη είναι υποψήφια ευρωβουλευτής με τη Νέα Δημοκρατία
