Η 7η Οκτωβρίου του 2023 σήμανε ουσιαστικά το τέλος μια σχετικά ήσυχης περιόδου στη Μέση Ανατολή. Μαχητές της Χαμάς εισβάλουν στο Ισραήλ πραγματοποιώντας πρωτοφανή επίθεση με εκατοντάδες νεκρούς και δεκάδες ομήρους.
Ο ισραηλινός στρατός άρχισε από τις πρώτες ώρες κιόλας τον σχεδιασμό καταστροφής της Χαμάς, που σήμανε και τη λήξη μιας εύθραυστης πάντα εκεχειρίας στην περιοχή, ξεκινώντας τον πόλεμο στη Γάζα -ακόμη έναν.
Η αρχική διαμάχη μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς ουσιαστικά δεν θεωρήθηκε επικίνδυνη όσον αφορά το χρηματιστήριο ενέργειας, αφού πρόκειται για περιοχές που δεν διαθέτουν πετρελαιοπαραγωγικές μονάδες, κάτι που δημιουργούσε έναν εφησυχασμό.
Έναν χρόνο μετά την πυροδότηση της έντασης στη Μέση Ανατολή, όμως, τα πράγματα δεν είναι τα ίδια. Ο περασμένος Σεπτέμβριος θύμισε αντίστροφη μέτρηση, αφού το Ισραήλ άνοιξε νέο μέτωπο με τη Χεζμπολάχ που συνδέεται με το Ιράν.
Η δολοφονία Νασράλα ενεργοποίησε την Τεχεράνη που έψαχνε τρόπο και ευκαιρία να μπει στην εξίσωση. Και αυτό έγινε την πρώτη μέρα του Οκτωβρίου, όταν εξαπέλυσε σφοδρή πυραυλική επίθεση εναντίον του Ισραήλ.
Οι δύο πλευρές εισέρχονται πια σε νέο επίπεδο κρίσης, αφού ο Νετανιάχου δήλωσε ουσιαστικά την πρόθεση του Ισραήλ να απαντήσει, ενώ οι Ιρανοί τράβηξαν και άλλο το σχοινί προειδοποιώντας το Τελ Αβίβ να μην απαντήσει, κάτι το οποίο φαντάζει αδύνατο.
Το παιχνίδι άλλαξε και μια πετρελαιοπαραγωγός χώρα μπήκε πια σε ρυθμούς πολέμου, σηματοδοτώντας την απαρχή μιας πετρελαϊκής κρίσης.
Ήδη από τα πρώτα 24ωρα τα αποτελέσματα της κλιμάκωσης της έντασης αποτυπώθηκαν στην τιμές του πετρελαίου που πήραν την άνοδο.
Η τιμή του Brent σκαρφάλωσε πάνω από τα 74 δολάρια το βαρέλι, αφού για λίγο σημείωσε άνοδο πάνω από 5% την Τρίτη, αμέσως μετά την ιρανική επίθεση.
Το West Texas Intermediate κινείτο κοντά στα 71 δολάρια, αν και παρέμενε επίσης κάτω από το υψηλό της προηγούμενης συνεδρίασης.
Η άνοδος του αργού αντανακλά τις ανησυχίες των επενδυτών, δεδομένου ότι η Μέση Ανατολή αντιπροσωπεύει περίπου το 1/3 των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου.
Σύμφωνα με διεθνείς αναλυτές, εάν οι ιρανικές εξαγωγές αποσυνδεθούν λόγω επίθεσης, οι τιμές του πετρελαίου θα εκτιναχθούν σε περισσότερα από 100 δολάρια το βαρέλι.
«Θα έχουμε κάποια σκαμπανεβάσματα, αλλά η τιμή του πετρελαίου θα ανέβει. Είναι ακριβώς το αντίθετο από αυτό που ίσχυε πέρυσι, κατά την έναρξη της νέας έντασης στη Μέση Ανατολή», αναφέρει στη Voria.gr ο καθηγητής Κοιτασματολογίας Πετρελαίου του Τμήματος Γεωλογίας του ΑΠΘ Ανδρέας Γεωργακόπουλος.
Οι κρίσεις με πρωταγωνιστή το Ιράν σημαίνουν… πετρελαϊκή κρίση
Το Ιράν είναι αυτή τη στιγμή η ένατη μεγαλύτερη πετρελαιοπαραγωγός χώρα στον κόσμο, με μερίδιο 4% στην παγκόσμια παραγωγή.
Το ποσοστό αναμφίβολα δεν είναι μεγάλο όπως αυτό των ΗΠΑ ή της Σαουδικής Αραβίας.
Ωστόσο η ιστορία δείχνει να επαναλαμβάνεται και μάλιστα για τέταρτη φορά, αφού οι προηγούμενες τρεις εντάσεις στην περιοχή με εμπλοκή του Ιράν έφεραν πετρελαϊκή κρίση.
Η πρώτη ήταν το 1951, όταν η Τεχεράνη εθνικοποίησε την «Anglo-Persian Oil Company», τη μετέπειτα γνωστή σε όλους μας BP (British Petroleum).
Αυτό ήταν ένα γεγονός που επηρέασε τις τιμές, τη γνωστή ως πετρελαϊκή κρίση του Αμπαντάν, που διήρκεσε έως το 1954.
Η μεγάλη πετρελαϊκή κρίση ήρθε και πάλι λόγω της Τεχεράνης, όταν το 1979 η Ιρανική Επανάσταση του Αγιατολάχ Χομεϊνί έφερε αύξηση πετρελαίου στο 100%, καθώς το Ιράν μείωσε την παραγωγή από 6.5 εκατ. βαρέλια ημερησίως στα 1,5 εκατ.
Από εκεί περνάμε στην επόμενη χρονιά, όπου το 1980 ξεκινά η οκταετής σύρραξη Ιράν-Ιράκ, όπου και οι δύο χώρες προχώρησαν σε μείωση της παραγωγής τους, γεγονός που δημιούργησε αστάθεια τιμών έως τα μέσα της δεκαετίας, όταν και υπήρξε μια περίοδος σταθεροποίησης έως τον Πόλεμο του Κόλπου.
«Ήδη διαφαίνεται η επίπτωση της εμπλοκής του Ιράν και θα το δούμε πιο ξεκάθαρα τους επόμενους μήνες», σημειώνει ο κ. Γεωργακόπουλος.
Διεθνείς συγκυρίες και ημερομηνίες σταθμοί
Την ώρα που η ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή με εμπλοκή των Ιρανών δείχνει ξεκάθαρη άνοδο των τιμών διεθνώς, ορισμένα γεγονότα που συμβαίνουν παράλληλα υποδηλώνουν ενίσχυση της κρίσης, την ώρα που η Ευρώπη έχει αυξημένες ενεργειακές ανάγκες εν όψει του χειμώνα.
Στη Λιβύη, το λόγω εσωτερικών προβλημάτων κλείσιμο του «κοιτάσματος του Ελέφαντα» τον Αύγουστο, γνωστό και ως «El Feel», που παρήγαγε 700.000 βαρέλια την ημέρα, οδήγησε σε μια μείωση παραγωγής της χώρας κοντά στο 50%.
Η ποσότητα αυτή δεν μπαίνει πια στην αγορά δημιουργώντας ένα νέο έλλειμμα.
Παράλληλα, η πρωτοπόρος πετρελαιοπαραγωγός χώρα, οι ΗΠΑ, έχει αυξημένη παραγωγή που φτάνει τα 13 εκατ. βαρέλια ημερησίως, δημιουργώντας μια σχετική πίεση στην αγορά και την ίδια ώρα οι ρυθμοί ανάπτυξης πέφτουν στα επίπεδα του 2010 σύμφωνα με τους διεθνείς δείκτες.
«Όλα αυτά σε συνδυασμό με την κρίση του Ιράν δημιουργούν τις συνθήκες να ανέβει η τιμή, ενώ δεν γνωρίζουμε την αντίδραση ακόμα που θα έχουμε από δύο σημαντικούς παίκτες, τη Σαουδική Αραβία και το Κατάρ», τονίζει ο Ανδρέας Γεωργακόπουλος.
Σημείο καμπής, δε, θα αποτελέσει η 38η Σύνοδος των χωρών του OPEC+ την 1η Δεκεμβρίου 2024 όπου στην ατζέντα θα υπάρχει σίγουρα η κατάσταση στο Ιράν.
Ουδείς γνωρίζει βέβαια τι θα συμβεί μέχρι τότε, αφού μεσολαβούν και οι εκλογές στις ΗΠΑ, της χώρας – ρυθμιστή των εξελίξεων στα ενεργειακά, καθώς ήδη έχουν καταγραφεί ενδείξεις αποσταθεροποίησης τόσο στην αγορά φυσικού αερίου όσο και στους δείκτες τιμών χρυσού και αργύρου που πήραν, κιόλας, την ανιούσα.