Με κομμένη την ανάσα παρακολουθεί η διεθνής κοινότητα τις εξελίξεις μετά το χτύπημα των ΗΠΑ τις πρώτες πρωινές ώρες σε τρεις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν.
Η Τεχεράνη απάντησε με πυραυλικές επιθέσεις στο Ισραήλ, οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα 86 άτομα να τραυματιστούν, ενώ παρά τη φαινομενική ηρεμία τις τελευταίες ώρες, κανείς δεν μπορεί να διαβεβαιώσει πως η κατάσταση εκτονώθηκε.
Ο Νετανιάχου υπερασπίστηκε την επίθεση του Τραμπ και δήλωσε ότι «θα γραφτεί στην ιστορία πως ο Τραμπ ενήργησε ενάντια στο πιο επικίνδυνο καθεστώς απέναντι στα πιο επικίνδυνα όπλα στον κόσμο.
Στη Μόσχα ο Ιρανός ΥΠΕΞ
Το Ιράν απαντά με σκληρή γλώσσα και ο υπουργός εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, ανακοίνωσε ότι μεταβαίνει απόψε κιόλας στη Μόσχα για συνάντηση με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, επιβεβαιώνοντας τις στενές σχέσεις συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών.
«Πηγαίνω σήμερα το απόγευμα στη Μόσχα και αύριο το πρωί θα συναντηθώ με τον πρόεδρο Πούτιν», δήλωσε ο Ιρανός ΥΠΕΞ κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου, χαρακτηρίζοντας τη Ρωσία «φίλη του Ιράν».
Όπως επισήμανε, «πάντα συμβουλευόμαστε ο ένας τον άλλον» και πρόσθεσε ότι κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες τους τελευταίους δύο-τρεις μήνες, «ενημερώναμε συνεχώς τους Ρώσους φίλους μας για κάθε νέα πρόταση, πρόοδο ή εμπλοκή στις συνομιλίες».
Ο Αραγτσί, τόνισε ότι στη συνάντησή του με τον Ρώσο πρόεδρο θα γίνουν «σοβαρές διαβουλεύσεις» και επανέλαβε ότι οι δύο χώρες «θα συνεχίσουν να εργάζονται μαζί».
«Άνευ προηγουμένου παραβίαση του διεθνούς δικαίου - Ο Τραμπ πρόδωσε τους ψηφοφόρους του»
Νωρίτερα, σε δηλώσεις του από τη σύνοδο των υπουργών Εξωτερικών του Οργανισμού Ισλαμικής Συνεργασίας, η οποία γίνεται στην Κωνσταντινούπολη, ο Αραγτσί προχώρησε σε δριμεία επίθεση κατά των ΗΠΑ, καταδικάζοντας τη «βάναυση στρατιωτική επίθεση» της Ουάσινγκτον εναντίον του ειρηνικού πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης. Από τα βέλη του δεν ξέφυγε ούτε η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας, την οποία κάλεσε να αναλάβει τις ευθύνες της.
«Πρόκειται για μια εξοργιστική, σοβαρή και άνευ προηγουμένου παραβίαση των θεμελιωδών αρχών του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και του διεθνούς δικαίου», δήλωσε ο Αραγτσί.
Παράλληλα, εξαπέλυσε σφοδρή κριτική στον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, τον οποίο κατηγόρησε ότι «παραπλάνησε» τους ίδιους του τους ψηφοφόρους, εγκαταλείποντας τις δεσμεύσεις του να απομακρύνει τις ΗΠΑ από τους διαρκείς πολέμους. «Ο Τραμπ εξελέγη με την υπόσχεση να τερματίσει την ακριβή εμπλοκή της Αμερικής σε “αιώνιους πολέμους” στη Μέση Ανατολή, όμως τελικά πρόδωσε όχι μόνο το Ιράν και τις δεσμεύσεις για διπλωματία, αλλά και τους ίδιους τους ψηφοφόρους του», υπογράμμισε.
Ο Ιρανός υπουργός χαρακτήρισε τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Ντόναλντ Τραμπ ως «παράνομους νταήδες» της διεθνούς σκηνής και κάλεσε το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ να καταδικάσει άμεσα τις επιθέσεις της Ουάσινγκτον. Τέλος, προειδοποίησε πως «η σιωπή της διεθνούς κοινότητας θα βυθίσει τον κόσμο σε ένα άνευ προηγουμένου επίπεδο κινδύνου και χάους».
Κληθείς να σχολιάσει την απειλή του αμερικανού προέδρου ότι εάν η Τεχεράνη δεν συμφωνήσει για ειρήνη με το Ισραήλ τότε θα αντιμετωπίσει σφοδρότερες επιθέσεις απάντησε: «Δεν είναι ζήτημα που αφορά μόνο το Ιράν – ολόκληρη η διεθνής κοινότητα πρέπει να αντιδράσει σε μια τόσο ξεκάθαρη απειλή κατά του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Το Ιράν δεν έχει κάνει τίποτα κακό. Δεν καταλαβαίνουμε γιατί το Ιράν πρέπει να δεχθεί επίθεση λόγω μιας ψευδούς κατηγορίας ότι επιδιώκει να αποκτήσει πυρηνικά όπλα».
Ο Ιρανός ΥΠΕΞ υπενθύμισε παράλληλα ότι η χώρα του προσπαθεί εδώ και 20 χρόνια να αποδείξει ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα είναι και θα παραμείνει ειρηνικό. «Όλος ο κόσμος χαιρέτισε τη συμφωνία για τα πυρηνικά που επιτεύχθηκε επί κυβέρνησης Ομπάμα, από την οποία στη συνέχεια αποσύρθηκε ο Τραμπ», σημείωσε.
«Διαπραγματευόμασταν ξανά με την ίδια κυβέρνηση και ξαφνικά αποφάσισαν να μας επιτεθούν. Και τώρα απειλούν με ακόμα περισσότερες επιθέσεις», συμπλήρωσε καταλήγοντας: «Δεν είναι θέμα του Ιράν, είναι θέμα της διεθνούς κοινότητας να καταδικάσει αυτές τις ενέργειες και να τις αποτρέψει – διαφορετικά, δεν θα απομείνει τίποτα από το διεθνές δίκαιο και την παγκόσμια ασφάλεια».
Νωρίτερα με ανάρτηση του στο X, είχε δηλώσει σχετικά για την κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή: «Βρισκόμασταν σε διαπραγματεύσεις (σ.σ. για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν) με τις ΗΠΑ όταν το Ισραήλ αποφάσισε να τινάξει στον αέρα αυτή τη διπλωματία», δήλωσε ο Αραγτσπροσθέτοντας ότι καθώς το Ιράν συνομιλούσε με χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, «οι ΗΠΑ αποφάσισαν, με τη σειρά τους, να τινάξουν στον αέρα αυτές τις διπλωματικές κινήσεις».
Αντιδρώντας στις ευρωπαϊκές εκκλήσεις για επιστροφή του Ιράν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, ο επικεφαλής της ιρανικής διπλωματίας είπε: «Πώς μπορεί το Ιράν να επιστρέψει σε κάτι που δεν εγκατέλειψε ποτέ, πόσο μάλλον να καταστρέψει;».
Διεθνής ανησυχία και έκκληση για επιστροφή στη διπλωματία
Την ίδια ώρα ο ένας μετά τον άλλο οι ηγέτες όλους του κόσμου εκφράζουν την ανησυχία τους για τις φλόγες που τυλίγουν τη Μέση Ανατολή, ενώ η Ευρώπη απευθύνει έκκληση για επιστροφή στο τραπέζι των συνομιλιών και στη διπλωματία.
«Το Ιράν δεν πρέπει ποτέ να αποκτήσει την (πυρηνική) βόμβα. Με τις εντάσεις στη Μέση Ανατολή να βρίσκονται σε νέα κορύφωση, η σταθερότητα πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα», δήλωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Διαβάστε σχετικά: Οι διεθνείς αντιδράσεις μετά το χτύπημα των ΗΠΑ σε πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν
«Δεν πρέπει να επιτραπεί στο Ιράν να αναπτύξει πυρηνικά όπλα, καθώς αυτό θα αποτελούσε απειλή για τη διεθνή ασφάλεια. Καλώ όλες τις πλευρές να κάνουν ένα βήμα πίσω, να επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και να αποτρέψουν περαιτέρω κλιμάκωση», δηλώνει με ανάρτησή της στο Χ η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής Κάγια Κάλας.
Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού επικρατεί ανησυχητική ηρεμία, ενώ το CNN μεταδίδει πως υπάρχουν εσωτερικοί τριγμοί στις ΗΠΑ μετά το χτύπημα στο Ιράν, καθώς ο Τραμπ φέρεται να είχε ενημερώσει μόνο τους Ρεπουμπλικάνους.
Συνεδριάζει το ΚΥΣΕΑ - Στις Βρυξέλες ο Γεραπετρίτης
Σε έκτακτη συνεδρίαση καλούνται το απόγευμα τα μέλη του ΚΥΣΕΑ, υπό την προεδρία του πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη. Θέμα της συνεδρίασης οι εξελίξεις στη Μέση ανατολή, μετά το αμερικανικό χτύπημα.
Επιπλέον, ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, μεταβαίνει σήμερα στις Βρυξέλλες, όπου θα συμμετάσχει αύριο, Δευτέρα 23 Ιουνίου, στο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στην ημερήσια διάταξη της συνεδρίασης περιλαμβάνονται οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και ο πόλεμος στην Ουκρανία, ενώ θα συζητηθούν ακόμη η κατάσταση στη Λιβύη, καθώς και η Κίνα και η ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Και στο βάθος τα Στενά του Ορμούζ και οι Χούθι
Αναλυτές εκτιμούν ότι η Τεχεράνη ενδέχεται να απαντήσει στοχεύοντας αμερικανικές βάσεις και πολεμικά πλοία, εξαπολύοντας κυβερνοεπιθέσεις ή επιχειρώντας τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ, σύμφωνα με ανάλυση των Financial Times.
Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, είχε προειδοποιήσει την Ουάσινγκτον για «ανεπανόρθωτη ζημιά», σε περίπτωση που οι ΗΠΑ ενίσχυαν το Ισραήλ στον πόλεμο κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Ο απόστρατος στρατηγός Τζόζεφ Βότελ, πρώην διοικητής της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (Centcom), ο οποίος επιβλέπει τις αμερικανικές δυνάμεις στη Μέση Ανατολή δήλωσε ότι το Πεντάγωνο οφείλει να θεωρεί βέβαιη την ιρανική αντίδραση.
Αναλυτές ανέφεραν ότι αυτή η αντίδραση μπορεί να περιλαμβάνει άμεσες επιθέσεις εναντίον αμερικανικών δυνάμεων ή διπλωματικών αποστολών στην περιοχή, κυβερνοεπιθέσεις, τρομοκρατία ή νέα χτυπήματα από ιρανικές παραστρατιωτικές οργανώσεις. Η Τεχεράνη θα μπορούσε επίσης να διαταράξει τις εξαγωγές ενέργειας από τον Περσικό Κόλπο.
Με δεκάδες χιλιάδες Αμερικανούς στρατιώτες αναπτυγμένους στη Μέση Ανατολή και με το Ιράν και τους συμμάχους του να είναι «απολύτως σαφείς» ως προς την πρόθεσή τους να επιτεθούν, ο κόσμος σύντομα θα μάθει αν ο Τραμπ ήταν «προετοιμασμένος για τις συνέπειες», δήλωσε η Ντάνα Στρούλ, πρώην αναπληρώτρια βοηθός υπουργού Άμυνας για τη Μέση Ανατολή.
Οι μεγάλες αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις στο Κατάρ, το Μπαχρέιν και το Κουβέιτ είναι «πολύ πιθανό» να αποτελέσουν στόχους του Ιράν, είπε ο Βότελ, προσθέτοντας ότι η Centcom έχει ήδη λάβει μέτρα προετοιμασίας.
Λίγες ημέρες πριν από τη στρατιωτική δράση των ΗΠΑ το βράδυ του Σαββάτου, ο Έλιοτ Άμπραμς, πρώην ειδικός απεσταλμένος για το Ιράν και τη Βενεζουέλα στην πρώτη κυβέρνηση Τραμπ, είχε προειδοποιήσει ότι στόχοι θα μπορούσαν να είναι και σύμμαχοι των ΗΠΑ στον Κόλπο, όπως η Σαουδική Αραβία ή τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Το Ιράν θα μπορούσε επίσης να προσπαθήσει να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ, τη στενή θαλάσσια δίοδο από την οποία περνά το ένα τρίτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου κάθε μέρα, σύμφωνα με τον Άμπραμς. Αυτό θα «προκαλούσε άμεση αύξηση των παγκόσμιων τιμών του πετρελαίου».
Ενώ οι ΗΠΑ έχουν στείλει ενισχύσεις στη Μέση Ανατολή τις τελευταίες ημέρες, το Ιράν είναι πλέον «έτοιμο» να αντεπιτεθεί, διαθέτοντας «ένα φάσμα βαλλιστικών πυραύλων, πυραύλων cruise και drones», δήλωσε ο πρώην υπουργός της Πολεμικής Αεροπορίας, Φρανκ Κένταλ, πριν από την αμερικανική επίθεση.
Η απόφαση να προβεί σε τέτοια αντίδραση αποτελεί για το Ιράν «ζήτημα κλιμάκωσης», δηλαδή θα πρέπει να υπολογίσει τι επιπλέον επιθέσεις μπορεί να δεχτεί αν απαντήσει στις ΗΠΑ.
Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο του Πενταγώνου, περίπου 40.000 στρατιωτικοί και προσωπικό των ΗΠΑ βρίσκονται αναπτυγμένοι στη Μέση Ανατολή, σε βάσεις και στρατιωτικές τοποθεσίες σε Μπαχρέιν, Κουβέιτ, Κατάρ και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, καθώς και σε Αίγυπτο, Ιράκ, Ιορδανία, Ομάν, Σαουδική Αραβία και Συρία.
Οι βάσεις σε ΗΑΕ, Κατάρ, Σαουδική Αραβία, Ιράκ και Κουβέιτ διαθέτουν αντιαεροπορική άμυνα, αλλά βρίσκονται εντός εμβέλειας των πυραύλων μικρής εμβέλειας του Ιράν, σημείωσε ο Κένταλ. Στην περιοχή βρίσκονται επίσης πολλά αντιτορπιλικά πλοία και ένα αεροπλανοφόρο, με την ομάδα μάχης του USS Nimitz καθ’ οδόν.
«Είναι πάντα σε έναν λογικό βαθμό επιφυλακής λόγω πιθανών επιθέσεων, αλλά τώρα υποθέτω πως η ετοιμότητα θα είναι ακόμη υψηλότερη», ανέφερε.
Οι 2.500 Αμερικανοί στρατιώτες στο Ιράκ και οι εκατοντάδες στη Συρία είναι δυνητικά εκτεθειμένοι σε επιθέσεις από σιιτικές πολιτοφυλακές που υποστηρίζονται από το Ιράν — οι οποίες στο παρελθόν έχουν επιτεθεί με ρουκέτες και drones — αλλά και στους ιρανικούς πυραύλους.
«Οι πολιτοφυλακές στο Ιράκ δεν έχουν διαλυθεί. Πήραν πολιτική απόφαση να προστατεύσουν τον εαυτό τους και να μην επιτεθούν στις αμερικανικές δυνάμεις μέχρι τώρα», δήλωσε η Ντάνα Στρούλ.
Οι Χούθι στην Υεμένη, που επίσης υποστηρίζονται από το Ιράν, θα θεωρήσουν τις αμερικανικές επιθέσεις ως παραβίαση της εκεχειρίας που είχαν συμφωνήσει με την Ουάσινγκτον την άνοιξη, είπε η Στρούλ, και μπορεί να στοχοποιήσουν αμερικανικά πλοία.
Εκτός από τους πυραύλους που έχουν απομείνει στο Ιράν, οι αναλυτές σημειώνουν ότι διαθέτει και άλλα μέσα επίθεσης.
«Το Ιράν διαθέτει ακόμη πολύ εξελιγμένες επιθετικές δυνατότητες στον κυβερνοχώρο, ενώ το δίκτυό του διατηρεί ομάδες δολιοφθοράς εν υπνώσει, πολύ πέρα από τη Μέση Ανατολή», τόνισε η Στρούλ.
Ένας επιπλέον κίνδυνος είναι ότι η αμερικανική επιδρομή του Σαββάτου στο Φορντό — μία από τις δύο βασικές εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ουρανίου του Ιράν — μπορεί να μην είχε την αποτελεσματικότητα που προσδοκούσαν οι ΗΠΑ. Αν και το Ιράν επιβεβαίωσε τις επιθέσεις, δεν υπάρχουν ακόμη αποδείξεις για το μέγεθος της ζημιάς στο υπόγειο συγκρότημα.
Οι επιθέσεις αυτές ενδέχεται να ενισχύσουν την αποφασιστικότητα του Ιράν να προχωρήσει στην ανάπτυξη ενός προγράμματος πυρηνικών όπλων. Η Ισλαμική Δημοκρατία ήδη εμπλούτιζε ουράνιο σε επίπεδα κοντά στα οπλικά, παρότι επιμένει ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα είναι για ειρηνική χρήση.
«Αν και είναι βέβαιο ότι οι Ισραηλινοί έχουν προκαλέσει σημαντική ζημιά στο στρατιωτικο-βιομηχανικό σύμπλεγμα του Ιράν, σε πυραυλικά βαλλιστικά συστήματα, στο πυρηνικό του πρόγραμμα και στην ηγεσία του... δεν μπορείς να βομβαρδίσεις τη γνώση — και αυτά τα προγράμματα μπορούν να ξαναχτιστούν», δήλωσε η Ντάνα Στρούλ.
«Οποιαδήποτε επιπλέον ζημιά μπορεί να τους καθυστερήσει για χρόνια, αλλά δεν θα τους εμποδίσει να επανασυστήσουν ή να συνεχίσουν ένα πρόγραμμα για την απόκτηση πυρηνικών όπλων», σημείωσε ο Φρανκ Κένταλ.
Το Ιράν θα μπορούσε επίσης να απαντήσει με οικονομικά πλήγματα, στοχεύοντας τις εξαγωγές ενέργειας από τον Περσικό Κόλπο.
Το 2019 αποκαλύφθηκαν τα τρωτά σημεία της περιοχής, όταν επίθεση με πυραύλους και drones — που αποδόθηκε στο Ιράν — προκάλεσε προσωρινή διακοπή στο 50% της παραγωγής πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας. Η Σαουδική Αραβία και άλλα κράτη του Κόλπου έχουν επιδιώξει τα τελευταία χρόνια μια ύφεση στις σχέσεις με το Ιράν, ώστε να μειώσουν την ένταση και να αποτρέψουν νέες επιθέσεις.
Στα Στενά του Ορμούζ, το Ιράν θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει ταχύπλοα επιθετικά σκάφη, υποβρύχια και παράκτια αντιαποβατικά όπλα για να πλήξει διερχόμενα πλοία, δήλωσε ο Κένταλ. Εναλλακτικά, θα μπορούσε να ναρκοθετήσει τη θαλάσσια δίοδο — αν και και το ίδιο το Ιράν εξάγει πετρέλαιο μέσω των Στενών, κάτι που αποτελεί βασική του πηγή συναλλάγματος.
Ο Μάικλ Αλφάρο, επικεφαλής επενδύσεων της Gall Partners, hedge fund με επίκεντρο την ενέργεια, προειδοποίησε ότι οι παγκόσμιες αγορές ενέργειας προετοιμάζονται για παρατεταμένη αστάθεια μετά τις επιθέσεις των ΗΠΑ.
«Οι ευρύτερες γεωπολιτικές συνέπειες θα διατηρήσουν σχεδόν σίγουρα την ανοδική πίεση στις τιμές του πετρελαίου», δήλωσε ο Αλφάρο. «Το Ιράν είναι πιθανό να διατηρήσει σημαντική επιρροή στα Στενά του Ορμούζ».