Σοκάρουν τα στοιχεία έρευνας για τους θανάτους από μονοξείδιο του άνθρακα που παρατηρήθηκε ότι αυξήθηκαν κατακόρυφα την περίοδο της οικονομικής κρίσης στη Μακεδονία και στη Θεσσαλία, ενώ αυξημένα είναι και τα θανατηφόρα περιστατικά την περίοδο της πανδημίας. Η έρευνα ομάδας τοξικολόγων της Θεσσαλονίκης (Χριστίνα Ματιάκη, Δόξα Μαστρογιάννη, Νίκος Ράικος) παρουσιάστηκε στο Παγκόσμιο Συνέδριο Ιατροδικαστικής που έγινε στην Αθήνα και αναλύει την πτυχή των θανάτων την περίοδο της κρίσης, επιβεβαιώνοντας τις εκτιμήσεις των επιστημόνων που είχαν διατυπωθεί τότε.
Τον γύρο του κόσμου είχε κάνει η είδηση του θανάτου 13χρονης στο δωμάτιό της στην Ξηροκρήνη. Η 54χρονη μητέρα της είχε ανάψει το μαγκάλι για να ζεσταθούν. Και οι δύο εισέπνευσαν μονοξείδιο του άνθρακα. Η γυναίκα κατάφερε να σωθεί, το παιδί όμως έχασε τη ζωή του. Ήταν Δεκέμβριος του 2013 και οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα άρχισαν να διακρίνονται. «Το 2014 καταγράφεται ένας από τους υψηλότερους αριθμούς θανάτων από μονοξείδιο του άνθρακα και αποδίδεται στην πτώση του βιοτικού επιπέδου των Ελλήνων. Πολλοί προσπαθούσαν να ζεστάνουν τα σπίτια τους όπως μπορούσαν και χρησιμοποιούσαν μαγκάλια. Επίσης δεν είχαν χρήματα να συντηρήσουν τις οικιακές συσκευές με συνέπεια αυτές να παίρνουν φωτιά», εξηγεί μιλώντας στη Voria.gr η τοξικολόγος Χριστίνα Ματιάκη, που παρουσίασε την έρευνα στο Παγκόσμιο Συνέδριο.
Οι τοξικολόγοι μελέτησαν το διάστημα από τον Ιανουάριο του 2010 μέχρι τον Ιούνιο του 2023. Την περίοδο αυτή η ιατροδικαστική υπηρεσία Θεσσαλονίκης κατέγραψε 100 θανάτους από μονοξείδιο του άνθρακα σε Μακεδονία και Θεσσαλία. Αποκαλείται «ο σιωπηλός δολοφόνος του 21ου αιώνα» καθώς έχουν αποδοθεί παγκοσμίως πολλοί θάνατοι στην εισπνοή μονοξειδίου. Μάλιστα σε ορισμένες περιπτώσεις θάνατοι από δηλητηρίαση με μονοξείδιο έχουν αποδοθεί σε άλλες αιτίες, καθώς τα χαρακτηριστικά είναι ίδια. «Το πρόβλημα με το μονοξείδιο είναι ότι δεν μπορούμε ούτε να το δούμε, ούτε να το μυρίσουμε, ούτε να το γευτούμε. Το αντιλαμβανόμαστε μόνον όταν έχουμε ζάλη, πονοκέφαλο, κρίση συνείδησης», σημείωσε η κυρία Ματιάκη.
Θάνατοι ρεκόρ στην κρίση
Στους 100 θανάτους που κατέγραψε αυτό το διάστημα η ιατροδικαστική οι περισσότεροι και συγκεκριμένα 16 σημειώθηκαν το 2017. Ο υψηλός αριθμός αποδόθηκε στην οικονομική κρίση σε συνδυασμό με τις ακραίες θερμοκρασίες που επικράτησαν εκείνον τον χειμώνα. «Σύμφωνα με την ειδησεογραφία της εποχής και τα στατιστικά της μετεωρολογίας είχαμε τον πιο κρύο χειμώνα της δεκαετίας. Οι άνθρωποι προσπαθούσαν να ζεσταθούν με κάθε τρόπο», παρατήρησε η τοξικολόγος που παρουσίασε την έρευνα. Ακολουθεί το 2014 κατά το οποίο σημειώθηκαν 13 θάνατοι. Και στη συνέχεια η περίοδος της πανδημίας. Μεταξύ 2020-2022 καταγράφονται κατά μέσο όρο 13-14 θάνατοι τον χρόνο, που θεωρούνται υψηλές τιμές. Σύμφωνα με τους επιστήμονες αυτό αποδίδεται στον φόβο των ανθρώπων να αερίσουν τα σπίτια τους για να μην κολλήσουν κορωνοϊό και έτσι έμενε εγκλωβισμένο το μονοξείδιο μέσα στα σπίτια.
Η Θεσσαλονίκη έχει τα πρωτεία των θανάτων από δηλητηρίαση με μονοξείδιο του άνθρακα την περίοδο που περιέλαβε η έρευνα. Από τα 100 περιστατικά τα 31 καταγράφηκαν στη Θεσσαλονίκη. Λόγω των υψηλών τιμών στην πόλη η Κεντρική Μακεδονία έχει τη μερίδα του λέοντος στους θανάτους και συγκεκριμένα 66, ακολουθεί η Θεσσαλία με 29, η Δυτική Μακεδονία 3, η Ανατολική Μακεδονία – Θράκη 1 και ένας θάνατος καταγράφηκε στη Φθιώτιδα, καθώς το συγκεκριμένο περιστατικό εξετάστηκε από την ιατροδικαστική υπηρεσία της Θεσσαλονίκης.
Ο Φεβρουάριος είναι ο μήνας κατά τον οποίο έχουν καταγραφεί οι περισσότεροι θάνατοι και συγκεκριμένα 15. Ακολουθεί ο Δεκέμβριος με 11 θανάτους, όσοι όμως έχουν καταγραφεί και τον Μάρτιο. Οι περισσότεροι θάνατοι έχουν καταγραφεί τη χειμερινή περίοδο (φθινόπωρο – χειμώνας) και πιο συγκεκριμένα 66 θάνατοι, ενώ 34 έχουν σημειωθεί τη θερινή περίοδο (άνοιξη- καλοκαίρι) στην οποία περιλαμβάνεται ο Μάρτιος που χαρακτηρίζεται από τις ασταθείς καιρικές συνθήκες, εξ ου και ο αυξημένος αριθμός θανάτων.
Άνδρες και ηλικιωμένοι τα θύματα
Σύμφωνα με την έρευνα η πλειονότητα των θυμάτων είναι άνδρες σε ποσοστό 63%, 55% είναι γυναίκες, ενώ δεν ταυτοποιήθηκαν τα φύλα δύο νεκρών επειδή επιπλέον είχαν απανθρακωθεί. Σύμφωνα με την κυρία Ματιάκη αυτό αποδίδεται στην τάση των ανδρών να ασχοληθούν με εργασίες υψηλού κινδύνου και συσκευές με καύσιμα. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση θανάτου που μελετήθηκε στην έρευνα κατά την οποία άνδρας έχασε τη ζωή του από αναθυμιάσεις φωτιάς που άναψε ο ίδιος για να κάψει χόρτα. Από την άλλη, στις γυναίκες η δηλητηρίαση αυτού του είδους εκδηλώνεται σε μικρότερη έκταση, επειδή έχουν μικρότερο αριθμό ερυθρών αιμοσφαιρίων. Επίσης ο μεγαλύτερος αριθμός των θυμάτων είναι ηλικιωμένοι.
«Ήταν άνθρωποι μεγάλης ηλικίας που μπορεί να ξέχασαν ανοιχτό το μάτι της κουζίνας και προκλήθηκε φωτιά. Είναι άδικο να χάνονται τόσοι άνθρωποι», σημείωσε στη Voria.gr η κυρία Ματιάκη. Υπογράμμισε μάλιστα ότι η δηλητηρίαση από μονοξείδιο του άνθρακα ακόμη και αν δεν προκαλέσει θάνατο «οι βλάβες που έχει υποστεί ο εγκέφαλος είναι μόνιμες και μη ανατάξιμες».