Στη διεθνή πολιτική σκακιέρα οι λέξεις δεν είναι απλά μέσα επικοινωνίας αλλά τα προπαρασκευαστικά πυρά πριν από τη μεγάλη έφοδο ή πριν από το μεγάλο deal. Στις 23 Μαρτίου καθώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή συμπληρώνει την τέταρτη εβδομάδα του, η παγκόσμια κοινότητα παρακολουθεί μια απότομη στροφή: Ο Ντόναλντ Τραμπ διατάζει το «πάγωμα» των επιθέσεων κατά του Ιράν, κάνοντας λόγο για «παραγωγικές συνομιλίες».
Αυτή η εξέλιξη δεν είναι κεραυνός εν αιθρία. Είναι το αποτέλεσμα μιας νέας πραγματικότητας όπου η Ουάσιγκτον και η Μόσχα αρχίζουν να χρησιμοποιούν ένα πανομοιότυπο, κυνικό λεξιλόγιο, μετατρέποντας την πολιτική σε ένα εργαλείο «συναλλακτικής κυριαρχίας» (όρος που χρησιμοποιείται στις διεθνείς σχέσεις για να περιγράψει μια προσέγγιση εξωτερικής πολιτικής όπου τα κράτη δεν δρουν με βάση το διεθνές δίκαιο ή αρχές αλλά μέσω ευκαιριακών, διμερών συναλλαγών).
Η «ηθική εξίσωση»
Η βάση αυτής της σύγκλισης αποκαλύφθηκε στην πρόσφατη συνέντευξη του Τραμπ στο Fox News. Ερωτηθείς για τη ρωσική παροχή δορυφορικών δεδομένων στην Τεχεράνη για τον εντοπισμό αμερικανικών στόχων, ο Αμερικανός πρόεδρος δεν κατήγγειλε τη Μόσχα. Αντίθετα, επέλεξε τον δρόμο του απόλυτου whataboutism: «Θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι κι εμείς βοηθήσαμε την Ουκρανία σε κάποιο βαθμό».
Αυτή η δήλωση αποτελεί την επίσημη εισαγωγή της «συμμετρικής ενοχής» στο Οβάλ Γραφείο. Εξισώνοντας την αμυντική υποστήριξη προς την Ουκρανία με την παροχή πληροφοριών σε ένα καθεστώς που στοχεύει αμερικανικά στρατεύματα, ο Τραμπ διαγράφει μονομιάς τη διάκριση μεταξύ επιτιθέμενου και αμυνόμενου. Στο λεξικό του δεν υπάρχουν «δίκαιοι πόλεμοι», παρά μόνο παίκτες που ανταλλάσσουν χτυπήματα μέσω αντιπροσώπων μέχρι να καθίσουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Η εντολή για αναστολή των επιθέσεων στο Ιράν, που ήρθε στο φως τις τελευταίες ώρες, είναι η πρακτική εφαρμογή αυτού του κοινού λεξιλογίου. Οι «παραγωγικές συνομιλίες» στις οποίες αναφέρεται ο Τραμπ είναι πολύ πιθανό να έχουν διεξαχθεί με τη διαμεσολάβηση της Μόσχας. Ο Πούτιν έχοντας πλέον το ρόλο του «εγγυητή» της Τεχεράνης προσφέρει στον Τραμπ τη διέξοδο που χρειάζεται: μια αποκλιμάκωση που θα ηρεμήσει τις αγορές.
Εδώ κρύβεται και η καρδιά του «deal». Θυμόμαστε το σχέδιο των 28 σημείων του ειδικού απεσταλμένου Στιβ Γουίτκοφ και αυτό φαίνεται να επεκτείνεται πέρα από την Ουκρανία. Η ρητορική του Τραμπ που χαρακτηρίζει τον Ζελένσκι «δικτάτορα» (λόγω της αναστολής των εκλογών) ταυτίζεται απόλυτα με την επιχειρηματολογία του Κρεμλίνου. Αυτή η γλωσσική αποδόμηση του συμμάχου είναι μάλλον το απαραίτητο «νόμισμα» για να κερδίσει ο Τραμπ τη ρωσική βοήθεια στο μέτωπο του Ιράν.
Η τιμή του βαρελιού πάνω από την ασφάλεια
Η τέταρτη εβδομάδα του πολέμου έφερε την παγκόσμια οικονομία στα όριά της κι αυτό μπορεί κανείς να το διαπιστώσει από την τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος στη χώρας μας. Με τα Στενά του Ορμούζ να δέχονται απίστευτη πίεση, η ανάγκη του Τραμπ να ρίξει τις τιμές της ενέργειας ενόψει των ενδιάμεσων αμερικανικών εκλογών είναι επιτακτική. Η «παραγωγική συνομιλία» με το Ιράν, μάλλον υπό την εποπτεία της Ρωσίας, έχει ως απώτερο στόχο την επιστροφή στη σταθερότητα των τιμών ακόμη και αν το τίμημα είναι η αναγνώριση των ρωσικών σφαιρών επιρροής.
Όταν ο Τραμπ και ο Πούτιν χρησιμοποιούν όρους όπως «σταθεροποίηση» και «νέα πραγματικότητα στο πεδίο», στην πραγματικότητα περιγράφουν μια επιστροφή στο μοντέλο των Μεγάλων Δυνάμεων του 19ου αιώνα. Η Ευρώπη, υπό τους Μερτς και Μακρόν, επιμένει να μιλά για «διεθνές δίκαιο», αλλά στη γλώσσα που μιλούν πλέον οι δύο υπερδυνάμεις το δίκαιο είναι απλώς μια μεταβλητή προς διαπραγμάτευση.
Η ανάδυση της «συναλλακτικής κυριαρχίας»
Το βάθος της ανάλυσης οδηγεί σε μια έννοια: τη συναλλακτική κυριαρχία. Σε αυτό το μοντέλο, η εδαφική ακεραιότητα κρατών όπως η Ουκρανία ή η στρατηγική θέση του Ιράν αντιμετωπίζονται ως διαπραγματεύσιμα στοιχεία και μόνο. Η αποδοχή από πλευράς Τραμπ ότι «κι εμείς βοηθήσαμε την Ουκρανία» νομιμοποιεί τη ρωσική επιρροή στη Μέση Ανατολή. Είναι μια κυνική παραδοχή ότι «αν εσείς μας αφήσετε να ελέγξουμε την κατάσταση στην Ουκρανία, εμείς θα σας βοηθήσουμε να κλείσετε το μέτωπο με το Ιράν χωρίς να καταρρεύσει η οικονομία». Η χρήση κοινών όρων όπως «εγγυήσεις ασφαλείας» και «αμοιβαία κατανόηση» είναι ο τρόπος τους να μας πουν ότι ο Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών έχει αντικατασταθεί από ένα ιδιωτικό συμφωνητικό ισχύος.
Ποιος πληρώνει το μάρμαρο;
Η 23η Μαρτίου καταγράφεται ως η μέρα που η ρητορική της σύγκρουσης έδωσε τη θέση της στον κυνισμό της σύγκλισης. Η εντολή του Τραμπ για πάγωμα των επιθέσεων είναι η έμπρακτη απόδειξη ότι το πολεμικό λεξικό που μοιράζεται με τον Πούτιν παράγει αποτελέσματα.
Για την Ελλάδα που προσδοκά να παίξει ρόλο ενεργειακού κόμβου και για την Ουκρανία, που παλεύει για την επιβίωσή της, αυτή η σύγκλιση είναι ένα σήμα κινδύνου. Όταν η Ουάσιγκτον και η Μόσχα αρχίζουν να «συνομιλούν παραγωγικά», οι υπόλοιποι απλά προσέχουν. Διότι όπως αποδεικνύει η ιστορία, όταν οι ισχυροί συμφωνούν στις λέξεις, κάποιος άλλος, συνήθως ο μικρότερος, καλείται να πληρώσει τον λογαριασμό, χάνοντας τη φωνή του και ενίοτε το έδαφός του.
