Η Συρία του 2026 δεν θυμίζει σε τίποτα το κράτος-φάντασμα της προηγούμενης δεκαετίας. Μετά τον εμφύλιο που διήρκησε πάνω από μια δεκαετία και την ιστορική πτώση του Μπασάρ αλ Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024, η χώρα εισήλθε σε μια φάση βίαιης αναδιοργάνωσης.
Η Δαμασκός υπό τη νέα ηγεσία του Άχμεντ αλ Σαράα επιχειρεί να επιβάλει μια νέα τάξη πραγμάτων, την ώρα που οι προδομένοι Κούρδοι βλέπουν το όνειρο της αυτονομίας τους να καταρρέει. Σε αυτό το «παιχνίδι των θρόνων», η Τουρκία αναδεικνύεται σε απόλυτο ρυθμιστή, ενώ οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επαναπροσδιορίζουν τις κόκκινες γραμμές τους με κυνικό πραγματισμό.
Τι πυροδότησε την προέλαση του νεοσύστατου εθνικού συριακού στρατού και πού βρίσκεται;
Οι εντάσεις μεταξύ της κυβέρνησης και των υπό κουρδική ηγεσία Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF) υπέβοσκαν εδώ και μήνες. Η Δαμασκός απαιτούσε από τις SDF να ενσωματωθούν πλήρως στις κρατικές δυνάμεις ασφαλείας και τα διοικητικά όργανα των κουρδικών περιοχών να υπαχθούν μια και καλή στην κεντρική διοίκηση. Ταυτόχρονα υποσχέθηκαν στους Κούρδους μέσω του διατάγματος Νο. 13 (16 Ιανουαρίου 2026) πως θα τους αναγνωρίσουν την κουρδική γλώσσα ως εθνική, θα αποδώσουν υπηκοότητα σε χιλιάδες «απάτριδες» Κούρδους και θα καθιερώσουν το «Νεβρόζ» (παρόμοια εορτή με την δική μας Πρωτοχρονιά) ως εθνική αργία.
Οι Κούρδοι αντιστάθηκαν, στοχεύοντας στη διατήρηση της κουρδικής περιφερειακής αυτονομίας εκφράζοντας ανησυχία ότι η ισλαμική διοίκηση της Δαμασκού επιδιώκει να κυριαρχήσει απόλυτα στη Συρία. Η σύγκρουση ξέσπασε αυτόν τον μήνα, με τα κυβερνητικά στρατεύματα να καταλαμβάνουν ταχύτατα κουρδικές συνοικίες στο Χαλέπι πριν προωθηθούν και ανατολικά την περασμένη εβδομάδα, αναγκάζοντας τους Κούρδους μαχητές σε υποχώρηση. Πλέον τα εθνικά συριακά στρατεύματα προελαύνουν στις επαρχίες Ράκα και Ντέιρ αλ-Ζορ, καθώς και σε τμήματα της επαρχίας Χασάκα. Τα εδάφη αυτά περιλαμβάνουν τα μεγαλύτερα κοιτάσματα πετρελαίου της Συρίας, ένα υδροηλεκτρικό φράγμα, αγροτικές περιοχές και φυσικά τις φυλακές όπου κρατούνται χιλιάδες τζιχαντιστές του Ισλαμικού Κράτους (ISIL/ISIS) εδώ και χρόνια.
Οι SDF είχαν καταλάβει το μεγαλύτερο μέρος αυτών των εδαφών από το Ισλαμικό Κράτος, όταν αποτελούσαν τον κύριο εταίρο των ΗΠΑ κατά των τζιχαντιστών στη Συρία. Οι περιοχές αυτές κατοικούνται στην πλειονότητά τους από αραβικά φύλα που εγκατέλειψαν τη συμμαχία με τους Κούρδους και ένωσαν τις δυνάμεις τους με την συριακή κυβέρνηση. Οι SDF έχουν πλέον οπισθοχωρήσει σε περιοχές με κουρδική πλειοψηφία, όπως δήλωσε ο ηγέτης τους Μάζλουμ Άμπντι την Τρίτη. Στο πλαίσιο λοιπόν της εκεχειρίας που ανακοινώθηκε στις 20 Ιανουαρίου, η κυβέρνηση του αλ Σαράα έδωσε στις SDF προθεσμία τεσσάρων ημερών για να οργανώσουν ένα σχέδιο «συγχώνευσης» των εναπομείναντων θυλάκων τους στη Χασάκα. Σε περίπτωση συμφωνίας, τα κυβερνητικά στρατεύματα δεν θα εισέλθουν στις δύο τελευταίες πόλεις που ελέγχουν οι SDF στα ανατολικά, τη Χασάκα και το Καμισλί. Παρά την ανακοίνωση της εκεχειρίας ωστόσο, οι εντάσεις καλά κρατούν.
Ο χάρτης σήμερα στην Συρία. Με λαχανί οι περιοχές που ελέγχει η νεοσύστατη συριακή κυβέρνηση, με κίτρινο οι περιοχές που έχουν απομείνει υπό κουρδική διοίκηση. Στον νότο το γκρίζο πλαίσιο είναι περιοχή που ελέγχουν τα αμερικανικά στρατεύματα και με μπλε η περιοχή που ελέγχει το Ισραήλ σε συριακό έδαφος.
Η Τουρκία θριαμβεύτρια
Για τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις, ο Ιανουάριος του 2026 θα είναι ο μήνας μιας ακόμα ηχηρής κουρδικής ήττας. Μετά από χρόνια θυσιών κατά του ISIS, οι Κούρδοι βρίσκονται πάλι σε υποχώρηση. Οι δυνάμεις της Δαμασκού, με την έμμεση στήριξη της Τουρκίας, εξαπέλυσαν μια κεραυνοβόλα επίθεση καταλαμβάνοντας στρατηγικές επαρχίες τους. Η απώλεια αυτών των περιοχών δεν είναι μόνο εδαφική, είναι οικονομική. Η Δαμασκός ελέγχει πλέον τις πετρελαιοπηγές στερώντας από τους Κούρδους κάθε διαπραγματευτικό χαρτί. Η συμφωνία εκεχειρίας είναι στην πραγματικότητα μια συνθηκολόγηση.
Αν υπάρχει ένας ηγέτης που δικαιούται να χαμογελά, αυτός είναι ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Η πρόσφατη τηλεφωνική επικοινωνία του με τον Ντόναλντ Τραμπ επιβεβαίωσε ότι η Άγκυρα είναι πλέον ο «τοποτηρητής» της Συρίας. Η Τουρκία κατάφερε να πετύχει αυτό που δεν φανταζόταν με τίποτα πριν μια δεκαετία, τη διάλυση δηλαδή της κουρδικής οντότητας στα σύνορά της μέσω της διπλωματίας και της στήριξης στον αλ Σαράα. Ο Ερντογάν εμφανίζεται πλέον ως ο εγγυητής της «εδαφικής ακεραιότητας» της Συρίας, μια φράση-κλειδί που σημαίνει «κανένα κουρδικό κράτος». Με τις ευλογίες του Τραμπ πάντα.
Η στάση της Δύσης το 2026 είναι κυνική:
- ΗΠΑ: Η κυβέρνηση Τραμπ ακολουθεί το δόγμα America First. Θεωρεί ότι ο ρόλος των SDF ως αντι-ISIS εταίρων έχει λήξει για αυτούς και ότι ότι η Δαμασκός του αλ Σαράα είναι ένας πιο ισχυρός και σταθερός σύμμαχος για τον έλεγχο της χώρας. Η Ουάσιγκτον πλέον επιζητεί την αποχώρηση των λίγων εκατοντάδων στρατιωτών της, αφήνοντας την ευθύνη στην Άγκυρα και τη Δαμασκό.
- Ισραήλ: Η Ιερουσαλήμ παρακολουθεί με πραγματισμό. Ενώ παραδοσιακά στήριζε τους Κούρδους, το Ισραήλ εστιάζει τώρα στη δική του «ζώνη ασφαλείας» στον νότο της χώρας (υψίπεδα Γκολάν) και στην προστασία των Δρούζων. Το Ισραήλ έχει διαμηνύσει ότι θα παρέμβει στρατιωτικά μόνο αν απειληθούν οι Δρούζοι ή αν η Συρία ξαναγίνει ορμητήριο του Ιράν όπως παλιά στην εποχή του Άσαντ. Προς το παρόν, η θυσία των Κούρδων του Βορρά θεωρείται «αποδεκτό κόστος» για τη σταθεροποίηση της Δαμασκού.
Η απογοήτευση των Κούρδων δεν πηγάζει μόνο από την απώλεια εδαφών, αλλά από την κατάρρευση μιας υπόσχεσης. Πίστεψαν ότι η προσφορά τους στον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας θα εξαργυρωνόταν με πολιτική αυτονομία. Αντίθετα το 2026 τους βρίσκει να παραδίδουν τα κλειδιά των περιοχών τους.
Τι σημαίνουν οι εξελίξεις αυτές για την Ελλάδα
Για την Αθήνα οι εξελίξεις στη Συρία είναι ένα ηχηρό καμπανάκι. Η ανάδειξη της Τουρκίας σε περιφερειακό τοποτηρητή με την πλήρη στήριξη των ΗΠΑ αλλάζει τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο. Μια Τουρκία που ελέγχει τη βόρεια Συρία και συνεργάζεται στενά με τη Δαμασκό, είναι μια Τουρκία που θα νιώθει ακόμα πιο ισχυρή να προβάλει τις διεκδικήσεις της στο Αιγαίο και την Κύπρο. Οι Κούρδοι έμαθαν με τον πλέον σκληρό τρόπο ότι στη γεωπολιτική σκακιέρα, όταν οι «βασιλιάδες» συμφωνούν, τα «πιόνια» είναι τα πρώτα που θυσιάζονται.
