Ένα Airbnb για… δεδομένα, που έχει ως στόχο την προαγωγή της επιστήμης, ανέπτυξε η RAISE, μια υπό ίδρυση spin off του ΑΠΘ που γεννήθηκε στην «καρδιά» του Εργαστηρίου Ιατρικής Φυσικής και Ψηφιακής Καινοτομίας της Ιατρικής Σχολής. Πρόκειται για ένα έξυπνο σύστημα διαμοιρασμού δεδομένων που διασφαλίζει αυτούς που τα προσφέρουν, καθώς πιστοποιεί την… προσφορά τους, εξαλείφοντας τον κίνδυνο της κλοπής ή οικειοποίησης από τρίτους και την ίδια στιγμή δίνει τη δυνατότητα σε αυτούς που τα χρειάζονται για την έρευνά τους να τα αξιοποιήσουν.
Πώς λειτουργεί όμως το RAISE; Έστω ότι ο Αλέξανδρος στη Θεσσαλονίκη κάνει έρευνα, για να αναπτύξει μια εφαρμογή για το Αλτσχάιμερ και χρειάζεται κάποια δεδομένα που θα τον βοηθήσουν. Στην προσπάθειά του να βρει αξιόπιστα δεδομένα, που να μπορεί να εμπιστευτεί, διαπιστώνει ότι είναι λίγες οι… πόρτες που μπορεί να ανοίξει. Την ίδια στιγμή η Σάρα, νευρολόγος στον Καναδά, έχει ενδιαφέροντα δεδομένα για το Αλτσχάιμερ και θέλει να τα προσφέρει προς αξιοποίηση, φοβάται όμως να τα εμπιστευτεί στον Αλέξανδρο, γιατί δεν ξέρει αν η δουλειά της θα αναγνωριστεί ή αν αυτά τα δεδομένα θα καταλήξουν αλλού. Η RAISE έρχεται να δώσει τη λύση και να γεφυρώσει τις δύο αυτές ανάγκες. Έτσι, αν παραλληλίσουμε το προϊόν της με τη δομή του Airbnb, η πλατφόρμα είναι το σύστημά της, ο ιδιοκτήτης του χώρου είναι αυτός που κατέχει τα δεδομένα και ο επισκέπτης είναι ένας αλγόριθμος που επισκέπτεται τα δεδομένα, τα επεξεργάζεται και παίρνει το αποτέλεσμα για λογαριασμό αυτού που τα χρειάζεται. Μάλιστα, ο ιδιοκτήτης των δεδομένων μπορεί να μην υποδεχθεί, αν το θελήσει, τον ίδιο… ένοικο δεύτερη φορά, δηλαδή να μην επιτρέψει εκ νέου επεξεργασία των δεδομένων από τον ίδιο αλγόριθμο. Με το που γίνεται η επεξεργασία, αυτή γράφεται σε blockchain και παίρνει έναν μοναδικό αριθμό, κάτι που πιστοποιεί ότι ο Αλέξανδρος έκανε την επεξεργασία των δεδομένων της Σάρας, η οποία με τη σειρά της μπορεί να αποδείξει ότι η δουλειά της έγινε αντικείμενο επεξεργασίας και χρησιμοποιήθηκε, κάτι που δεν θα μπορούσε να κάνει χωρίς τη μεσολάβηση του RAISE. Έτσι, ουσιαστικά τα δεδομένα νοικιάζονται και δεν φεύγουν ποτέ από τον ιδιοκτήτη τους. Μάλιστα, το σύστημα δεν πιστοποιεί μόνο ποιος επεξεργάστηκε τα δεδομένα, αλλά και τον αντίκτυπό τους, πόσο και πού χρησιμοποιήθηκαν, όπως επίσης και τον αριθμό των δημοσιεύσεων βάσει αυτών. Η εν λόγω λύση θα διατίθεται με τη μορφή του Software As a Service με συνδρομή.
Το ευρωπαϊκό έργο και οι εταίροι
Το καινοτόμο αυτό σύστημα είναι ερευνητική απόρροια του ευρωπαϊκού έργου RAISE -στο πλαίσιο του European Open Science Cloud του Horizon- στο οποίο συμμετέχουν από τη Βόρεια Ελλάδα, πέραν του Εργαστηρίου Ιατρικής Φυσικής και Ψηφιακής Καινοτομίας του ΑΠΘ, που είναι και ο συντονιστής, το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, το ΕΚΕΤΑ, η Cyclopt, η EnvEX και η VILABS, που μοιράζονται το όραμα για ανοιχτά δεδομένα.
Τα τελευταία χρόνια και ειδικά μετά την εμφάνιση της πανδημίας COVID-19 βρίσκεται σε εξέλιξη μια έντονη συζήτηση για την open science και τα open data, κανείς όμως δεν φαίνεται διατεθειμένος να τα ανοίξει. Οι πρώτες κινήσεις έγιναν επί πανδημίας, όταν υπήρχε πολύ μεγάλη ζήτηση για ιατρικά δεδομένα, ώστε να προχωρήσει η έρευνα για την αντιμετώπιση της παγκόσμιας υγειονομικής κρίσης.
«Ανοίγοντας τα δεδομένα τα οφέλη είναι πολλά. Αναγνωρίζεται το ερευνητικό έργο και προάγεται η επιστήμη» λέει ο συντονιστής του RAISE και από τα ιδρυτικά μέλη της spin off, Ευδόκιμος Κωνσταντινίδης, μεταδιδακτορικός ερευνητής στο εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής και Ψηφιακής Καινοτομίας του ΑΠΘ, με σπουδές Ηλεκτρονικής και μεταπτυχιακό και διδακτορικό Ιατρικής Πληροφορικής,.
«Η RAISE ξεκίνησε από το ομώνυμο ευρωπαϊκό έργο, τίποτα όμως δεν τελειώνει εκεί στο Εργαστήριό μας, αφού η μόνιμη προσπάθειά και αγωνία μας είναι να βγάλουμε τα ερευνητικά αποτελέσματα στον έξω κόσμο» εξηγεί.
Η RAISE κατέλαβε την τρίτη θέση στον διαγωνισμό Next Stage 2024 Lab-to-Market Bootcamp, συμμετέχοντας με μια ομάδα που αποτελούνταν από τους Ευδόκιμο Κωνσταντινίδη, Ηλέκτρα Μακρίδου και Κωνσταντίνα Τσιμπιτά από το Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής και Ψηφιακής Καινοτομίας και από τους Παντελή Κανελλόπουλο και Έρη Γκόγκα από την VILABS. Στη δε ομάδα του Εργαστηρίου, όπου διευθυντής είναι ο Παναγιώτης Μπαμίδης, συμμετέχουν, εκτός των τριών πρώτων ερευνητών, οι Δέσποινα Πετσάνη, Νίκος Αθανασόπουλος και Δημήτρης Μπαμίδης.
