του Κωνσταντίνου Ιακώβου*
Πρόσφατα πραγματοποιήθηκαν δύο κομβικές συνεδριάσεις του Δημοτικού Συμβουλίου Θεσσαλονίκης, η μία για το Τεχνικό Πρόγραμμα του 2026 και η άλλη για τον Προϋπολογισμό. Πρόκειται –θεωρητικά τουλάχιστον– για τις σημαντικότερες στιγμές κάθε δημοτικής περιόδου. Εκεί όπου αποτυπώνονται οι προτεραιότητες, οι πολιτικές επιλογές, η ιεράρχηση των αναγκών και, τελικά, το όραμα μιας διοίκησης για την πόλη.
Το Τεχνικό Πρόγραμμα περιγράφει τα έργα, τις μελέτες, τα συνεχιζόμενα και τα νέα, εκείνα που θα διαμορφώσουν τις υποδομές και τη φυσιογνωμία της πόλης τα επόμενα χρόνια. Ο Προϋπολογισμός, από την άλλη, αποτυπώνει με αριθμούς την πολιτική βούληση. Τι χρηματοδοτείται, τι μένει πίσω, ποιες ανάγκες κρίνονται κρίσιμες και ποιες όχι. Μαζί, τα δύο αυτά εργαλεία θα έπρεπε να συνθέτουν μια καθαρή εικόνα για το πού πηγαίνει ο Δήμος και με ποιους όρους.
Έτσι θα έπρεπε να λειτουργεί το σύστημα.
Στην πράξη όμως, στη Θεσσαλονίκη –τη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη και τον δεύτερο μεγαλύτερο Δήμο της χώρας– οι συνεδριάσεις αυτές έχουν εδώ και χρόνια εκπέσει σε μια διεκπεραιωτική διαδικασία. Να «τελειώσουμε», να καλύψουμε την τυπική νομιμότητα και να προχωρήσουμε παρακάτω. Χωρίς ουσιαστικό διάλογο, χωρίς αντιπαράθεση προτάσεων, χωρίς συζήτηση εναλλακτικών. Το Δημοτικό Συμβούλιο αντιμετωπίζεται ολοένα και περισσότερο –ακόμη και από την ίδια τη διοίκηση– ως ένα αναγκαίο βάρος.
Μια άνευρη, γραφειοκρατική υποχρέωση.
Και αυτό δεν είναι απλώς πρόβλημα διαδικασίας αλλά ένα βαθύ πολιτικό πρόβλημα.
Διότι όταν ο κορυφαίος θεσμός της πόλης παραιτείται από τον ρόλο του ως χώρος στρατηγικής συζήτησης, τότε τα μεγάλα ζητήματα απλώς δεν συζητούνται πουθενά.
Ας πάρουμε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα - το στεγαστικό. Όλοι αναγνωρίζουν ότι η Θεσσαλονίκη αντιμετωπίζει πλέον σοβαρό πρόβλημα στέγης. Υψηλά ενοίκια, έλλειψη διαθέσιμων κατοικιών, πίεση σε νέους, φοιτητές και νέα ζευγάρια. Κι όμως, ούτε στο Τεχνικό Πρόγραμμα ούτε στον Προϋπολογισμό προβλέπεται ουσιαστικά κάτι.
Συνήθως η απάντηση είναι ότι «δεν είναι αρμοδιότητα του Δήμου». Εδώ όμως βρίσκεται το πραγματικό πρόβλημα.
Όταν οι Δήμοι αποδέχονται ότι τα μεγάλα κοινωνικά ζητήματα δεν τους αφορούν, αυτοϋποβαθμίζουν τον ρόλο τους και αποδέχονται να περιοριστούν σε πεζοδρομιάκια, κάδους και λαμπάκια.
Το ίδιο ισχύει και για τη διαχείριση των δύο κρίσιμων οικοσυστημάτων της πόλης, του Θερμαϊκού και του Σέιχ Σου.
Ζητήματα περιβαλλοντικής ισορροπίας, ποιότητας ζωής και βιωσιμότητας που δεν αντιμετωπίζονται με αποσπασματικές παρεμβάσεις, αλλά με στρατηγικό σχεδιασμό.
Κι όμως, σπάνια αποτελούν αντικείμενο ουσιαστικής, οργανωμένης συζήτησης στο Δημοτικό Συμβούλιο. Το ίδιο και με τις υποδομές ανθεκτικότητας.
Όλοι μιλούν για κλιματική κρίση και κλιματική αλλαγή. Όμως δεν υπάρχει μια συμφωνημένη, ιεραρχημένη λίστα κρίσιμων υποδομών που πρέπει να προηγηθούν. Δεν υπάρχει συζήτηση για το τι είναι πραγματικά στρατηγικό και τι απλώς εύκολο ή επικοινωνιακό.
Όλα αυτά δεν είναι μεμονωμένα περιστατικά. Είναι ενδείξεις ενός ευρύτερου ελλείμματος δημοσίου διαλόγου στη Θεσσαλονίκη.
Όταν αυτός ο διάλογος δεν γίνεται στο Δημοτικό Συμβούλιο –και δεν υπάρχουν άλλοι ισχυροί θεσμοί ή μηχανισμοί να τον υποκαταστήσουν– τότε κάθε πρόβλημα αντιμετωπίζεται αποσπασματικά, χωρίς συνέχεια και χωρίς βάθος.
Το ερώτημα λοιπόν είναι βαθιά θεσμικό και δεν μπορεί να αποφεύγεται άλλο. Ποιος είναι ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Α΄ βαθμού σήμερα;
Είναι απλώς ο διαχειριστής της καθημερινότητας ή ένας θεσμός με πολιτική ευθύνη απέναντι στις μεγάλες κοινωνικές, περιβαλλοντικές και αναπτυξιακές προκλήσεις της πόλης;
Αν οι Δήμοι αποδέχονται ότι δεν μπορούν –ή χειρότερα ότι δεν πρέπει– να παρεμβαίνουν στα ουσιώδη, τότε αυτοπεριορίζονται συνειδητά σε έναν ρόλο μικρής κλίμακας, διοικητικού και απονευρωμένου.
Η εμπλοκή στα μεγάλα ζητήματα δεν είναι υπέρβαση αρμοδιοτήτων αλλά θεσμική υποχρέωση ενός επιπέδου διακυβέρνησης που βρίσκεται πιο κοντά στον πολίτη από κάθε άλλο.
Διαφορετικά, η Τοπική Αυτοδιοίκηση κινδυνεύει να εξαντλείται σε μια ατέρμονη ενασχόληση με καλαθάκια, πεζοδρομιάκια και γλαστράκια – απαραίτητα μεν, αλλά πολιτικά και στρατηγικά αυτονόητα, που δεν απαντούν στα πραγματικά ερωτήματα του μέλλοντος της πόλης.
*Ο Κωνσταντίνος Ιακώβου είναι δημοτικός σύμβουλος στον δήμο Θεσσαλονίκης και πρόεδρος της Ένωσης Καπνοπωλών, Ψιλικών και Περιπτέρων Μακεδονίας
