Στο Νορίλσκ, μια πόλη 5000 χιλιόμετρα μακριά από τη Μόσχα, στα βάθη της αχανούς και μονίμως παγωμένης Σιβηρίας, μια παρέα Ελλήνων, γύρω στα 20 άτομα ανταμώνουν σήμερα το μεσημέρι σε ένα σπίτι που έχουν νοικιάσειν για να γιορτάσουν το Πάσχα.
Στο τραπέζι θα μπουν κομμάτια αρνιού περασμένα σε ξύλινα καλαμάκια (σαν τα σουβλάκια των Θεσσαλονικέων), πατάτες φούρνου και άλλα συνοδευτικά και φυσικά κόκκινα αυγά, τσουρέκια και πασχαλινά κουλουράκια με άρωμα κανέλας και πορτοκάλι. Η μουσική θα είναι ελληνική και οι πιο... έμπειροι θα χορέψουν συρτάκι και καλαματιανό. Είναι εκείνοι που παρακολουθούν μαθήματα παραδοσιακών χορών στον Ελληνικό Σύλλογο του Νορίλσκ (ΕΣΝΟ). Το αρτικόλεξο δεν πρέπει να προκαλεί απορία γιατί στην πόλη αυτή της επαρχίας του Κράσνογιαρσκ, ζουν περίπου 100 Έλληνες, οι περισσότεροι ομογενείς δεύτερης και τρίτης γενιάς. Και κάθε χρόνο τέτοια μέρα, μετά από αρκετή οργάνωση είναι αλήθεια, νοικιάζουν ένα μεγάλο σπίτι λίγο έξω από την πόλη και περνούν εκεί το Πάσχα με πολύ ελληνικό χρώμα-αν και τα ελληνικά δεν ακούγονται αρκετά.
Φέτος βοηθάει και ο καιρός, αφού τις τελευταίες μέρες το θερμόμετρο είναι στους -17℃ με -20℃ (!!!) και λένε πως θα ανέβει κι άλλο μέχρι τους -8℃. Κι αν για μας αυτές ακούγονται απόκοσμες θερμοκρασίες, για το Νορίλσκ μπήκε η άνοιξη και τα παιδιά μένουν όλο το απόγευμα έξω για να παίξουν και να τρέξουν στο χιόνι, «πλέον χωρίς γάντια και σκούφους». Κι όταν λένε «πλέον», εννοούν πως το προηγούμενο διάστημα στους -50℃ ήταν δύσκολο να μείνει κάποιος για πολύ ώρα έξω. Οι Έλληνες έχουν προσαρμοστεί σε αυτές τις ακραίες -για μας- καιρικές συνθήκες, που ωστόσο επειδή απουσιάζει η υγρασία, είναι υποφερτές... για τους ντόπιους. Και μέσα σε αυτές τις συνθήκες τη Μεγάλη Παρασκευή παρακολούθησαν την υπαίθρια λειτουργία του Επιτάφιου.
«Παλιότερα ζούσαν στην πόλη μας πάνω από 150 Έλληνες. Εργαζόταν όλοι, όπως και αυτοί που έχουν μείνει στο μεγάλο ορυχείο Norilsk Nickel. Εδώ το καθεστώς εργασίας είναι λίγο ιδιόμορφο, λόγω της φύσης της δουλειάς. Κάθε χρόνος μετράει για τρεις κι έτσι οι εργαζόμενοι βγαίνουν νωρίτερα στη σύνταξη. Και φυσικά, όσοι συνταξιοδοτούνται, φεύγουν για άλλες περιοχές, περισσότερο ζεστές και λιγότερο μολυσμένες». Στην άλλη άκρη της διαδικτυακής σύνδεσης είναι η Κασσάνδρα Κιγιαντζοπούλου, η οποία κατάγεται από το Καζακστάν, αλλά έζησε για 15 χρόνια στην Πάτρα -η μητέρα της ζει μεγάλο μέρος του χρόνου στην αχαϊκή πρωτεύουσα. Η Κασσάνδρα Κιγιαντζοπούλου σπούδασε οικονομικά στο πανεπιστήμιο της Πάτρας και από το 2013 που βρίσκεται στο Νορίλσκ, εργάζεται ως καθηγήτρια αγγλικών στο λύκειο της πόλης. Παράλληλα, είναι πρόεδρος και από τα πιο δραστήρια μέλη του Ελληνικού Συλλόγου.
«Ήρθα το 2012 για διακοπές στη Σιβηρία, γνώρισα τον άντρα μου και έναν χρόνο αργότερα τον ακολούθησα στο Νορίλσκ, αφού εργάζεται στο ορυχείο», λέει στη Voria.
Η ίδια και τα δυο της παιδιά, ο Νικόλας 12 χρόνων και η Νίκη στα 8, είναι οι πρεσβευτές της Ελλάδας στην εσχατιά της Σιβηρίας και με τη βοήθεια του συζύγου της, προσπαθούν να διατηρούν ζωντανή την ελληνική παράδοση για τους παλιούς και παράλληλα να τη συστήνουν στους νέους.
«Γύρω στα 40-50 άτομα είμαστε τα ενεργά μέλη του Συλλόγου, τιμούμε όλες τις γιορτές με χορούς, τραγούδια και ποιήματα στην αίθουσα που μας παραχώρησε ο τοπικός δήμος και το επόμενο Σάββατο 26 Απριλίου θα πάρουμε μέρος στο φεστιβάλ της πόλης χορεύοντας χασάπικο και συρτάκι, ενώ η Όλγα θα ερμηνεύσει ελληνικά τραγούδια», συνεχίζει.
Παλιότερα στον Σύλλογο γινόταν μαθήματα ελληνικών, τα τελευταία χρόνια ωστόσο σταμάτησαν, «επειδή τα βιβλία ήταν παλιές εκδόσεις κι επιπλέον ήταν διαφορετικό το επίπεδο επάρκειας της γλώσσας μεταξύ των... μαθητών. Προσπαθούμε πάντως όσοι ξέρουμε τη γλώσσα να την εξασκούμε και να βοηθούμε και τους νεότερους να τη μάθουν. Σταθερά γίνονται τα μαθήματα παραδοσιακών χορών και κάθε επέτειο τη γιορτάζουμε εδώ. Ο δήμος μας έχει παραχωρήσει έναν χώρο στο Σπίτι της Φιλίας, μαζί με συλλόγους άλλων εθνικοτήτων, καθώς και έναν αποθηκευτικό χώρο για τις παραδοσιακές στολές μας, τις σημαίες και τα άλλα αντικείμενα».
Η Κασσάνδρα Κιγιαντζοπούλου διατηρεί στο σπίτι της τις παραδόσεις και φροντίζει με τα παιδιά της να περνούν την κάθε μέρα, σαν να ήταν στην Ελλάδα. «Σε αυτό το μέρος, τόσο πολύ μακριά από την Ελλάδα, εκπλήρωσα το όνειρό μου, να κρατήσω την ελληνική σημαία σε μια εκδήλωση για τις εθνικές κοινότητες του Νορίλσκ», αναφέρει στη Voria, προσθέτοντας πως όσο θα μένει εκεί -όχι για πολλά ακόμη χρόνια-, η ελληνική μουσική θα ακούγεται στις γιορτές, όπως και ο εθνικός ύμνος.
Μια κλειστή πόλη πάνω από τον Αρκτικό Κύκλο
Το Νορίλσκ βρίσκεται στη βόρεια Σιβηρία, πάνω από τον Αρκτικό Κύκλο, στην περιοχή του Κράσνογιαρσκ της Ρωσίας.
Ο πληθυσμός της πόλης είναι περίπου 175.000 κάτοικοι και σχεδόν όλοι εργάζονται στο τεράστιο ορυχείο νικέλιου, παλλάδιου, χαλκού και χρυσού, αλλά και στο μεταλλευτικό εργοστάσιο. Το Νορίλσκ είναι ένα από τα μεγαλύτερα κέντρα εξόρυξης και επεξεργασίας μετάλλων στον κόσμο και για τον λόγο αυτό θεωρείται από τις μολυσμένες πόλεις σε παγκόσμιο επίπεδο με τις εκπομπές διοξειδίου του θείου και βαρέων μετάλλων να σπάνε όλα τα κοντέρ.
Διεθνείς φορείς και οργανισμοί συμπεριλαμβάνουν την πόλη αυτή της Ρωσίας στα 10 πιο μολυσμένα μέρη της Γης. Το προσδόκιμο ζωής των κατοίκων είναι μόνο 59 χρόνια - 10 λιγότερα από τον ρωσικό μέσο όρο και ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου είναι διπλάσιος σε σύγκριση με άλλες περιοχές.
Η πόλη ιδρύθηκε το 1930 ως γκουλάγκ από τον Ιωσήφ Στάλιν και χιλιάδες κρατούμενοι δούλεψαν και πέθαναν εκεί χτίζοντας τα εργοστάσια και τις μεγάλα μπλοκ που χρησιμοποιούνται ως κατοικίες. Μεταξύ αυτών ήταν και Έλληνες ομογενείς, πολιτικοί κρατούμενοι, που εργάστηκαν κάτω από πολύ δύσκολες συνθήκες.
Η είσοδος στην πόλη δεν επιτρέπεται και τουρίστες δεν υπάρχουν, ενώ όσοι θέλουν να πάνε στο Νορίλσκ χρειάζονται μια ειδική άδεια -εκτός από τους Ρώσους και τους Λευκορώσους υπηκόους-, η οποία συνήθως απορρίπτεται. Κι αυτό λόγω της στρατηγικής της σημασίας, καθώς εκεί γίνεται εξαγωγή και επεξεργασία νικέλιου και άλλων μετάλλων.
Η κρατική εταιρεία Norilsk Nickel είναι η μεγαλύτερη παραγωγός εταιρεία μη σιδηρούχων μετάλλων στον κόσμο και εντιπροσωπεύει το 38% της παγκόσμιας παραγωγής παλλάδιου και το 22% της παγκόσμιας παραγωγής νικέλιου -βασικό συστατικό για τον ανοξείδωτο χάλυβα- και συμμετέχει με το εντυπωσιακό 2% στο συνολικό ΑΕΠ της Ρωσίας.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ του National Geographic «η ποσότητα διοξείδιου του θείου στον αέρα είναι τόσο υψηλή, που η βλάστηση σε ακτίνα σχεδόν 20 μιλίων έχει πεθάνει και οι κάτοικοι απαγορεύεται να συλλέγουν μανιτάρια ή μούρα - άλλες καλλιέργειες δεν υπάρχουν».
Εξαιτίας αυτής της βιομηχανικής δραστηριότητας, το Νορίλσκ είναι εξαιρετικά μολυσμένη πόλη και η ρύπανση, μαζί με το άγονο και άδειο από βλάστηση τοπίο, καθώς επίσης και οι τσιμεντένιες κατασκευές του έχουν δώσει τη φήμη της πιο καταθλιπτικής πόλης στον πλανήτη. Βοηθά σε μια τέτοια διαπίστωση και ο καιρός, αφού χιονίζει 270 μέρες τον χρόνο και μόνο δύο μήνες, τον Ιούλιο και τον Αύγουστο λιώνουν τα χιόνια -όχι παντού- και ο υδράργυρος σκαρφαλώνει μέχρι τους 15℃, ενώ οι κάτοικοι βρίσκονται αντιμέτωποι με ισχυρές χιονοθύελλες κάθε τρεις μέρες. Οι νύχτες διαρκούν για μήνες (πολικές νύχτες), μάλιστα τον χειμώνα ο ήλιος εξαφανίζεται για 45 μέρες και το καλοκαίρι νυχτώνει για λίγο.
Όσο για το πώς φτάνει κάποιος στο Νορίλσκ, σημειώνεται πως δεν υπάρχει οδικό δίκτυο που να συνδέει την πόλη με την υπόλοιπη Ρωσία και το δρομολόγιο των λεωφορείων από την κοντινή πόλη-λιμάνι Ντουντίκα (στην οποία φτάνει κάποιος μόνο με τρένο) προς το Κράσνογιαρσκ διαρκεί 5,5 μέρες για να πάει κάποιος και 3,5 για να επιστρέψει-μόνο τους καλοκαιρινούς μήνες φυσικά. Υπάρχει ωστόσο αεροδρόμιο που εξυπηρετεί τους εργαζόμενους με τακτικές πτήσεις προς την ενδοχώρα της Ρωσίας.
«Καλό Πάσχα Ελλάδα»... έρχονται κατεψυγμένες ευχές από το Νορίλσκ για όλη τη χώρα