Συνέντευξη στον Νίκο Αβουκάτο
Για τα οφέλη της πράσινης μετάβασης, τις καθυστερήσεις που υπάρχουν στην αδειοδότηση έργων, την υπεραξία της ενεργειακής δημοκρατίας αλλά και την ανάγκη διαμόρφωσης μια κοινωνικής συμμαχίας των πολιτών μιλάει ο κ πρώην υπουργός Ενέργειας και Περιβάλλοντος και υποψήφιος ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ, καθηγητής, Γιάννης Μανιάτης στην εφ' όλης της ύλης συνέντευξη που παραχώρησε στη Voria.gr.
Ειδικότερα, τονίζει ότι η κατασκευή και επέκταση δικτύων αλλά και μονάδων αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργεια είναι καθοριστικής σημασίας για την περαιτέρω αξιοποίηση των ΑΠΕ και την προώθηση επενδύσεων.
Ο κ. Μανιάτης σημειώνει επίσης ότι ένας σημαντικός αριθμός θέσεων απασχόλησης μπορεί να εξασφαλιστεί με την αξιοποίηση τεχνολογιών παραγωγής πράσινης ενέργειας, όπως το βιοαέριο και το βιομεθάνιο.
Παράλληλα, ο υποψήφιος ευρωβουλευτής υπογραμμίζει την υπεραξία από της ενεργειακής δημοκρατίας υπογραμμίζοντας όμως ότι η χώρα μας βρίσκεται σε αρκετά ανώριμο στάδιο.
«Η δημόσια διαβούλευση και η συζήτηση με τους πολίτες θα συμβάλλουν στην κατανόηση της εγκατάστασης φωτοβολταϊκών και αιολικών» σημειώνει ο καθηγητής, ερωτηθείς για τις έντονες αντιδράσεις των τοπικών κοινωνιών σε διάφορα σημεία της ελληνικής περιφέρειας.
Επιπλέον, ο υποψήφιος ευρωβουλευτής με το ΠΑΣΟΚ υποστηρίζει ότι θα είναι ωφέλιμη για τη χώρα μας, γεωπολιτικά και αναπτυξιακά, η αξιοποίηση των κοιτασμάτων υδρογονανθράκων, υιοθετώντας το μοντέλο της Νορβηγίας. Μάλιστα, αναφέρει ότι μετά το 2014 υπάρχει στασιμότητα σε ότι αφορά τους υδρογονάνθρακες τονίζοντας ότι η Ελλάδα πρέπει να ακολουθήσει την ενεργειακή στρατηγική «Και ανανεώσιμα Και φυσικό αέριο» αντί για «Είτε ανανεώσιμα Είτε φυσικό αέριο»
Ειδικά για τη Βόρεια Ελλάδα, ο κ. Μανιάτης εξηγεί γιατί έχει την ευκαιρία να αναδειχθεί σε ενεργειακό κόμβο όλης της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, σε μια περίοδο που οι συγκυρίες είναι τέτοιες που η ενέργεια αναδεικνύεται σε ό,τι πιο σπουδαίο.
Ο πρώην υπουργός απαντάει ακόμα στο τι διακυβεύεται στις ευρωεκλογές του Ιουνίου, τόσο για την Ευρώπη όσο και για τη χώρα μας.
Τι σας έκανε να θέσετε υποψηφιότητα μετά από μερικά χρόνια αποχής από την πολιτική σκηνή;
Η σχέση μου με την πολιτική δεν είναι επαγγελματική. Μετά από μια πολλά χρόνια εμπλοκής με τα κοινά, ένιωσα την ανάγκη να αφοσιωθώ στον ρόλο του ακαδημαϊκού, στη διδασκαλία και στην έρευνα. Ωστόσο, για μένα ένας πανεπιστημιακός δεν μπορεί να είναι κλεισμένος στον γυάλινο πύργο του. Η γνώση που παράγουμε οφείλει να συνδέεται με τη μέριμνα να είναι χρήσιμη για την κοινωνία, για την πολιτεία, για τις τωρινές και τις μελλοντικές γενιές. Έτσι, όταν κλήθηκα να προσφέρω με την εμπειρία και τη γνώση που έχω αποκομίσει από την πολιτική και την ακαδημαϊκή μου διαδρομή, αισθάνθηκα ότι έχω μια ευθύνη να ανταποκριθώ. Και να συστρατευθώ στον αγώνα για μια πιο ισχυρή Ελλάδα μέσα σε μια πιο δυνατή και δίκαιη Ευρώπη, προσφέροντας σε θέματα που πιστεύω ότι γνωρίζω καλά: βιωσιμότητα, περιβάλλον, ενέργεια, κλιματική κρίση, κοινή αγροτική πολιτική, μικρομεσαίες επιχειρήσεις, γεωπολιτική.
Τι πιστεύετε ότι διακυβεύεται στις ευρωεκλογές του Ιουνίου, για την Ευρώπη αλλά και για τη χώρα μας;
Το επόμενο διάστημα θα κληθούμε να πάρουμε κρίσιμες αποφάσεις, στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, για τα θέματα που ανέφερα προηγουμένως αλλά και για πολλά άλλα. Για το κοινωνικό μας μοντέλο, για το μοντέλο ανάπτυξης, για τη δημοκρατία μας απέναντι στις αυταρχικές απειλές είτε αυτές προέρχονται από το εσωτερικό, όπως η Ακροδεξιά, είτε από αυταρχικά καθεστώτα. Η Ευρώπη βρίσκεται σε ένα υπαρξιακό σταυροδρόμι. Η αδράνεια της κυρίαρχης συντηρητικής πολιτικής οικογένειας, του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος στο οποίο συμμετέχει και η Νέα Δημοκρατία, έχει οδηγήσει την υπόθεση της Ευρώπης σε τέλμα. Καλούμαστε λοιπόν να απαντήσουμε σε ζωτικής σημασίας ερωτήματα. Θα μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε τις κοινωνικές και περιφερειακές ανισότητες στην ΕΕ; Θα εναρμονίσουμε τις πρωτοποριακές πράσινες πολιτικές μας, με την προστασία της αγροτικής παραγωγής; Θα επενδύσουμε στην κοινή άμυνα και στη «διπλωματία των αγωγών ενέργειας», όπως την αποκαλώ, για να διασφαλίσουμε γεωπολιτική σταθερότητα στην ήπειρό μας; Περιττεύει να τονίσω ότι αυτά τα ερωτήματα αφορούν τους Έλληνες και τις Ελληνίδες εξίσου, αν όχι περισσότερο, από κάθε άλλο Ευρωπαίο.
Το ενεργειακό μείγμα της χώρας ενισχύεται με ταχείς ρυθμούς με την αξιοποίηση των ΑΠΕ. Ωστόσο, αυτό που απαιτείται είναι η κατασκευή υποδομών( π.χ δίκτυα και μονάδες αποθήκευσης). Σε ποιο στάδιο βρίσκεται η χώρα μας σε αυτό το κρίσιμο ζήτημα; Η κυβέρνηση, που υποστηρίζει φιλικές πολιτικές προς τη χρήση καθαρών τεχνολογιών ενέργειας, έχει προβεί στις απαιτούμενες κινήσεις; Υπάρχουν και άλλες τεχνολογίες ΑΠΕ που θα μπορούσε η χώρα μας να αξιοποιήσει;
Σημαντικό στοιχείο το οποίο δεν αναφέρεται συχνά στον δημόσιο διάλογο είναι η αναβάθμιση, επέκταση και ανανέωση των ηλεκτρικών δικτύων. Ο μέσος χρόνος ζωής των καλωδίων είναι τα 30-40 έτη, όταν σε Ευρώπη και Β. Αμερική έχουν ξεπεράσει τα 35-45 έτη λειτουργίας. Η Ελλάδα χρειάζεται να τετραπλασιάσει τις ετήσιες επενδύσεις για την ανάπτυξη των δικτύων μεταφοράς και διανομής όσο και των ηλεκτρικών διασυνδέσεων, ώστε να επιτευχθούν οι φιλόδοξοι στόχοι που έχει θέσει μέχρι το 2030, ενώ, συνεχίζει να παραμένει εγκλωβισμένη στη μέγγενη των αδειοδοτήσεων με μέσο χρόνο αδειοδότησης ενός έργου (φωτοβολταϊκό ή αιολικό) τα 7 χρόνια, κατατάσσοντάς την, στην 3η χειρότερη θέση στην αδειοδότηση χερσαίων αιολικών. Προφανώς και σε αυτήν την κατεύθυνση έχουμε να διανύσουμε τεράστιες αποστάσεις, τόσο σε εθνικό (κυρίως) όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το ίδιο ισχύει και για τις μονάδες αποθήκευσης πράσινης ενέργειας (μπαταρίες), που είναι μια σχετικά ανώριμη τεχνολογία.
Μια επίσης σημαντική τεχνολογία παραγωγής πράσινης ενέργειας, που δεν έχει την απαραίτητη έμφαση είναι το βιοαέριο και το βιομεθάνιο. Η αγορά βιοαερίου και βιομεθανίου μπορεί να εξασφαλίσει 1.500.000 θέσεις εργασίας σε Ευρωπαϊκό επίπεδο έως το 2050. Στη χώρα μας, το θεωρητικό δυναμικό βιομάζας από υπολείμματα κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων, άχυρο σιτηρών, κ.α. ανέρχεται σε 28εκατ. τόνους/έτος, με δυναμικό βιομεθανίου 1,14bcm και ενεργειακό περιεχόμενο βιομεθανίου 11TWh/έτος. Είναι μια δυνατότητα που δεν έχει δει την απαραίτητη προσοχή που της αρμόζει, αν αναλογιστεί κανείς ότι βοηθάει στην υλοποίηση των ενεργειακών κοινοτήτων με απίστευτα σημαντικά περιβαλλοντικά οφέλη, όπως αυτά της μείωσης εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στον γεωργικό τομέα, μέσω βελτιωμένης διαχείρισης των ζωικών υπολειμμάτων και στον τομέα της ενέργειας μέσω της αντικατάστασης ορυκτών καυσίμων, που είναι και ο απώτερος στόχος.
Ασφαλώς, μια ακόμη παραμελημένη μορφή πράσινης ενέργειας, είναι η Γεωθερμία, παρά τις προσπάθειες που και προσωπικά κατέβαλα την περίοδο 2010-2014, με απλοποίηση των διαδικασιών αδειοδότησης και την προκήρυξη διεθνών διαγωνισμών.
Αναφέρεστε τακτικά στη δημιουργία των ενεργειακών κοινοτήτων. Ποια είναι η πρότασή σας, γιατί είναι σημαντικές για αυτό που λέμε «ενεργειακή δημοκρατία» και πού βρισκόμαστε σήμερα στην Ελλάδα;
Το 2018 νομοθετήθηκε και στην Ελλάδα ο κανονισμός της Ευρώπης που προβλέπει τις Ενεργειακές Κοινότητες, έναν κανονισμό που ξεκινήσαμε να τον επεξεργαζόμαστε το 2014, όταν είχα την τιμή να προεδρεύω στο Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας της Ε.Ε. Δεν είναι μόνο αγροτικές αλλά και αστικές οντότητες. Έρχεται δηλ. ένας δήμος μαζί με κατοίκους και δημιουργούν μία Ενεργειακή Κοινότητα προκειμένου να εγκαταστήσουν φωτοβολταϊκά στις στέγες των σχολείων ή στα δημοτικά κτίρια. Αυτά που θα παράγουν, ή θα τα καταναλώνουν, ή θα τα παρέχουν σε οικονομικά αδύναμα νοικοκυριά, ή θα τα εγχέουν στο σύστημα. Αυτή είναι η ονομαζόμενη «Ενεργειακή Δημοκρατία».
Οι Ενεργειακές Κοινότητες στην Ελλάδα ακόμα βρίσκονται σε αρκετά ανώριμο στάδιο, υπάρχουν πάνω από 1.400 με έργα συνολικής εγκατεστημένης ισχύος 800 MW και με σημαντικότερο πρόβλημα επέκτασής τους την ανεπάρκεια του διαθέσιμου ηλεκτρικού χώρου. Ένα πετυχημένο παράδειγμα είναι η Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών Αγρινίου, η οποία έχει περίπου 5.500 μετόχους, κυρίως αγρότες, σε πολλές Ενεργειακές Κοινότητες διαφορετικών περιοχών της Ελλάδας.
Το 2014 μάλιστα, κάναμε ένα πρωτοποριακό πείραμα. Νομοθετήσαμε για πρώτη φορά την Ενεργειακή Δημοκρατία στον αγροτικό τομέα. Σκέφτηκα ότι η Ενεργειακή Δημοκρατία στην Ελλάδα μπορεί να στηριχτεί στο γεγονός ότι οι 400 Τ.Ο.Ε.Β. (Τοπικοί Οργανισμοί Εγγείων Βελτιώσεων) της χώρας, στους οποίους ανήκουν 300.000 έλληνες αγρότες, έχουν ήδη ΑΦΜ, γενικές συνελεύσεις, διοικήσεις και όλα όσα απαιτούνται σε μια σύγχρονη Ενεργειακή Κοινότητα. Επιπλέον, έχουν και μπορούν εύκολα να βρουν εκτάσεις στις οποίες μπορούν να εγκατασταθούν φωτοβολταϊκά. Δυστυχώς, μέχρι πρόσφατα δεν είχε υπάρξει κάποια σημαντική εξέλιξη στο θέμα αυτό.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Ενεργειακή Δημοκρατία έχει γίνει πράξη, χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Γερμανία, όπου το 31% της πράσινης ενέργειας το παράγουν πολίτες και Ενεργειακές Κοινότητες και άλλο ένα 11% παράγεται από αγρότες. Δηλαδή πάνω από το 40% της πράσινης ενέργειας της Γερμανίας το παράγουν όχι μεγάλες εταιρείες.
Ποια είναι η γνώμη σας για τη χρήση της αιολικής ενέργειας και τη δυνατότητα αξιοποίησης του αιολικού δυναμικού της χώρας. Πώς κρίνετε τις αντιδράσεις που εκφράζονται από τις τοπικές κοινωνίες; Είναι δικαιολογημένες ή εντάσσονται σε μια συντηρητική κουλτούρα αντίδρασης, που συχνά συναντάμε στη χώρα μας, σε οτιδήποτε είναι καινούργιο;
Ήδη από την περίοδο 2010-2014, όταν είχα την ευθύνη του Υπουργείου Περιβάλλοντος κι Ενέργειας, ήμασταν η 3η καλύτερη χώρα στον κόσμο στην κατά κεφαλήν παραγωγή ηλεκτρισμού από φωτοβολταϊκά και η 8η καλύτερη στην ΕΕ στην παραγωγή ηλεκτρισμού από αιολικά πάρκα. Απαιτείται να συνεχίσουμε με γοργά βήματα την εκμετάλλευση και χρήση του αιολικού δυναμικού της χώρας, διατηρώντας την ήδη καλή κατάταξή μας, όταν μάλιστα η Ευρώπη έχει τις αυστηρότερες περιβαλλοντικές προδιαγραφές του κόσμου και η Ελλάδα έχει ενσωματώσει σχεδόν το σύνολο των οδηγιών και κανονισμών που σχετίζονται με την περιβαλλοντική αδειοδότηση. Οι υπηρεσίες που αδειοδοτούν είναι υποχρεωμένες, ως δημόσιες, να εφαρμόζουν τους αυστηρότερους κανονισμούς του εθνικού δικαίου, που είναι οι αυστηρότεροι σε παγκόσμιο επίπεδο.
Άρα θα πρέπει να δούμε γιατί υπάρχει αυτή η επιφυλακτικότητα εκ μέρους στις κοινωνίας. Νομίζω ότι υπάρχει για δύο βασικούς λόγους: Πρώτον, γιατί δεν περάσαμε στο DNA του κοινωνικού υποσυνείδητου τη δημόσια διαβούλευση και τη συζήτηση για τέτοιου είδους επενδύσεις και, δεύτερον, γιατί η τοπική κοινωνία βλέπει μία εγκατάσταση κάπου στα βουνά και δεν αισθάνεται ότι η ίδια έχει να αποκομίσει κάτι. Και τα δύο είναι μακριά από τον πολίτη. Το μεγάλο όπλο μας εδώ πρέπει να είναι η πειθώ, η συζήτηση και η συμμετοχή επιστημόνων στον διάλογο, παράλληλα με την αύξηση σε βαθμό διπλασιασμού των οικονομικών ανταποδοτικών ωφελημάτων για την τοπική κοινωνία.
Πιστεύω ότι πρέπει να κινηθούμε σε πολλές κατευθύνσεις. Όπου υπάρχει αιολικό πάρκο, αντί για 3% του τζίρου που πηγαίνει στην τοπική κοινωνία (το οποίο νομοθετήσαμε το 2011), να αυξηθεί και να γίνει 6%. Και αυτό το 6% να μην πηγαίνει όλο στους Δήμους, αλλά κυρίως στους κατοίκους των περιοχών που επηρεάζονται από το αιολικό πάρκο, ώστε τελικά να μηδενίζονται οι λογαριασμοί του ηλεκτρικού ρεύματός τους.
Και φυσικά να ακολουθήσουμε τα παραδείγματα μεγάλων χωρών που έχουν επικοινωνήσει το θέμα των αιολικών με τους πολίτες τους, όπως για παράδειγμα η Δανία, που έχει τη μεγαλύτερη εταιρεία κατασκευής ανεμογεννητριών, τη Vestas, ή τη Γερμανία η οποία έχει εκατοντάδες χιλιάδες απασχολούμενους στην αιολική ενέργεια.
Γνωρίζουμε τις θέσεις σας για τις εξορύξεις υδρογονανθράκων, ήσασταν από τους πρώτους που ως υπουργός επαναφέρατε το ζήτημα, με βάση το επιτυχημένο μοντέλο της Νορβηγίας. Γιατί η χώρα μας σε αυτό το θέμα δεν έχει κινηθεί με ταχύτητα; Πώς οι τοπικές κοινωνίες θα μπορούσαν να επωφεληθούν από την εκμετάλλευση τους, εξασφαλίζοντας βέβαια την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος;
Σύμφωνα με την Ελληνική Διαχειριστική Εταιρεία Υδρογονανθράκων, νότια της Κρήτης και στο Ιόνιο τα εκτιμώμενα αποθέματα φυσικού αερίου είναι της τάξης των 250 δισ. ευρώ. Δυστυχώς όμως, από το 2014 που αναθέσαμε τις πρώτες τρεις συμβάσεις και προκηρύξαμε διεθνή διαγωνισμό για τα θαλάσσια οικόπεδα σε Ιόνιο και νότια Κρήτη, δεν έχει γίνει τίποτα. Οι ανάγκες της χώρας μας θα διπλασιαστούν την επόμενη δεκαετία και παρά τις προσπάθειες απεξάρτησης από τη Ρωσία, συνεχίζουμε να τροφοδοτούμαστε σε μεγάλο βαθμό με φυσικό αέριο που διέρχεται μέσω Τουρκίας. Γι' αυτό πιστεύω ότι η χώρα μας πρέπει να ακολουθήσει την ενεργειακή στρατηγική που ονομάζω «και ανανεώσιμα Και φυσικό αέριο» αντί για «Είτε ανανεώσιμα Είτε φυσικό αέριο». Με απώτερο σκοπό η Ελλάδα να αξιοποιήσει τα κοιτάσματά της αλλά και να γίνει διαμετακομιστικός κόμβος φυσικού αερίου και πράσινου ηλεκτρισμού ανάμεσα σε Ανατολική Μεσόγειο, Βόρεια Αφρική και Κεντρική-Βόρεια Ευρώπη.
Όσον αφορά το κέρδος στην τοπική κοινωνία είναι τεράστιο. Με τη νομοθέτηση το 2013 του «Εθνικού Λογαριασμού Κοινωνικής Αλληλεγγύης Γενεών» (ν. 4162/2013), από όσα έσοδα βγάζει η Ελλάδα από τους υδρογονάνθρακές της, ένα μέρος στηρίζει την έρευνα και καινοτομία στα πανεπιστήμια, καθώς και υποτροφίες φοιτητών, το 25% των εσόδων πηγαίνει στο Πράσινο Ταμείο για δράσεις προστασίας του περιβάλλοντος στις περιοχές όπου ανακαλύπτονται κοιτάσματα, ένα 5% στις τοπικές Περιφέρειες, ως ένα ανταποδοτικό τέλος για τις τοπικές κοινωνίες, και το υπόλοιπο 70% για τη στήριξη του εθνικού συνταξιοδοτικού συστήματος, κατά το πρότυπο του αντίστοιχου νορβηγικού συνταξιοδοτικού Ταμείου.
Με τον αγωγό TAP και το FSRU στην Αλεξανδρούπολη αναβαθμίζεται γεωπολιτικά και γεωοικονομικά η θέση της Β. Ελλάδας. Ποιες άλλες ρεαλιστικές δυνατότητες διαβλέπετε στην περιοχή για την περαιτέρω εξέλιξή της ως ενεργειακού κόμβου της ΝΑ Ευρώπης;
Εδώ και μια δεκαετία ξεκινήσαμε σταδιακά να μετασχηματίζουμε τη Βόρεια Ελλάδα σε πολύ σημαντικό κόμβο ενεργειακής αναβάθμισης. Το 2013, κερδίσαμε τη διέλευση του TAP από τη Βόρεια Ελλάδα, ενώ τα lobbies στις Βρυξέλλες ήθελαν ο αγωγός να παρακάμψει τη χώρα, να διασχίσει την Τουρκία προς Βουλγαρία και Ρουμανία. Στη συνέχεια, με τον αγωγό IGB, ο οποίος το 2013-2014 μελετήθηκε, εντάχθηκε για χρηματοδότηση και ενσωματώθηκε στις εθνικές στρατηγικές επενδύσεις. Την ίδια περίοδο (2013-2014) εντάξαμε προς χρηματοδότηση στα PCIs (Έργα Κοινού Ενδιαφέροντος) της ΕΕ, το FSRU της Αλεξανδρούπολης. Η συμμετοχή μας στην υλοποίηση των διερχόμενων από την Ελλάδα αγωγών TAP (από Κασπία), IGB (προς Βουλγαρία-Ρουμανία) και EastMed (Ανατολική Μεσόγειος) διδάσκει ότι οι διεθνείς ενεργειακές πρωτοβουλίες της ΕΕ παίζουν σημαντικό ρόλο στην περιφερειακή σταθερότητα. Η ανάγκη πολλών χωρών να έχουν πρόσβαση στον TAP και στον ελληνοβουλγαρικό IGB (Βουλγαρία, Ουγγαρία, Ρουμανία, Ιταλία, Αλβανία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Κροατία, Σερβία, Σλοβενία) διαμορφώνουν με οριζόντιο άξονα τον TAP έναν κάθετο άξονα στα ανατολικά Βαλκάνια (IGB - Vertical Corridor). Στην κοσμογονία λοιπόν που υλοποιείται στη Βόρεια Ελλάδα, βάλαμε τις βάσεις πριν από 10 χρόνια σε επίπεδο μελετών και σχεδιασμού.
Ο «Κάθετος Διάδρομος», στοχεύει στην αξιοποίηση των ευρωπαϊκών δικτύων μεταφοράς φυσικού αερίου και LNG, αξιοποιώντας τις βελτιωμένες δυνατότητες των νέων και αναπτυσσόμενων FSRU. Πάντα όμως, υπό την βασική προϋπόθεση, ότι το ελληνικό κράτος και οι ιδιώτες επενδυτές θα τοποθετήσουν επιπλέον πόρους στην περιοχή και ότι θα υπάρξει εκτεταμένη διαβούλευση με την τοπική κοινωνία, ώστε να αισθάνεται αυτή την επένδυση δική της και να λειτουργεί ως σύμμαχος τους. Σε κάθε περίπτωση, καμία επένδυση δεν μπορεί να γίνει, αν δεν υπάρχει η σύμφωνη γνώμη της τοπικής κοινωνίας και των θεσμικών φορέων που την εκπροσωπούν.
Οι εξελίξεις γύρω από την ενέργεια, στην ευρύτερη περιοχή της Βόρειας Ελλάδας, από Θεσσαλονίκη, Καβάλα και Αλεξανδρούπολη μέχρι Πτολεμαΐδα και Κοζάνη, σηματοδοτούν μια αυτονόητη αλήθεια: η Βόρεια Ελλάδα έχει την ευκαιρία να αναδειχθεί σε ενεργειακό κόμβο όλης της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, σε μια περίοδο που οι συγκυρίες είναι τέτοιες, ώστε η ενέργεια αναδεικνύεται σε ό,τι πιο σπουδαίο.