Σε… ασθενές φύλο και στη χρηματοδότηση των startups στην Ελλάδα αναδεικνύονται οι γυναίκες, με το έμφυλο χάσμα (gender gap) και σε αυτό το πεδίο -που μοιάζει καθολικά ανδρική υπόθεση- να είναι απογοητευτικό. To 2024 πάνω από 90 startups χρηματοδοτήθηκαν με περισσότερα από 555 εκατ. ευρώ στη χώρα μας, σύμφωνα με το Startups in Greece Venture Financing Report 2024-2025 των Found.ation και EIT Digital, ωστόσο, μόλις 24% των εταιρειών αυτών είχαν γυναίκα μεταξύ της ιδρυτικής τους ομάδας, ενώ 4 μόνο startups δημιουργήθηκαν αποκλειστικά από γυναίκες.
Επιπλέον, βάσει δεδομένων του Economics Department της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων για το 2023, μόλις το 2% του επενδυτικού κεφαλαίου κατευθύνθηκε σε ομάδες ιδρυτών που αποτελούνταν αποκλειστικά από γυναίκες, ενώ οι μεικτές ομάδες έλαβαν το 5%. Το δε 93% της χρηματοδότησης διοχετεύτηκε σε ομάδες αποκλειστικά ανδρών. Αυτοί οι αριθμοί έχουν παρουσιάσει ελάχιστες αλλαγές την τελευταία δεκαετία. Αν και στην Ελλάδα καταγράφεται μια μικρή βελτίωση τα τελευταία χρόνια (24% το 2024 από 18% το 2023), το gender gap στη χρηματοδότηση παραμένει και έχει σημαντικές συνέπειες, όπως χαμένες οικονομικές ευκαιρίες, μειωμένη καινοτομία και διαιώνιση των έμφυλων στερεοτύπων.
Πιο ριψοκίνδυνες θεωρούνται οι επενδύσεις σε γυναίκες
Γιατί όμως επιμένει το έμφυλο χάσμα; Για την καλύτερη κατανόηση της ανισότητας αυτής το Found.ation συνεργάστηκε με τον μη κερδοσκοπικό οργανισμό WE LEAD στο πλαίσιο του report για την οργάνωση δύο focus groups, ενός με γυναίκες ιδρύτριες από την Ελλάδα και το εξωτερικό σε διάφορα στάδια εξεύρεσης χρηματοδότησης και ενός με επενδυτές, άνδρες και γυναίκες, με αποδεδειγμένο ιστορικό επενδύσεων στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Τα συμπεράσματα ήταν χαρακτηριστικά.
Ο βασικός λόγος που αναφέρθηκε από γυναίκες ιδρύτριες ως αιτία για το έμφυλο χάσμα στη χρηματοδότηση ήταν οι ασυνείδητες προκαταλήψεις και τα στερεότυπα. Οι περισσότερες συμφώνησαν ότι, παρόλο που έχει σημειωθεί κάποια πρόοδος, οι γυναίκες εξακολουθούν συχνά να μην θεωρούνται ικανές ιδρύτριες, ιδιαίτερα σε θέματα τεχνολογίας και χρηματοοικονομικών, και καλούνται να «αποδείξουν» την τεχνική τους επάρκεια. Επιπλέον, η επένδυση σε μια γυναίκα ιδρύτρια μπορεί να θεωρηθεί πιο ριψοκίνδυνη, ανεξάρτητα από την εμπειρία της, με συνέπεια οι επενδυτές συχνά να ψάχνουν λόγους για να απορρίψουν μια πρόταση.
Ένας ακόμη λόγος του gender gap είναι η έλλειψη παραδειγμάτων επιτυχημένων γυναικών ιδρυτριών, ενώ υπογραμμίσθηκε, πως όταν οι γυναίκες αποτυγχάνουν, οι συνέπειες στη μελλοντική εξεύρεση χρηματοδότησης είναι πιο μεγάλες σε σύγκριση με τους άνδρες συναδέλφους τους. Την ίδια στιγμή η έλλειψη γυναικών σε θέσεις λήψης αποφάσεων στα VCs επιδεινώνει το πρόβλημα.
«Δεν μας προσεγγίζουν πολλές γυναίκες»
Από την πλευρά τους πάντως οι επενδυτές-επενδύτριες ανέφεραν ότι μια βασική αιτία του έμφυλου χάσματος στη χρηματοδότηση είναι ο χαμηλός αριθμός γυναικών ιδρυτριών που απευθύνονται στις ομάδες τους για χρηματοδότηση. «Δεν μας προσεγγίζουν πολλές γυναίκες ιδρύτριες» σημείωσαν χαρακτηριστικά. Τόνισαν δε πως ο λόγος εντοπίζεται στην εκπαίδευση, ξεκινώντας από τα σχολεία και τα πανεπιστήμια. Ειδικότερα, τα κορίτσια και οι νέες γυναίκες δεν εισάγονται επαρκώς σε τομείς όπως το STEM ή η επιχειρηματικότητα, με συνέπεια να τους λείπουν βασικές δεξιότητες, όπως η χρηματοοικονομική παιδεία, η τεχνολογική εξοικείωση, η ανθεκτικότητα και η ανάληψη ρίσκου. Ωστόσο, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι γυναίκες επενδυτές που στοχεύουν ειδικά σε γυναίκες ιδρύτριες προσέφεραν μια διαφορετική οπτική. Υποστήριξαν ότι βλέπουν περισσότερες γυναίκες στις προτάσεις χρηματοδότησης που λαμβάνουν και σημείωσαν ότι οι γυναίκες ιδρύτριες μπορεί να μην αισθάνονται άνετα να προσεγγίσουν ομάδες επενδυτών που αποτελούνται αποκλειστικά ή κατά πλειοψηφία από άνδρες.
Ως σημαντικός παράγοντας αναφέρθηκε επίσης ότι οι γυναίκες ιδρύτριες συχνά επικεντρώνονται σε τομείς που βρίσκονται εκτός του… ραντάρ των VCs σε σύγκριση με την τεχνολογία. Αυτό μειώνει την πιθανότητα χρηματοδότησης των γυναικών, καθώς πολλές επενδυτικές ομάδες δείχνουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τεχνολογικές startups, όπου οι γυναίκες συμμετέχουν λιγότερο.
Επίσης, η έλλειψη γυναικών partners στον χώρο του venture capital μπορεί να αποθαρρύνει τις γυναίκες ιδρύτριες από το να ζητήσουν χρηματοδότηση ή να νιώσουν ότι «ταιριάζουν» με τους πιθανούς επενδυτές. Αυτό το έμφυλο χάσμα δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο: με λιγότερες γυναίκες ιδρύτριες να λαμβάνουν χρηματοδότηση, υπάρχουν λιγότερες ευκαιρίες να πετύχουν επιτυχημένα exit και να επανεπενδύσουν αργότερα ως angel investors ή venture capitalists.
Πάντως, αν και αναγνωρίστηκε από τους επενδυτές-επενδύτριες ότι υπάρχουν ασυνείδητες προκαταλήψεις και στερεότυπα, αυτά δεν θεωρήθηκαν ως ο κεντρικός ή κύριος παράγοντας πίσω από το έμφυλο χάσμα.
Οι ερωτήσεις για γάμο και μητρότητα και τα… γλυκά κορίτσια
Πώς βιώνουν όμως την εμπειρία χρηματοδότησης οι γυναίκες ιδρύτριες; Συχνά αντιμετωπίζουν ερωτήσεις που δεν σχετίζονται με την επιχείρησή τους, όπως για τα οικογενειακά τους σχέδια, τον γάμο ή τη μητρότητα, ερωτήσεις που οι άνδρες ιδρυτές σπάνια λαμβάνουν.
Πολλές γυναίκες υπογράμμισαν ότι οι πρώτες στιγμές μιας συνάντησης με επενδυτές είναι κρίσιμες, καθώς συχνά αντιμετωπίζουν προκατάληψη λόγω της εμφάνισης ή του φύλου τους. Επιπλέον, ορισμένες ανέφεραν ότι όταν προσεγγίζουν τους επενδυτές με έναν φιλικό ή προσιτό τρόπο, συχνά θεωρούνται ως «γλυκά κορίτσια» και όχι ως σοβαρές επιχειρηματίες, κάτι που επηρεάζει αρνητικά τις προσπάθειές τους για χρηματοδότηση.
Κάποιες σημείωσαν ότι προτιμούν να κάνουν pitch σε άνδρες επενδυτές παρά σε γυναίκες, καθώς οι γυναίκες επενδυτές μπορεί να είναι πιο αυστηρές και προσανατολισμένες στη λεπτομέρεια και ίσως να μην θέλουν να φαίνονται ότι ευνοούν άλλες γυναίκες. Αυτή η συμπεριφορά μπορεί να οφείλεται στην προσπάθεια των γυναικών επενδυτών να αποδείξουν την αξία τους σε ένα ανδροκρατούμενο περιβάλλον. Οι άνδρες επενδυτές περιγράφησαν ως πιο «προβλέψιμοι», καθώς οι γυναίκες ιδρύτριες γνωρίζουν πώς να τους προσεγγίσουν λόγω προηγούμενης εμπειρίας, αν και είναι πιο προκατειλημμένοι.
Οι άντρες πιο επιθετικοί στις παρουσιάσεις τους
Από την πλευρά τους οι επενδυτές-επενδύτριες συμφώνησαν ότι οι μεικτές ομάδες έχουν καλύτερες επιδόσεις και μερικοί/ές συσχέτισαν τις γυναίκες με καλύτερα αποτελέσματα. Ωστόσο, πολλοί/ές παραδέχτηκαν ότι αυτό δεν αποτελεί προτεραιότητά τους. Η ποικιλομορφία είναι καλοδεχούμενη, αλλά όχι επιβεβλημένη και οι ομάδες που αποτελούνται μόνο από άνδρες ιδρυτές δεν θα τους αποθαρρύνουν από μια επένδυση. Από την άλλη, αναφέρθηκε από κάποιους πως οι γυναίκες θεωρούνται ως «πεινασμένοι outsider» και αυτό οδηγεί σε μια σημαντική επιχειρηματική ευκαιρία.
Σημειώθηκε επίσης ότι οι άνδρες τείνουν να παρουσιάζουν το επιχειρηματική τους ιδέα πιο επιθετικά ή αισιόδοξα, ενώ οι γυναίκες συχνά ακολουθούν μια πιο συντηρητική προσέγγιση στις παρουσιάσεις τους, κάτι που μπορεί να τις κάνει να φαίνονται λιγότερο φιλόδοξες, βάζοντάς τες ενδεχομένως σε μειονεκτική θέση, όταν ανταγωνίζονται για χρηματοδότηση. Ωστόσο, πολλοί/ές συμφώνησαν ότι οι γυναίκες είναι συνήθως πιο προετοιμασμένες και οργανωμένες στις παρουσιάσεις τους.
Αν και οι προκαταλήψεις δεν αποτέλεσαν το κύριο θέμα συζήτησης, πολλά άτομα ανέφεραν ότι εργάζονται για να διαφοροποιήσουν τις ομάδες τους. Ορισμένες ομάδες μάλιστα έχουν αρχίσει να αναλύουν σε βάθος τα χαρτοφυλάκιά τους για να κατανοήσουν καλύτερα πώς η ασυνείδητη προκατάληψη μπορεί να επηρεάζει τις επενδυτικές τους αποφάσεις.
Καθοδήγηση, αλληλοϋποστήριξη και περισσότερη προβολή
Τι μπορεί να γίνει στο μέλλον; Οι συμμετέχουσες ιδρύτριες υπογράμμισαν τη σημασία των προγραμμάτων καθοδήγησης, όπου έμπειρες γυναίκες ιδρύτριες καθοδηγούν νεότερες, καθώς και την αξία της υποστήριξης μεταξύ τους. Επίσης, συζητήθηκε η ανάγκη για πιο πρακτική εκπαίδευση, ώστε οι γυναίκες ιδρύτριες να μάθουν πώς να αντιμετωπίζουν κοινά προβλήματα στην επιχειρηματικότητα και τις προκλήσεις κατά τη διαδικασία εξεύρεσης χρηματοδότησης. Αρκετές τόνισαν την ανάγκη ενίσχυσης της συνεργασίας μεταξύ γυναικών. Για την αντιμετώπιση του έμφυλου χάσματος προτάθηκε επίσης η αύξηση της προβολής επιτυχημένων γυναικών ιδρυτριών, αλλά και η δημιουργία περισσότερων ευκαιριών για χρηματοδότηση χωρίς dilution, όπως κρατικές επιχορηγήσεις που στοχεύουν ειδικά στις γυναίκες ιδρύτριες. Ορισμένες ιδρύτριες υποστήριξαν τη σημασία της υιοθέτησης πιο μεθοδολογικά καθοδηγούμενων προσεγγίσεων από τους επενδυτές στις προσλήψεις και στις αποφάσεις επένδυσης.
Ενθάρρυνση προς το επιχειρείν και εκπαίδευση
Τι πιστεύουν όμως οι επενδυτές-επενδύτριες; Αρκετοί/ες τόνισαν τη σημασία της αύξησης του top of the funnel ως βασικό παράγοντα για τη γεφύρωση του έμφυλου χάσματος στη χρηματοδότηση. Πρότειναν την ενθάρρυνση περισσότερων γυναικών να ξεκινήσουν επιχειρήσεις νωρίτερα, την προώθηση της προσέγγισης σε περισσότερα επενδυτικά σχήματα και τη συνεργασία με φόρουμ και οργανισμούς που επικεντρώνονται σε γυναίκες. Επιπλέον, σημείωσαν ότι τομείς όπως οι βιοεπιστήμες και η βιοτεχνολογία έχουν καλύτερη ισορροπία φύλων και η επέκταση των επενδύσεων εκεί θα μπορούσε να συμβάλει στη γεφύρωση του χάσματος. Αν και η καθοδήγηση θεωρήθηκε πολύτιμη, ορισμένοι/ες υποστήριξαν ότι είναι ανεπαρκής χωρίς άμεση χρηματοδότηση, η οποία είναι απαραίτητη για να σημειώσουν οι γυναίκες ιδρύτριες πραγματική πρόοδο.
Πολλά άτομα εστίασαν στην εκπαίδευση, προτείνοντας μεγαλύτερη εμπλοκή με επιχειρήσεις και την επιχειρηματικότητα, μεγαλύτερη επικέντρωση στη χρηματοοικονομική παιδεία, τους υπολογιστές και τον προγραμματισμό. Συζητήθηκε επίσης η ανάγκη αυτοκριτικής και καλύτερης κατανόησης των αιτίων της ανισότητας, ενώ υπήρξε κοινή αποδοχή ότι περισσότερες γυναίκες επενδύτριες και πιο διαφοροποιημένες επενδυτικές ομάδες θα βοηθήσουν στη γεφύρωση του έμφυλου χάσματος.
Σύμφωνα με το WE LEAD, μη κερδοσκοπικό οργανισμό, που ιδρύθηκε από το Libra Philanthropies το 2023 με στόχο να ανοίξει τον δρόμο που θα οδηγήσει τις γυναίκες σε θέσεις ηγεσίας, αν υπάρχει ένα βασικό συμπέρασμα είναι ότι τέτοιοι διάλογοι θα πρέπει να πραγματοποιούνται πιο συχνά, καθώς παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί, οι γυναίκες συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν σημαντικές προκλήσεις, από την αμφισβήτηση της τεχνικής τους επάρκειας έως την αντίληψη ότι αποτελούν επενδύσεις υψηλότερου ρίσκου. «Στο WE LEAD, πιστεύουμε ότι η γεφύρωση του έμφυλου χάσματος στη χρηματοδότηση και η ύπαρξη περισσότερων πρωτοπόρων γυναικών δεν είναι απλώς ζήτημα δικαιοσύνης και ηθικής. Είναι θέμα αξιοποίησης του 100% του ανθρώπινου δυναμικού, που θα ωφελήσει ολόκληρο το επιχειρηματικό οικοσύστημα».