«Πέρασε ένα stop, δίχως να σταματήσει. Παραλίγο να με χτυπήσει αλλά πάτησα το γκάζι και γλύτωσα. Όμως κόρναρα δυνατά για να του επιστήσω την προσοχή. Δεν το πήρα και πολύ προσωπικά το συμβάν. Κάθε μέρα, βλέπω πολλά τέτοια μέσα σε ακτίνα λίγων χιλιομέτρων. Στο επόμενο φανάρι, ένιωσα ότι μου κλωτσούν το αυτοκίνητο. Πριν προλάβω να κοιτάξω τον καθρέπτη, είδα έναν τύπο, μαινόμενο, να μου χτυπά το τζάμι και να προσπαθεί να ανοίξει την πόρτα. Τελικά μου ράγισε το τζάμι, όσο με έβριζε με χυδαίες λέξεις. Ευτυχώς, άναψε πράσινο και έφυγα. Ο τύπος δηλαδή με ακολούθησε και, παρότι έκανε σοβαρό λάθος και εγώ απλώς του πάτησα την κόρνα, ήθελε να με δείρει. Και κανείς από τους γύρω δεν προσπάθησε να τον ηρεμήσει. Έχω ακούσει διάφορα, αλλά δεν καταλαβαίνω από πού πηγάζει τόση οργή -ειδικά όταν το οργισμένο άτομο έχει άδικο…».
Με αυτή τη μαρτυρία, ο Αλέξης, 34 ετών, θύμα του φαινόμενου με την ονομασία Road Rage (οργή στον δρόμο), εξιστορεί στη Voria.gr ένα περιστατικό από τα πολλά που, όλοι μας, έχουμε λίγο - πολύ ακούσει ή ακόμη και δει στον δρόμο. Ο Αλέξης δεν κατήγγειλε ποτέ το περιστατικό -κυρίως από φόβο, όπως λέει- αλλά η βίαιη συμπεριφορά του οδηγού βρίσκει εξήγηση. Και, όπως φαίνεται, οφείλεται στο Road Rage -σε ελεύθερη μετάφραση στα ελληνικά, οδική οργή-, δηλαδή στο φαινόμενο που περιγράφει σε δυο λέξεις την απώλεια αυτοελέγχου στον δρόμο, όταν η οδήγηση γίνεται πεδίο εκτόνωσης θυμού.
Χαρακτηριστικό είναι και το παράδειγμα, στις αρχές της περασμένης εβδομάδας, του οξύθυμου οδηγού λεωφορείου του ΟΑΣΘ, ο οποίος τέθηκε άμεσα σε διαθεσιμότητα από τους ανθρώπους του Οργανισμού καθώς σταμάτησε το όχημα στην Εγνατία και, αψηφώντας το γεγονός ότι ήταν μέρα - μεσημέρι και το λεωφορείο γεμάτο επιβάτες, κατέβηκε από αυτό και αρπάχτηκε με οδηγό άλλου οχήματος ο οποίος σταμάτησε στη λεωφορειολωρίδα. Το περιστατικό έληξε με την παρέμβαση επιβατών (!) του λεωφορείου που απομάκρυναν τον οδηγό του ΙΧ, ενώ δεν καταγγέλθηκε στην αστυνομία -γεγονός το οποίο καταδεικνύει πως στην Ελλάδα (και φυσικά η Θεσσαλονίκη δεν αποτελεί εξαίρεση), οι πολίτες συμβιβάζονται με τέτοια περιστατικά οποία έχουν πια γίνει καθημερινότητα.
Οδηγικά λάθη, άλλοτε σοβαρότερα και άλλοτε λιγότερο σοβαρά, διαπληκτισμοί, καβγάδες, βαρείς χαρακτηρισμοί, πολλές φορές ξύλο και άλλες μονόπλευρες επιθέσεις ακόμη και σε γυναίκες, οι οποίες σε ορισμένες περιπτώσεις στέκονται τρομαγμένες, είναι εικόνες που συνθέτουν το τοπίο της καθημερινής οδήγησης στους δρόμους της Ελλάδας και εντείνουν το ανησυχητικό αλλά και διαχρονικό, βίαιο φαινόμενο. Μάλιστα, όλα αυτά αποτελούν ιστορίες οι οποίες καταλήγουν (σχετικά) αναίμακτα, καθώς στη χώρα μας κάθε χρόνο χάνουν τη ζωή τους στην άσφαλτο 64 άνθρωποι ανά εκατομμύριο κατοίκων -20 περισσότεροι από τον μέσο όρο της ΕΕ. Στη σχετική κατάταξη της Ένωσης η Ελλάδα είναι 7η από το τέλος, ενώ μόνο την τελευταία πενταετία (2021-2025) έχουν αφήσει την τελευταία πνοή τους στην άσφαλτο 3.111 άτομα.
Τα νούμερα αυτά, πάντως, δεν φαίνονται ικανά να ταρακουνήσουν όσο πρέπει ορισμένους οδηγούς. Για αυτό και συχνά συμβαίνουν λάθη ή ακόμη και παρανομίες, οι οποίες ανεβάζουν κατακόρυφα το ρίσκο για τροχαία ατυχήματα και πολλές φορές δυστυχήματα, σε ένα οδικό δίκτυο το οποίο συνολικά στη χώρα μας μοιάζει να είναι προβληματικό.
Πολλές φορές η αιτία βρίσκεται σε... απόσπαση αναπνοής, αφού συχνά ο ένοχος είναι το κινητό τηλέφωνο, ενώ σε άλλες ευθύνονται, η βιασύνη, το άγχος για την έγκαιρη άφιξη στον προορισμό από τους οδηγούς ή τα συσσωρευμένα νεύρα όσων πιάνουν το τιμόνι.
Η επιστημονική προσέγγιση του Road Rage
Στην πρόσφατη έρευνά τους με τίτλο «Τι προκαλεί την οδική οργή; Συστηματική ανασκόπηση των ψυχολογικών παραγόντων πίσω από την επιθετική οδήγηση» που δημοσίευσαν στο Journal of Safety Research, οι Στίβεν Λοβ και Μάικλ Νίκολς του Πανεπιστημίου Sunshine Coast της Αυστραλίας, οι οποίοι ερευνούν τον χώρο της ψυχολογίας της συμπεριφοράς, με έμφαση στην ψυχολογία της οδήγησης και την οδική ασφάλεια, ανέλυσαν 148 πρωτότυπες μελέτες που συνδέουν ψυχολογικούς παράγοντες με επιθετική οδήγηση.
Στην ανασκόπησή τους οι δύο ερευνητές ανακάλυψαν ότι ορισμένες προσωπικότητες με συγκεκριμένα ψυχολογικά χαρακτηριστικά σχετίζονται σταθερά με την επιθετική οδήγηση. Χαρακτηριστικά τα οποία είναι αντι-κοινωνικά, όπως αυτά του λεγόμενου dark triad (Ναρκισσισμός, Μακιαβελισμός, Ψυχοπάθεια), καθώς και χαμηλή αυτορρύθμιση (π.χ. δυσκολία ελέγχου συναισθημάτων) σχετίζονται με συμπεριφορές που μοιάζουν με Road Rage. Ομοίως, ανεπάρκειες στην ψυχολογική λειτουργία όπως έλλειψη συναισθηματικής νοημοσύνης και γενικότερη δυσλειτουργία, συνδέονται με υψηλότερα επίπεδα επιθετικότητας στον δρόμο. Εάν σε αυτά προστεθούν το άγχος, η διάσπαση προσοχής, η ανεπάρκεια οδηγικών ικανοτήτων και το προβληματικό οδικό δίκτυο, σε συνδυασμό με το σταθερό μποτιλιάρισμα στα αστικά κέντρα, τότε το κοκτέιλ γίνεται εξαιρετικά επικίνδυνο και η κατάσταση ξεφεύγει ολοένα και πιο συχνά.
Τι λένε επαγγελματίες οδηγοί
Ο πρόεδρος του Σωματείου Ταξί Θεσσαλονίκης «Ο Ερμής», Κλήμης Λεοντιάδης, οδηγεί ταξί στη Θεσσαλονίκη τα τελευταία 31 χρόνια. «Υπάρχει πολύ ανυπόμονος κόσμος πίσω από τα τιμόνια», λέει στη Voria.gr. «Άλλοι είναι αφηρημένοι, άλλοι παίζουν με τα κινητά και ξεχνούν να ξεκινήσουν στα φανάρια δημιουργώντας εκνευρισμό, άλλοι εκνευρίζονται με το παραμικρό και η κατάσταση χειροτερεύει στις περιόδους που έχει πολλή κίνηση», εξηγεί, προσθέτοντας ωστόσο πως «οι οδηγοί ταξί δεν έχουμε τσακωμούς και ξυλοδαρμούς τα τελευταία χρόνια». Ο κ. Λεοντιάδης συνιστά σε όλους ψυχραιμία και υπομονή, «κυρίως όταν βρίσκονται πίσω από το τιμόνι».
Από την άλλη πλευρά, ο πρόεδρος των εργαζομένων του ΟΑΣΘ, Ιωάννης Δήμκας, αναφέρει πως οι οδηγοί του Οργανισμού έχουν κάνει ουκ ολίγες καταγγελίες για περιστατικά Road Rage. «Μιλάμε για τα περιστατικά αυτά, μας απασχολούν, τα καταγγέλλουμε και έχουμε βγάλει ακόμη και δελτία Τύπου, καθώς συνάδελφοί μας έχουν δεχτεί σωματική βία σε ώρα βάρδιας», αναφέρει στη Voria.gr, προσθέτοντας πως οι οδηγοί των λεωφορείων αντιμετωπίζουν τα νεύρα τόσο των άλλων οδηγών, όσο και των επιβατών και μάλιστα την ώρα που οδηγούν και μεταφέρουν κόσμο. «Τα τελευταία χρόνια, τα περιστατικά αυτά αυξάνονται», επισημαίνει, πλην όμως αναφέρει πως αυτό συμβαίνει σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής, οπότε, όπως είναι λογικό, όλα μεταφέρονται και στον δρόμο.
«Λάθη στην οδήγηση δυστυχώς γίνονται και θα γίνονται», λέει ο κ. Δήμκας, όμως θεωρεί πως «καλό είναι να είμαστε ψύχραιμοι, να τα συγχωρούμε και όταν η κατάσταση ξεφεύγει, οι συνάδελφοι να καταγγέλλουν τα περιστατικά αυτά».
Πώς διδάσκεται οδήγηση στην Ελλάδα;
Ο Θεόδωρος Ζαφείρης είναι αντιπρόεδρος του Πανελληνίου Συλλόγου Εκπαιδευτών Οδήγησης, διατηρεί τη «Σχολή Οδήγησης Ζαφείρης» και προσπαθεί καθημερινά να μεταφέρει με την εμπειρία του στους εκπαιδευόμενους οδηγούς, κυρίως όμως να τους δείξει κανόνες σωστής οδηγικής συμπεριφοράς, -παρότι το μάθημα γίνεται σε δύσκολες συνθήκες λόγω των νευρικών οδηγών.
«Όσο κάνουμε μάθημα συναντάμε στον δρόμο πανικό, χειρονομίες, ακραίες αντιδράσεις, βρισιές και τσακωμούς», λέει στη Voria.gr. Πολύ συχνά, όπως εξομολογείται, «μιλάνε πολύ άσχημα και σε εμάς, όσο μαθαίνουμε οδήγηση. Μιλάνε άσχημα στους μαθητές και ακόμη περισσότερο στους δασκάλους».
Η κατάσταση αυτή προφανώς φθείρει και ανησυχεί τον κ. Ζαφείρη, ο οποίος ωστόσο τονίζει ότι οι συμπεριφορές αυτές αποτελούν το τέλειο αντι-παράδειγμα για τους μαθητές του. «Καταλαβαίνουμε πως υπάρχει άγχος και βιασύνη, πως η κίνηση εκνευρίζει τους οδηγούς και πως η αναζήτηση θέσης στάθμευσης εντείνει τα νεύρα, αλλά πρέπει οι οδηγοί να διατηρούν την ψυχραιμία τους», σημειώνει.
Κατά τον κ. Ζαφείρη, το μεγάλο πρόβλημα που έχουν οι οδηγοί είναι η διαχείριση του άγχους πίσω από το τιμόνι. Έτσι, το κύριο μήνυμά του και εκείνο το οποίο θεωρεί ότι θα πρέπει να κρατήσουν οι μαθητές του, είναι «να μη βιάζονται, να μη σκέφτονται ότι άργησαν, να οδηγούν σωστά και με ασφάλεια και επιπλέον να μην ασχολούνται με όσους τους μιλούν άσχημα και τους πιέζουν, όσο οδηγούν. Μία στιγμή, ένα μικρό λάθος αρκούν για να γίνει μια μεγάλη ζημιά. Τίποτα δεν αξίζει ώστε να φτάσει ο οδηγός σε εκείνο το σημείο. Οπότε τους λέμε να είναι συγκεντρωμένοι στο τιμόνι…».
