Σήμερα η καρδιά της παγκόσμιας διπλωματίας μεταφέρεται από τη Νέα Υόρκη και την έδρα του ΟΗΕ στην Ουάσινγκτον. Στο «Ινστιτούτο Ειρήνης Ντόναλντ Τραμπ», αναμένεται να πραγματοποιηθεί η πρώτη ιστορική συνεδρίαση του «Συμβουλίου Ειρήνης» (Board of Peace). Δεν πρόκειται για μία ακόμη διπλωματική συνάντηση, αλλά για τα επίσημα αποκαλυπτήρια ενός οργανισμού που φιλοδοξεί να υποκαταστήσει τους παραδοσιακούς θεσμούς της μεταπολεμικής περιόδου -που πολλοί υποστηρίζουν πως είναι δυσλειτουργικοί-, εφαρμόζοντας το μοντέλο της συναλλακτικής διπλωματίας σε παγκόσμια κλίμακα.
Το Συμβούλιο Ειρήνης δεν γεννήθηκε από το πουθενά. Αποτελεί την εξέλιξη του «σχεδίου των 20 σημείων» του Ντόναλντ Τραμπ για τον τερματισμό του πολέμου στη Γάζα, το οποίο είχε λάβει τη θεσμική έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ τον περασμένο Νοέμβριο (ψήφισμα 2803). Ωστόσο, αυτό που ξεκίνησε ως ένας μηχανισμός εποπτείας της εκεχειρίας, μεταμορφώθηκε γρήγορα σε κάτι πολύ μεγαλύτερο.
Όπως έχει δηλώσει ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος, το Συμβούλιο «θα πάει πολύ πέρα από τη Γάζα» με στόχο την «παγκόσμια ειρήνη» όπως ο ίδιος την οραματίζεται. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μια παράλληλη διπλωματική δομή. Το καταστατικό του Συμβουλίου, το οποίο σκοπίμως δεν κατονομάζει τη Γάζα, δίνει στον Τραμπ τη δυνατότητα να παρεμβαίνει σε οποιαδήποτε κρίση, παρακάμπτοντας τις χρονοβόρες διαδικασίες και τα βέτο του ΟΗΕ. «Ο ΟΗΕ δεν έχει εκπληρώσει τις δυνατότητές του», υποστηρίζει η Ουάσινγκτον πλέον με κάθε τρόπο, δίνοντας το σύνθημα για μια νέα εποχή όπου η ισχύς και το χρήμα υπερτερούν της παραδοσιακής διπλωματίας.
Το μοντέλο «Pay-to-Play»
Η δομή του Συμβουλίου Ειρήνης θυμίζει περισσότερο διοικητικό συμβούλιο μεγάλης πολυεθνικής παρά διεθνή οργανισμό. Στην κορυφή βρίσκεται ο Ντόναλντ Τραμπ ως ισόβιος Πρόεδρος, με απόλυτο δικαίωμα βέτο και την εξουσία να διορίζει ή να παύει μέλη.
Κάτω από αυτόν, λειτουργεί ένα επταμελές εκτελεστικό συμβούλιο (Executive Board) που αποτελείται από πρόσωπα της απόλυτης εμπιστοσύνης του και του κύκλου του:
- Ο Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρός του Τραμπ
- Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο
- Ο δισεκατομμυριούχος Μαρκ Ρόουαν
- Ο πρόεδρος της Παγκόσμιας Τράπεζας, Ατζάι Μπάνγκα
- Ο πρώην πρωθυπουργός της Βρετανίας, Τόνι Μπλερ που είναι πλέον και μέλος του Ομίλου ΑΝΤ1
- Ο Στιβ Ουίτκοφ, ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή
- Ο Ρόμπερτ Γκάμπριελ, αναπληρωτής σύμβουλος εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ
Το πλέον αμφιλεγόμενο στοιχείο είναι το κόστος συμμετοχής. Για μια μόνιμη έδρα στο Συμβούλιο, τα κράτη καλούνται να καταβάλουν ένα υποχρεωτικό εισιτήριο ύψους 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων. Μέχρι στιγμής, 28 χώρες έχουν υπογράψει, με τη Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ και το Κατάρ να πρωτοστατούν, βλέποντας στο Συμβούλιο τον μοναδικό δρόμο για να ελέγξουν την επόμενη μέρα στη Μέση Ανατολή. Σημαντικό ρόλο αναμένεται να διαδραματίσει και η συμμετοχή του Ισραήλ στο εγχείρημα.
Η συμμετοχή χωρίς πληρωμή επιτρέπει την άμεση συμμετοχή και παρακολούθηση για 3 χρόνια (ανανεώσιμη κατά την κρίση του Τραμπ), αλλά είναι προσωρινή πάντα. Η καταβολή ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων εξασφαλίζει μόνιμη συμμετοχή, σηματοδοτώντας βαθύτερη οικονομική δέσμευση και εξασφαλίζοντας μια θέση εφ' όρου ζωής. Καμία χώρα δεν υποχρεούται να καταβάλει τίποτα για να γίνει μέλος, τα χρήματα θα σχετίζονται την επιρροή.
Η ελληνική στάση
Για την Αθήνα, η πρόσκληση του Ιανουαρίου να συμμετάσχει ως ιδρυτικό μέλος αποτέλεσε μια διπλωματική σπαζοκεφαλιά. Από τη μία, η ισχυρή στρατηγική σχέση με τις ΗΠΑ και η πρόσφατη επικοινωνία του Γιώργου Γεραπετρίτη με τον Μάρκο Ρούμπιο έδειχναν πως το «ναι» δεν είναι μακριά.
FM George Gerapetritis had a phone conversation with U.S. Secretary of State @StateDept Marco Rubio @SecRubio.
— Υπουργείο Εξωτερικών (@GreeceMFA) January 30, 2026
Discussion focused on the excellent state of #Greece–U.S. relations and preparations for the 6th round of the Strategic Dialogue in Athens. pic.twitter.com/KcRKirXghs
Από την άλλη, η θεσμική συνέπεια της Ελλάδας που εξελέγη ως μη μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας για το 2025-2026 καθιστούσε αδύνατη την προσχώρηση σε έναν οργανισμό που αμφισβητεί τον Καταστατικό Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.
Η λύση που προκρίθηκε είναι αυτή του «παρατηρητή». Την Ελλάδα θα εκπροσωπήσει σήμερα ο υφυπουργός Εξωτερικών, Χάρης Θεοχάρης. Η επιλογή αυτή επιτρέπει στην Αθήνα:
- Να έχει πρόσβαση στις πληροφορίες και τις αποφάσεις για την ανοικοδόμηση της Γάζας.
- Να μην δεσμευτεί οικονομικά με το 1 δισ. δολάρια.
- Να παραμείνει ευθυγραμμισμένη με τον «σκληρό πυρήνα» της ΕΕ (Γαλλία, Γερμανία), που βλέπει το Συμβούλιο με καχυποψία.
Αξιοσημείωτη είναι και η σημειολογία της απουσίας του Κυριάκου Μητσοτάκη, ο οποίος βρίσκεται στο Νέο Δελχί. Η συμμετοχή του στο AI Impact Summit με θέμα την Τεχνητή Νοημοσύνη και η συνάντησή του με τον Ναρέντρα Μόντι λειτουργεί ως ένα άψογο διπλωματικό άλλοθι, αποφεύγοντας μια πιθανή άβολη φωτογραφία στην Ουάσινγκτον. Ο Έλληνας πρωθυπουργός μάλιστα είχε δηλώσει στο podcast «Europe Today» του Euronews ότι απέρριψε την πρόσκληση επειδή «ξεπερνά κατά πολύ» την εντολή του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. «Πιστεύω ότι πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι η προώθηση αυτού που έχει καθοριστεί είναι κάτι στο οποίο οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες δεν μπορούν να συμμετάσχουν», ανέφερε με νόημα.
Η Ευρώπη σε σύγχυση
Η εικόνα στη Γηραιά Ήπειρο είναι αυτή ενός μισοδιαλυμένου δρόμου στα δύο.
Οι αντάρτες: Η Ουγγαρία του Βίκτορ Όρμπαν και η Βουλγαρία είναι οι μόνες χώρες της ΕΕ που συμμετέχουν ως πλήρη μέλη, επιδιώκοντας προνομιακή σχέση με τον Λευκό Οίκο.
Οι απόντες: Γαλλία και Γερμανία απέρριψαν την πρόσκληση ταχύτατα, κάνοντας λόγο για υπονόμευση της διεθνούς τάξης. Ο Καναδάς είδε την πρόσκλησή του να ανακαλείται με συνοπτικές διαδικασίες μέσω Truth Social, μετά την κριτική του Μαρκ Κάρνεϊ στον Τραμπ.
Οι παρατηρητές: Μαζί με την Ελλάδα, στο καθεστώς αυτό βρίσκονται η Ιταλία, η Κύπρος και η Ρουμανία. Ακόμα και η Κομισιόν στέλνει την Ευρωπαία Επίτροπος για τη Μεσόγειο, Ντουμπράβκα Σουίτσα, ξεκαθαρίζοντας όμως ότι «δεν γινόμαστε μέλη».
Η επόμενη μέρα στη Γάζα
Στη σημερινή συνεδρίαση θα ανακοινωθεί το πακέτο των 5 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την ανθρωπιστική βοήθεια και την ανοικοδόμηση της Λωρίδας της Γάζας. Το Συμβούλιο θα ελέγχει την Εθνική Επιτροπή Διοίκησης της Γάζας (NCAG), μια ομάδα 15 Παλαιστινίων τεχνοκρατών χωρίς πολιτική εξουσία ακόμα.
Παράλληλα, σχεδιάζεται η ανάπτυξη της Διεθνούς Δύναμης Σταθεροποίησης (ISF). Η Ινδονησία έχει ήδη υποσχεθεί στρατιώτες, ενώ το Συμβούλιο θα εγγυάται την ασφάλεια, απαιτώντας την πλήρη αποστρατιωτικοποίηση της Χαμάς.
Πιθανότητες επιτυχίας, ρεαλισμός ή χάος;
Το ερώτημα που πλανάται πάνω από την Ουάσινγκτον είναι αν αυτό το «δυσκίνητο» μοντέλο, όπως το χαρακτήρισαν αναλυτές του think-tank Crisis Group που χρηματοδοτείται από τον Τζορτζ Σόρος, μπορεί να λειτουργήσει.
Το επιχείρημα της επιτυχίας: Ο Τραμπ είναι ο μόνος που μπορεί να πιέσει το Ισραήλ και ταυτόχρονα να κινητοποιήσει τεράστια ιδιωτικά και κρατικά κεφάλαια από τον Κόλπο. Η συναλλακτική του προσέγγιση μπορεί να φέρει αποτελέσματα εκεί που η παραδοσιακή διπλωματία απέτυχε επί δεκαετίες.
Ο κίνδυνος της αποτυχίας: Χωρίς τη συμμετοχή της Κίνας, της Ρωσίας και των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων, το Συμβούλιο στερείται διεθνούς νομιμοποίησης. Αν η κατάσταση στη Γάζα δεν βελτιωθεί άμεσα, ο οργανισμός κινδυνεύει να καταρρεύσει, αφήνοντας πίσω του ένα ακόμη μεγαλύτερο διπλωματικό κενό.
Για την Ελλάδα η σημερινή ημέρα είναι ένα τεστ ρεαλισμού. Η συμμετοχή ως παρατηρητής είναι η χρυσή τομή. Η χώρα παραμένει στο «τραπέζι των μεγάλων», προστατεύοντας ταυτόχρονα το κύρος της στον ΟΗΕ.
Όπως θα μπορούσε να πει κανείς, η Αθήνα επέλεξε να μην αγοράσει εισιτήριο για την παράσταση, αλλά φρόντισε να βρίσκεται στην πρώτη σειρά των θεατών.
