Ολική ανατροπή στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, φέρνει το κυβερνητικό σχέδιο που παρουσίασε εχθές ο υπουργός Γιώργος Κατρούγκαλος. Το «πακέτο» προβλέπει μεγάλες μειώσεις σε κύριες συντάξεις, με το μεγαλύτερο τσεκούρωμα να πέφτει στους νέους συνταξιούχους, μειώσεις στις επικουρικές, αυξήσεις στις εισφορές εργοδοτών και εργαζομένων, κατάργηση σταδιακή του ΕΚΑΣ και, συγκέντρωση όλων των Ταμείων κάτω από ΙΚΑ που στο εξής θα ονομάζεται Εθνικός Φορέας Κοινωνικής Ασφάλισης ( ΕΦΚΑ).
Οι πρώτες αντιδράσεις αφορούν την έκταση των μειώσεων στις συντάξεις, παλιών και νέων συνταξιούχων, μειώσεις που θα είναι μεγαλύτερες για όσους έχουν την «ατυχία» να έχουν πολλά έτη ασφάλισης και υψηλά εισοδήματα.
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι για τους νέους συνταξιούχους, οι μειώσεις μεσοσταθμικά για μεσαία εισοδήματα της τάξης των 750 με 800 ευρώ θα ανέλθουν στο 15%, ενώ για υψηλά εισοδήματα άνω των 2.000 ευρώ, οι μειώσεις θα φτάσουν και στο 30%.
Μεγάλοι χαμένοι θα είναι οι αγρότες των οποίων οι εισφορές από 7% στο φορολογητέο εισόδημα θα φτάσουν το 2019, σε ποσοστό 20%. Σε 20% θα ανέρχονται και οι μηνιαίες εισφορές των ελεύθερων επαγγελματιών του ΕΤΑΑ και του ΟΑΕΕ, από 1/1/2017, ενώ καταργείται η καταβολή μειωμένων ασφαλιστικών εισφορών, για την πρώτη πενταεταία ασφάλισης, για τους ασφαλισμένους προερχόμενους από το ΕΤΑΑ.
Επίσης, το σχέδιο της κυβέρνησης, παρά τις αντιδράσεις των δανειστών, προβλέπει αύξηση των εισφορών κατά 1 μονάδα για τους εργοδότες και 0,5 για τους εργαζόμενους, που αφ' ενός θεωρείται ότι θα έχουν αρνητική επίπτωση στην απασχόληση, αλλά και στο εισόδημα.
Εφάπαξ και επικουρικές
Για τα εφάπαξ προβλέπονται μειώσεις κατά περίπου 10%, ενώ και για τις νέες επικουρικές το ποσοστό αναπλήρωσης, για 40 έτη ασφάλισης, μειώνεται στο 18%, όταν σήμερα η επικουρική σύνταξη έφτανε ως και στο 40%-50% της κύριας σύνταξής του, για 35 έτη ασφάλισης. Μείωση μεγάλη θα προκύψει και για τις αναπηρικές συντάξεις, καθώς όσον αφορά στην εθνική σύνταξη, αυτή θα δίνεται ολόκληρη μόνο στην περίπτωση αναπηρίας άνω του 80%. Για μικρότερα ποσοστά θα δίνεται το 70% ή και το 50%.
Η προσωπική διαφορά
Στο σχέδιο, εκτός από το νέο τρόπο υπολογισμό των συντάξεων που οδηγούν σε μειώσεις της τάξης του 15% για τους μελλοντικούς δικαιούχους, υποκρύπτονται περικοπές και για τις ήδη καταβαλλόμενες συντάξεις.
Έτσι, στο πλαίσιο του επανυπολογισμού των συντάξεων, εφόσον το ποσό που καταβάλλεται είναι μεγαλύτερο από αυτό που θα προκύψει, μετά το πέρας του προγράμματος δημοσιονομικής προσαρμογής (Ιούλιος 2018), θα αρχίσουν οι μειώσεις έτσι ώστε να έρθουν στο επίπεδο των συντάξεων εκείνων που θα συνταξιοδοτηθούν μετά την έναρξη ισχύος του νέου νόμου. Αυτή η διαφορά, ονομάζεται «προσωπική διαφορά» και ο κ. Κατρούγκαλος υποστηρίζει ότι θα καλυφθεί με το πάγωμα των μισθολογικών αυξήσεων έως ότου η «διαφορά» εκμηδενιστεί από τις αυξήσεις που θα λαμβάνουν οι νέοι συνταξιούχοι, αλλά δεν θα εισπράττουν οι παλαιοί.
Τι αλλάζει στις παροχές
Για 40 χρόνια ασφάλισης, το ποσοστό αναπλήρωσης της ανταποδοτικής και της εθνικής σύνταξης προσεγγίζει το 60% του συντάξιμου μισθού, όταν με τα σημερινά δεδομένα αγγίζει ή και σε ορισμένες περιπτώσεις ξεπερνά το 75%.
Η κυβέρνηση επιχειρεί μία ιδιότυπη αναδιανομή, προκειμένου να «προστατέψει» τους χαμηλόμισθους και τους ασφαλισμένους με λίγα έτη ασφάλισης, σε βάρος των καλύτερα αμοιβόμενων εργαζόμενων, που εισφέρουν περισσότερα στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης. Αυτή η αναδιανομή, θεωρείται ότι θα λειτουργήσει σαν αντικίνητρο ασφάλισης και τελικώς θα ευνοήσει τη μαύρη εργασία και θα είναι σε βάρος των εισροών στο σύστημα.
Ο νέος τρόπος υπολογισμού των συντάξεων βασίζεται στις εισφορές ολόκληρου του ασφαλιστικού βίου. Για τον υπολογισμό των συντάξιμων αποδοχών, λαμβάνονται υπόψη οι αποδοχές του ασφαλισμένου για κάθε ημερολογιακό έτος, πλην του τελευταίου έτους, προσαυξημένες κατά την ετήσια μεταβολή μισθών, όπως προκύπτει από τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής.
Συνεπώς, μεγάλοι χαμένοι θα αποδειχθούν οι εργαζόμενοι για πολλά έτη, με υψηλές αποδοχές, πάνω από 2.000 ευρώ, καθώς θα δουν τη σύνταξή τους μειωμένη κατά 30% σε σχέση με αυτή που θα έπαιρναν αν εφαρμοζόταν το διπλό σύστημα υπολογισμού που προβλέπει ο νόμος Λοβέρδου - Κουτρουμάνη (3863/2010).
Επί παραδείγματι, με το παλαιό σύστημα και 35 έτη ασφάλισης, εργαζόμενος που το μέσο μηνιαίο εισόδημά του καθ’ όλη τη διάρκεια της ασφαλιστικής του διαδρομής ανέρχεται σε 800 ευρώ, θα έπαιρνε σύνταξη 781,5 ευρώ, ενώ με το προτεινόμενο, η σύνταξη θα πέσει στα 699,3 ευρώ.
-Αν ο ασφαλισμένος του παραδείγματος είχε μέσο μηνιαίο εισόδημα 2.000 ευρώ, με το παλαιό σύστημα θα έπαιρνε σύνταξη 1.381 ευρώ, ενώ με το νέο 1.168 ευρώ.
-Με 20ετία και 1.000 ευρώ μέσο εισόδημα, με τον παλαιό τρόπο η σύνταξη ανέρχεται σε 769,5 ευρώ, ενώ με το νέο πέφτει στα 679 ευρώ.
-Αν το εισόδημα στην 25ετία φθάνει τα 1.500 ευρώ, με τον παλαιό τρόπο η σύνταξη υπολογίζεται στα 836,6 ευρώ, ενώ με το νέο στα 762,5 ευρώ.
-Αντίστοιχα, στην 30ετία, με μέσο εισόδημα 1.400 ευρώ, η «παλαιά» σύνταξη θα ήταν 924,7 ευρώ, ενώ η «νέα» 796,8 ευρώ.
-Στα 2.000 ευρώ με 30ετία, από 1.157,5 ευρώ η σύνταξη πέφτει στα 973,8 ευρώ.
Παράλληλα, προβλέπονται αυστηρότερα κριτήρια για χορήγηση ΕΚΑΣ, με αποτέλεσμα να το χάνουν εντός του 2016 περίπου 120.000 δικαιούχοι. Το επίδομα καταργείται σταδιακά έως τον Δεκέμβριο του 2019.
Οι επικουρικές συντάξεις
Στις επικουρικές, ο «κανόνας βιωσιμότητας» αντικαθιστά τη «ρήτρα μηδενικού ελλείμματος», ενώ έρχονται επίσης πολύ σημαντικές μειώσεις. Ειδικοί υπολογίζουν ότι η επικουρική σύνταξη, με 40 χρόνια ασφάλισης πλέον, θα αντιστοιχεί στο 18% της κύριας, η οποία θα είναι επίσης μειωμένη. Σήμερα, τονίζεται, ότι οι επικουρικές φτάνουν ως και στο 40%-45% της κύριας ενώ σε καμία περίπτωση δεν είναι κάτω του 20%.
Για τους ασφαλισμένους του ΕΤΕΑ από το 2014 και μετά, η σύνταξη θα διαμορφώνεται σύμφωνα με τα δημογραφικά δεδομένα, ένα πλασματικό ποσοστό επιστροφής που θα εφαρμόζεται στις συνολικά καταβληθείσες εισφορές και το οποίο θα προκύπτει από την ποσοστιαία μεταβολή των συντάξιμων αποδοχών των ασφαλισμένων.
Για τους ασφαλισμένους μέχρι 31/12/2013, το ποσό της επικουρικής σύνταξης θα αποτελείται από το άθροισμα των τμημάτων.
1) Το τμήμα της σύνταξης που αντιστοιχεί στον χρόνο ασφάλισής τους έως 31/12/2014 υπολογίζεται με βάση ποσοστό αναπλήρωσης, το οποίο για κάθε χρόνο ασφάλισης αντιστοιχεί σε 0,45% υπολογιζόμενου επί των συντάξιμων αποδοχών, όπως αυτές υπολογίζονται και για την έκδοση της κύριας σύνταξης.
2) Το τμήμα της σύνταξης που αντιστοιχεί στον χρόνο ασφάλισής τους από 1/1/2015 και μετά, υπολογίζεται σύμφωνα με τα ισχύοντα για τους ασφαλισμένους από το 2014 και μετά.
Οι εκκρεμείς αιτήσεις συνταξιοδότησης
Το σχέδιο νόμου προβλέπει πέναλτι και για το ποσό της εθνικής σύνταξης, η οποία μειώνεται αναλογικά στις περιπτώσεις θεμελίωσης συνταξιοδοτικού δικαιώματος με μειωμένη σύνταξη λόγω γήρατος ή λόγω αναπηρίας.
Από τις σημαντικές μειώσεις πάντως και, σύμφωνα με το Υπουργείο, φαίνεται πως «γλυτώνουν» κατά ένα μέρος όσοι συνταξιοδοτηθούν έως το 2018.
Συγκεκριμένα, στο σχέδιο Κατρούγκαλου προβλέπεται ότι όλες οι εκκρεμείς αιτήσεις συνταξιοδότησης δεν θα υπολογιστούν με βάση τις εγκυκλίους που εκδόθηκαν με την υπόδειξη των δανειστών εντός του 2015, αλλά με βάση τα όσα ίσχυαν έως τις 31/12/2014.
Για τις αιτήσεις που θα κατατεθούν εντός του 2016, σε περίπτωση κατά την οποία το ποσό της εκδιδόμενης σύνταξης υπολείπεται του ποσού της σύνταξης που θα εκδιδόταν με το προηγούμενο καθεστώς κατά ποσοστό άνω του 20%, το ήμισυ της διαφοράς θα καταβληθεί στον δικαιούχο ως «προσωπική διαφορά». Επί αιτήσεων που θα κατατεθούν εντός του 2017 συνεχίζει να καταβάλλεται στον δικαιούχο ως προσωπική διαφορά το 1/3 της διαφοράς, και επί αιτήσεων που θα κατατεθούν εντός του 2018 το 1/4 της διαφοράς.
Η ειδική προσαύξηση του Τομέα Σύνταξης Μηχανικών και Εργοληπτών Δημοσίων Έργων καταργείται. Ο χρόνος ασφάλισης που έχει πραγματοποιηθεί στον εν λόγω ειδικό λογαριασμό πρόσθετων παροχών θεωρείται ως χρόνος που έχει διανυθεί στην ασφάλιση της ειδικής προσαύξησης. Οι ασφαλισμένοι που έχουν καταβάλει εισφορές αποκτούν δικαίωμα προσαύξησης της σύνταξης.
Επίσης καταργείται και ο κλάδος μονοσυνταξιούχων, το ΤΣΑΥ. Οι ασφαλισμένοι που έχουν υπαχθεί προαιρετικά στον κλάδο αυτό, αποκτούν επίσης δικαίωμα προσαύξησης της μελλοντικής τους σύνταξης.
Το ΙΚΑ γίνεται Υπερ-Ταμείο
Το ΙΚΑ μετονομάζεται σε Εθνικό Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης (ΕΦΚΑ) και σε αυτόν θα ενταχθούν σταδιακά από την 1/1/2016 όλοι οι υφιστάμενοι φορείς κύριας κοινωνικής ασφάλισης (ΟΑΕΕ, ΕΤΑΑ, ΕΤΑΠ ΜΜΕ, ΟΓΑ, ΝΑΤ). Εξαιρούνται μόνο οι διευθύνσεις του ΝΑΤ και του ΟΓΑ για την άσκηση των μη ασφαλιστικών τους αρμοδιοτήτων.
Στο ΕΦΚΑ περνάνε και όλα τα περιουσιακά στοιχεία και έσοδα των κύριων ταμείων και για τον λόγο αυτό θεσπίζονται μία Ανώνυμη Εταιρία Διαχείρισης της Ακίνητης Περιουσίας Ασφαλιστικών Οργανισμών και μία Εταιρεία Διαχείρισης Αμοιβαίων Κεφαλαίων Διευρυμένου Σκοπού Ασφαλιστικών Οργανισμών.
Στο ΕΦΚΑ θα λειτουργεί ειδική διεύθυνση συγκέντρωσης των οφειλών και προώθησης της διαδικασίας είσπραξης ή κατάσχεσης.
Στο νέο υπερταμείο κύριας ασφάλισης, που θα εμπεριέχει ως ξεχωριστές διευθύνσεις και τους τομείς παροχής εφάπαξ, θα ισχύουν κοινοί κανόνες υπολογισμού των συντάξεων.
Αγρότες και ελεύθεροι επαγγελματίες
Το σχέδιο Κατρούγκαλου προβλέπει σημαντικές επιβαρύνσεις αγρότες, ελεύθερους επαγγελματίες και αυτοτελώς απασχολούμενους, με αύξηση των εισφορών.
Για τους αγρότες προβλέπεται, από 1/1/2017 και ανεξαρτήτως του χρόνου υπαγωγής στην κοινωνική ασφάλιση, καταβολή εισφοράς στον κλάδο κύριας σύνταξης με βάση το καθαρό φορολογητέο εισόδημα κατά το προηγούμενο οικονομικό έτος.
Σταδιακά, έως το 2019, το συνολικό ποσοστό αυξάνεται από 7% σήμερα, σε 20%. Αναλυτικά, έως 31.12.2016 το ασφάλιστρο κλάδου σύνταξης αυξάνεται κατά 3% και διαμορφώνεται σε 10%. Το 2017 το ποσοστό διαμορφώνεται σε 14%, από 1/1/2018 αυξάνεται σε 17% και από 1/1/2019 διαμορφώνεται στο τελικό 20%. Κατώτατο ασφαλιστέο εισόδημα για τους αγρότες ορίζονται τα 468 ευρώ τον μήνα.
Στην περίπτωση των ελεύθερων επαγγελματιών του ΕΤΑΑ και του ΟΑΕΕ, από 1/1/2017 προβλέπεται μηνιαία ασφαλιστική εισφορά για τον κλάδο σύνταξης ύψους 20% επί του μηνιαίου εισοδήματός τους, όπως αυτό καθορίζεται είτε με βάση το καθαρό φορολογητέο αποτέλεσμα, από την ασκούμενη δραστηριότητά τους κατά το προηγούμενο φορολογικό έτος, είτε με βάση την καθαρή αξία των παρεχόμενων μηνιαίως ή σε άλλη τακτική χρονική βάση υπηρεσιών του τρέχοντος έτους για το οποίο εκδίδονται δελτία παροχής υπηρεσιών, τιμολόγια ή αποδείξεις επαγγελματικής δαπάνης.
Σε καμία περίπτωση η μηνιαία ασφαλιστική εισφορά δεν είναι χαμηλότερη από το 20% του εκάστοτε προβλεπόμενου κατώτατου βασικού μισθού άγαμου μισθωτού άνω των 25 ετών, δηλαδή 117 ευρώ.
Καταργούνται οι μειωμένες εισφορές για την πρώτη πενταετία ασφάλισης.
Αύξηση εισφορών στην επικούρηση
Το κυβερνητικό σχέδιο προβλέπει αύξηση των εισφορών στην επικούρηση κατά 1,5 ποσοστιαία μονάδα. Συγκεκριμένα, από 1/1/2016 και μέχρι την 31/12/2018, το ποσό της μηνιαίας εισφοράς στο Ενιαίο Ταμείο Επικουρικής Ασφάλισης (ΕΤΕΑ) όλων των μισθωτών, ασφαλισμένων πριν και μετά την 1/1/1993, υπολογίζεται σε ποσοστό 3,5% για τον ασφαλισμένο και σε ποσοστό 4% για τον εργοδότη. Με το πέρας της τριετίας, η μηνιαία εισφορά επανέρχεται στο ύψος που ίσχυε κατά την 31/12/2015. Στο υπουργείο Εργασίας εκτιμούν ότι μέσω της «λύσης» αυτής θα υπάρξει αύξηση εσόδων κατά περίπου 530 εκατ. ευρώ.