Όλοι γνωρίζουμε τις ευεργετικές επιδράσεις της άσκησης για τη σωματική υγεία. Πόσοι όμως ασχολούμαστε με την καλή υγεία του εγκεφάλου μας;
Με το προσδόκιμο ζωής να έχει αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες αντίστοιχη ανοδική πορεία καταγράφει και η συχνότητα των νευρολογικών παθήσεων στον γενικό πληθυσμό. Σήμερα εκτιμάται ότι στον κόσμο υπάρχουν 50 εκατομμύρια άτομα με άνοια, αριθμός που αναμένεται να φτάσει τα 82 εκατομμύρια το 2030 και να ξεπεράσει τα 150 εκατομμύρια το 2050. Ωστόσο, δεν έχουν γίνει ακόμα σημαντικά βήματα στην κατεύθυνση των προληπτικών παρεμβάσεων, οι οποίες, όπως δείχνουν πρόσφατες μελέτες, μπορεί να προλάβουν έως και το 50% των περιστατικών άνοιας.
Για το σημαντικό αυτό ζήτημα μιλά στη Voria.gr η πρέσβειρα της υγείας του εγκεφάλου στην Ελλάδα για την Ευρωπαϊκή Ακαδημία Νευρολογίας, Μάγδα Κρομμύδα, η οποία άνοιξε στη Θεσσαλονίκη το πρώτο στη χώρα Ινστιτούτο Προληπτικής Νευρολογίας και Υγείας Εγκεφάλου.
«Η τάση είναι πολύ υπέρ της πρόληψης. Υπάρχει ένα ολόκληρο στρατηγικό σχέδιο που στηρίζεται και από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, αλλά και από την Ευρωπαϊκή Ακαδημία Νευρολογίας, η οποία είναι ένας πολύ μεγάλος φορέας 48 νευρολογικών εταιρειών, γιατί πλέον έχουμε δεδομένα που υποστηρίζουν ότι κάνοντας τις σωστές κινήσεις και λαμβάνοντας τα σωστά μέτρα προωθώντας αυτή την ιδέα της ολιστικής υγείας στο κεφάλι μπορούμε αποτελεσματικά να μειώσουμε το κίνδυνο ουσιαστικά εμφάνισης νευρολογικών παθήσεων. Όσο μεγαλώνουμε αυξάνει και ο κίνδυνος να εκδηλώσουμε άνοια. Η ηλικία είναι ένας παράγοντας κινδύνου που δεν μπορούμε να τροποποιήσουμε. Οπότε υπάρχει πάρα πολύ έντονο ερευνητικό ενδιαφέρον σε παγκόσμιο επίπεδο να μπορέσουμε να μειώσουμε αυτόν τον κίνδυνο και αυτήν την απειλή ουσιαστικά», αναφέρει.
Ο δεκάλογος της καλής υγείας του εγκεφάλου
Μελέτες δείχνουν ότι υπάρχουν 14 αναγνωρισμένοι τροποποιήσιμοι παράγοντες κινδύνου για την εκδήλωση άνοιας και συγκεκριμένα η ελλιπής εκπαίδευση, η αρτηριακή υπέρταση, η έκπτωση ακοής, το κάπνισμα, η παχυσαρκία, η κατάθλιψη, η απουσία φυσικής άσκησης, ο σακχαρώδης διαβήτης, η κοινωνική απομόνωση, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, η τραυματική κάκωση εγκεφάλου, η ρύπανση του αέρα, η διαταραχή όρασης και η υψηλή χοληστερόλη.
Αντίστοιχα υπάρχουν δέκα συμβουλές για τη διατήρηση της καλής υγείας του εγκεφάλου με κυρίαρχη τη συνεχή του άσκηση. «Είναι σημαντικό να ενθαρρύνουμε τη δια βίου μάθηση. Για παράδειγμα, το να μάθεις μια νέα γλώσσα ή να ξεκινήσεις ένα χόμπι. Αυτό δίνει ερεθίσματα στον εγκέφαλό μας, διεγείρει τη νευροπλαστικότητα, δηλαδή την δημιουργία νέων συνάψεων στον εγκέφαλό σου και αυξάνει αυτό που λέμε γνωστικό απόθεμα, δηλαδή τους αντιρροπιστικούς μηχανισμούς που μπορούν να σε προστατέψουν στην πορεία από το να εκδηλώσεις μια νευροεκφυλιστική πάθηση. Αυτό σημαίνει ότι θα είναι υψηλότερο το κατώφλι που πρέπει να ξεπεραστεί για να αρχίσει κάποιος να εκδηλώνει συμπτώματα της πάθησης που μπορεί να έχει. Είναι και άλλα ζητήματα, η επίλυση των οποίων έγκειται σε άλλα επίπεδα, όπως για παράδειγμα η μόλυνση του αέρα και η ατμοσφαιρική ρύπανση. Φαρμακευτική παρέμβαση γίνεται για παράδειγμα όταν υπάρχει αρρύθμιστη πίεση. Γενικά, όμως, οι περισσότερες παρεμβάσεις είναι μη φαρμακευτικές και είναι πολυπαραγοντικές, όπως είναι και η παθογένεια της άνοιας», εξηγεί η κ. Κρομμύδα.
Οι δέκα υγιείς συνήθειες για τον εγκέφαλό μας είναι οι εξής:
- Προκάλεσε το μυαλό σου: μάθε μια νέα δεξιότητα, νέες δραστηριότητες
- Μείνε στο σχολείο…, δια βίου μάθηση
- Κινήσου καθημερινά: τακτική σωματική άσκηση, περπάτημα, χορός, κηπουρική, διάλεξε ό,τι σου ταιριάζει
- Προστάτευσε το κεφάλι σου: φόρα κράνος στην ποδηλασία, ζώνη στο αυτοκίνητο, απόφυγε πτώσεις και κακώσεις σε αθλήματα
- Κόψε το κάπνισμα: δεν είναι ποτέ αργά
- Έλεγξε την αρτηριακή πίεση: διατροφή, σωματική άσκηση, φαρμακευτική αγωγή
- Έλεγξε τον σακχαρώδη διαβήτη
- Σωστή διατροφή
- Υγιές βάρος
- Βελτίωσε τη ρουτίνα του ύπνου σου
Ολιστική αντιμετώπιση
Το νεοσύστατο ινστιτούτο που φέρει το όνομα Mindful Mind (σ.σ. ενσυνείδητο μυαλό) υιοθετεί έναν ολιστικό προσανατολισμό και συνδυάζει τις πιο προηγμένες τεχνικές και μεθόδους από διάφορους τομείς, ώστε να δημιουργεί πλήρως προσωποποιημένα προγράμματα πρόληψης νευρολογικών νοσημάτων και θεραπείας.
«Είμαστε μια ομάδα νευρολόγων που έχουμε συνεργάτες και από άλλες ειδικότητες, δηλαδή νευροψυχολόγο, διατροφολόγο, φυσιοθεραπευτές, κάποιους ειδικούς ψυχικής υγείας, οι οποίοι ετοιμάζουν αυτά τα προγράμματα υγείας του εγκεφάλου. Σε οποιαδήποτε φάση βρίσκεται κάποιος είτε πάσχει από μία νευρολογική πάθηση, είτε έχει κάποιον στην οικογένεια που πάσχει από μια νευρολογική πάθηση και ανησυχεί για το τι κίνδυνο έχει ο ίδιος να εμφανίσει μια νευρολογική πάθηση στο μέλλον, είτε οποιοδήποτε θέλει να φροντίσει την υγεία του εγκεφάλου του όπως φροντίζουμε την υγεία του σώματός μας, μπορεί να κάνει αυτό το εξειδικευμένο ραντεβού, την καθοδηγούμενη συνεδρία. Μέσα από αυτήν μπορούμε με ένα συγκεκριμένο πρωτόκολλο να αξιολογήσουμε τι παράγοντες κινδύνου έχει κάποιος για να εκδηλώσει μια νευρολογική πάθηση στο μέλλον και να δούμε πώς μπορούμε να μειώσουμε τους κινδύνους αυτούς», επισημαίνει η κ. Κρομμύδα.
Η πρόληψη αφορά και αυτούς που αρχίζουν να έχουν δυσκολίες μνήμης και ανησυχούν μήπως βρίσκονται σε πρώιμο στάδιο άνοιας, για τους οποίους δεν υπάρχουν αυτή τη στιγμή υποστηρικτικές δομές. «Σε αυτήν τη φάση είναι σημαντικό να απευθυνθείς σε μία ομάδα, σε έναν νευρολόγο που ασχολείται μ' αυτό. Γιατί πέρα από ότι θα γίνει μια αξιολόγηση, θα σου δώσει απάντηση στο κατά πόσες αυτές οι δυσκολίες είναι αντικειμενικές ή υποκειμενικές, αν υπάρχει κάποιο υποκείμενο αίτιο. Γιατί, για παράδειγμα, αν δεν κοιμάσαι καλά το βράδυ, αυτό φυσικά θα επηρεάσει τη μνήμη σου. Δεν σημαίνει ότι έχεις άνοια, απλώς πρέπει να βελτιώσεις τη ρουτίνα του ύπνου. Αλλά ακόμη και να υπάρχει αυτή η κατηγορία που λέγεται πρώιμη γνωστική έκπτωση, η οποία σημαίνει αυξημένο κίνδυνο να εκδηλώσει κάποιος άνοια στο μέλλον, μπορούμε να βοηθήσουμε. Θέλουμε να προλάβουμε αυτό το παράθυρο που μπορούμε να κάνουμε παρεμβάσεις, για να μειωθεί αυτός ο κίνδυνος», τονίζει.
Το πιο σημαντικό μήνυμα που θέλει να περάσει το ινστιτούτο είναι αυτό που λέει και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας είναι ότι η υγεία του εγκεφάλου μάς αφορά όλους. «Η υγεία του εγκεφάλου δεν είναι μόνο η απουσία κάποιας νευρολογικής πάθησης, με την ίδια λογική που η σωματική υγεία δεν είναι μόνο η απουσία αναπηρίας ή ασθένειας. Το θέμα είναι με το δυναμικό που έχουμε ο καθένας μας, τις δυνατότητες που έχει ο εγκέφαλός μας, τις γενετικές, βιολογικές και ψυχοκοινωνικές ιδιαιτερότητάς μας και να κάνουμε ό,τι μπορούμε για να βελτιώσουμε τη λειτουργικότητα του εγκεφάλου μας. Και δεν είναι ποτέ ούτε πολύ αργά ούτε πολύ νωρίς για να ξεκινήσεις την πρόληψη», εξηγεί η κ. Κρομμύδα.
Διεπιστημονικό πρόγραμμα στο ΕΑΠ
Η κ. Κρομμύδα συνεργάστηκε με επιστήμονες διαφόρων ειδικοτήτων για την προετοιμασία ενός διεπιστημονικού προγράμματος για την υγεία του εγκεφάλου που θα ξεκινήσει από φέτος στο Κέντρο Δια Βίου Μάθησης του Ελληνικού Ανοιχτού Πανεπιστημίου, με καταληκτική ημερομηνία για τις εγγραφές την 27η Οκτωβρίου.
Το πρόγραμμα διάρκειας 200 διδακτικών ωρών, το οποίο είναι μοριοδοτούμενο με τα μαθήματα να γίνονται εξ αποστάσεως, δεν απευθύνεται μόνο σε επαγγελματίες υγείας, αλλά και σε εκπαιδευτικούς, φοιτητές και όσους ενδιαφέρονται να μάθουν πώς μπορούν να βελτιώσουν την υγεία του εγκεφάλου τους.