Αυτό το καλοκαίρι, όπως κάθε καλοκαίρι, το MTV έχει διπλά γενέθλια. Ακριβώς τα μεσάνυχτα της 1ης Αυγούστου 1981 άρχισε να εκπέμπει στην Αμερική, από τη Νέα Υόρκη που ήταν η έδρα του. Έξι χρόνια μετά, την 1η Αυγούστου 1987, ξεκίνησε εκπομπές το MTV Europe. Δύο καθοριστικές στιγμές για το πώς ακούμε και βλέπουμε, πλέον, τη μουσική. Οι άνθρωποι του MTV (Music Television), πέρα από τη δημοφιλία του καναλιού, μπορούν να υπερηφανεύονται για την επιδραστικότητα που άσκησαν. Τους νέους κανόνες που επέβαλαν. Διότι το μουσικό βίντεο ως έννοια δεν ήταν στις αρχές της δεκαετίας του 1980 κάτι το καινούργιο. Ήδη από τη δεκαετία του 1920 ο Γερμανός σκηνοθέτης Όσκαρ Φίσινγκερ συνήθιζε να φτιάχνει φιλμάκια κινουμένων σχεδίων ντυμένα με κλασική και τζαζ μουσική. Επίσης υπήρξε η εμβληματική «Φαντασία» του Γουόλτ Ντίσνεϊ, ενώ σε κάθε ταινία υπάρχουν τραγούδια και μουσικά σχήματα «ντυμένα» με εικόνες. Αλλά το MTV προσκόμισε στη μαζική κουλτούρα κάτι καινούριο: έφερε σε κάθε σπίτι τους καλλιτέχνες, όταν προηγουμένως οι ακροατές μπορούσαν να τους ακούνε από το ραδιόφωνο και τους δίσκους και να τους βλέπουν στα περιοδικά. Το κανάλι έκανε προσιτές στη νεολαία μόδες, τάσεις, συμπεριφορές και χειρονομίες. Η πυρετική εναλλαγή εικόνων και τα οπτικά εφέ δημιουργούσαν ένα τηλεοπτικό trance, καθηλωτικό και αποχαυνωτικό τις πιο πολλές φορές. Έτσι δικαιώθηκαν όσοι παράγοντες της μουσικής βιομηχανίας είχαν προβλέψει ότι η κινούμενη εικόνα θα ήταν το εμπορικό όχημα του μέλλοντος για τη δισκογραφία και τη μουσική γενικότερα. Όσοι, δηλαδή, είχαν αποδεχθεί εγκαίρως ότι, πλέον, οι δίσκοι και γενικότερα η μουσική -που σήμερα πια διαδίδεται κυρίως μέσα από το internet- έχουν για το εμπόριο την αξία των απορρυπαντικών και των καθαριστικών δαπέδου.
Εκείνο που σίγουρα τους διέφυγε τουλάχιστον στην αρχή είναι ότι αυτού του τύπου η οπτικοποίηση του τραγουδιού, που ξεκίνησε διστακτικά και… ερασιτεχνικά και εξελίχθηκε απόλυτα με τα πανάκριβα βίντεο κλιπ, συνέβαλε στον δραστικό περιορισμό –ή μήπως στο… θάνατο;- της ακουστικής λειτουργίας του τραγουδιού. Ήταν κατά κάποιο τρόπο ο προάγγελος των multimedia, στα οποία ήχος και εικόνα συνυπάρχουν –σήμερα κυρίως μέσα από το Yutube και το internet γενικότερα. Με την εικόνα από τη φύση της να επιβάλλεται σε αυτή τη σχέση. «Πόσο ν’ αντέξουνε ο Μάρκος κι ο Τσιτσάνης / δεν έχουν κάνει ούτε ένα βίντεο κλιπ» έγραφε και τραγουδούσε ο Τζίμης Πανούσης προς το τέλος της δεκαετίας του 1980, όταν και στην Ελλάδα ξεκίνησαν οι προσπάθειες για να υποστηριχθούν οπτικά τα τραγούδια, με κάτι περισσότερο από ένα πλέι μπακ του καλλιτέχνη ή μια σκηνή στον κινηματογράφο.
Η γενικευμένη οπτικοποίηση της μουσικής είναι ενδεικτική του τρόπου με τον οποίο η τεχνολογία παρεμβαίνει στην ουσία της τέχνης, δηλαδή στη δημιουργία. Το τραγούδι επικράτησε ως μορφή έκφρασης για την βολική απλότητά του –ένας τροβαδούρος με την κιθάρα ή οποιοδήποτε άλλο όργανο μπορεί να πει μια ιστορία και κάποιοι να τον ακούσουν-, αλλά και διότι καλλιεργεί το φαντασιακό των ακροατών. Πρόκειται για μια σχέση διαδραστική. Και σε ορισμένες περιπτώσεις διαλεκτική. Όλοι ακούμε τους ίδιους στίχους, σιγοψιθυρίζουμε τις ίδιες μελωδίες, μας αγγίζει η ίδια φωνητική χροιά, αλλά τελικά εισπράττουμε διαφορετικά πράγματα. Τα συναισθήματα που γεννιούνται έχουν ιδιαίτερες αποχρώσεις, αφού επηρεάζονται από την ξεχωριστή ψυχοσύνθεση και τις εμπειρίες καθενός. Με την οπτικοποίηση του τραγουδιού αυτή η διαδικασία γίνεται δύσκολη και σε ορισμένες περιπτώσεις καταργείται. Και βέβαια άλλο πράγμα είναι η κινηματογράφηση μιας συναυλίας ως ντοκουμέντο ή ένα απλό τηλεοπτικό γύρισμα και άλλο η παραγωγή μιας σκηνοθετημένης ανασύστασης του χώρου και του χρόνου ενός τραγουδιού. Είναι διαφορετικό να βλέπει κανείς τον Λούις Άρμστρογκ να ιδρώνει στη σκηνή κάποιο βράδυ της δεκαετίας του 1960 ή τον Τσιτσάνη να παίζει στο «Χάραμα» και τον Τσαρούχη να χορεύει ζεϊμπέκικο και άλλο το βίντεο κλιπ ενός καινούριου κομματιού. Στην πρώτη περίπτωση γοητεύει ο ιδρώτας που στάζει, ο αναστεναγμός της σκηνικής παρουσίας του καλλιτέχνη και η ένταση των συναισθημάτων που εκρήγνυνται. Στη δεύτερη επιβάλλεται πλήρως η οπτική ενός σκηνοθέτη.
Τέσσερις δεκαετίες μετά την πρώτη εκπομπή του MTV τα μουσικά κανάλια στον πλανήτη είναι πολλά. Και φυσικά υπάρχει το internet, που δίνει τη δυνατότητα στον καθένα να κάνει τις δικές του οπτικές παρεμβάσεις στη μουσική. Έτσι τα χρώματα, τα φώτα και οι κινήσεις συνοδεύουν ήχους και μελωδίες. Κάπως έτσι η κατάσταση γίνεται ασφυκτική και δημιουργείται αίτημα απόδρασης. Ίσως και συνθήκες απόδρασης. Η φαντασία των ευαίσθητων ανθρώπων, οι οποίοι ακόμη επενδύουν στο ερέθισμα της ακοής και τα πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα που δημιουργεί για την ψυχούλα τους, αγωνίζεται να… δραπετεύσει εντός τους. Να σπάσει τα συγκεκριμένα σχήματα και τις προκαθορισμένες εικόνες, ώστε να καταλήξει σε ένα πεδίο δημιουργικής ασάφειας, όπου τίποτε δεν είναι δεδομένο και μόνο όριο είναι ο ουρανός. Ο μέσα και ο έξω.