Καθώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή βρίσκεται θεωρητικά σε εκεχειρία, αλλά πρακτικά συνεχίζεται στον Λίβανο, η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα τις εξελίξεις καθώς όσες χώρες δεν εμπλέκονται πολεμικά έχουν υποστεί ήδη οικονομικές συνέπειες.
Μάλιστα, ο Τούρκος Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν σε πρόσφατη επικοινωνία του με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, σημείωσε πως σχηματίζεται ένα επικίνδυνο «γεωστρατηγικό αδιέξοδο». Την ώρα που το Ιράν διαμηνύει πως τα Στενά του Ορμούζ θα παραμείνουν κλειστά λόγω των ισραηλινών πληγμάτων στο Λίβανο, η εκεχειρία φαίνεται να κρέμεται πάνω σε μια κλωστή.
Σε αυτή την κρίσιμη συγκυρία σημαντικό ρόλο προσπαθήσει να διαδραματίσει η Τουρκία. Ποια είναι όμως η στάση της πραγματικά και τι μπορεί να επιφέρει αυτή;
Σύμφωνα με τον κ. Σπύρο Λίτσα, Καθηγητή Θεωρίας Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας η Άγκυρα δεν δρα τυχαία, αλλά πατά πάνω σε μια μακρά παράδοση που τη θέλει να λειτουργεί ως «κράτος-γέφυρα». Ο καθηγητής εξηγεί πως η σύγκρουση στον Περσικό Κόλπο αποτελεί για την Τουρκία μια πρώτης τάξεως ευκαιρία να αναδείξει τη γεωγραφική της αξία, αλλά και να εκμεταλλευτεί τις στενές σχέσεις που έχει οικοδομήσει με την Τεχεράνη ιδιαίτερα από το 2017 και μετέπειτα. «Αυτός ο ρόλος του κράτους-γέφυρα είναι μία στάση η οποία η Τουρκία προσπαθεί να οικοδομήσει από τη στιγμή που έχουμε πλέον μία επίσημη μετάβαση του διεθνούς συστήματος στον νέο διπολισμό», τονίζει χαρακτηριστικά.
Η «Γαλάζια Πατρίδα» ως οντολογική απειλή
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανάλυση του κ. Λίτσα για τα ελληνοτουρκικά. Ενώ η Ελλάδα επενδύει στρατηγικά στο να καταστεί ο ασφαλής ενεργειακός κόμβος της Μεσογείου, ο καθηγητής κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, υποστηρίζοντας πως η απειλή από την πλευρά της Τουρκίας είναι πολύ βαθύτερη από έναν απλό ανταγωνισμό αγωγών μεταφοράς ενέργειας.
Ο κ. Λίτσας εισάγει τον όρο της «οντολογικής απειλής», εξηγώντας πως η εφαρμογή του σχεδίου της «Γαλάζιας Πατρίδας» δεν είναι μια απλή διπλωματική πίεση, αλλά μια ευθεία αμφισβήτηση της ίδιας της επιδίωξης της Ελλάδας για επιβίωση μέσα σε ένα ανταγωνιστικό σύστημα. «Η απειλή η οποία εφαρμόζει η Τουρκία στην Ελλάδα είναι βαθύτερη, ουσιαστικότερη και θα αποτελείται στο πλαίσιο της οντολογικής απειλής εξαιτίας του ότι η Τουρκία μέσα από την εφαρμογή του σχεδίου της Γαλάζιας Πατρίδας αμφισβητεί ευθέως κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας», αναφέρει.
Έρχεται κάτι μεγαλύτερο;
Παρά την ένταση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, ο κ. Λίτσας προβαίνει σε μια διαφορετική από τα συνηθισμένα εκτίμηση, υποστηρίζοντας πως ο παρών πόλεμος δεν είναι απαραίτητα η θρυαλλίδα για την αλλαγή των συνόρων στη Μέση Ανατολή. Αντιθέτως θεωρεί πολύ πιο σοβαρή για την περιφερειακή ισορροπία ισχύος την κρίση που σοβεί στο εσωτερικό της Συρίας καθώς και την εξέλιξη των σχέσεων μεταξύ Αιγύπτου και Ισραήλ.
Σε ό,τι αφορά το μέτωπο του Ιράν, ο κ. Λίτσας εστιάζει στη διεθνή οικονομία και την πυρηνική ατζέντα. «Ο πόλεμος μεταξύ της μίας πλευράς των ΗΠΑ με Ιράν από την άλλη έχει μια αντήχηση η οποία αφορά τη διεθνή οικονομία, τα ενεργειακά ζητήματα, αλλά βέβαια από την άλλη και την ίδια την πυρηνική ατζέντα του Ιράν που σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να επιτραπεί σε ένα τέτοιο καθεστώς να αποκτήσει πυρηνικά», υπογραμμίζει.
Το «έμφραγμα» στο Ορμούζ και η ελληνική ναυτιλία
Με τις τιμές της ενέργειας να ανεβοκατεβαίνουν καθημερινά λόγω της εύθραυστης κατάστασης στα Στενά του Ορμούζ αλλά και λόγω των χτυπημάτων που δέχονται εγκαταστάσεις ορυκτού πλούτου στις γύρω χώρες, ο κ. Λίτσας προειδοποιεί για ένα «τεράστιο ζήτημα» σε διεθνές επίπεδο. Εκτιμά πως η χώρα μας πως μάλλον θα πληγεί σε υψηλότατο επίπεδο καθώς η συνθήκη αυτή αποτελεί μια εξόχως αρνητική πραγματικότητα για την ελληνική ναυσιπλοΐα στο παρόν στάδιο.
Ωστόσο διακρίνει μια χαραμάδα ελπίδας για το μέλλον. Όταν η κατάσταση ομαλοποιηθεί, η ελληνική ναυτιλία μπορεί να αναδειχθεί σε «σανίδα σωτηρίας» για το παγκόσμιο εμπόριο. «Όταν η κατάσταση ομαλοποιηθεί με το καλό, η ελληνική ναυσιπλοΐα μπορεί να παίξει ένα σημαντικότερο ρόλο προς την τεράστια και πολύ σκληρή προσπάθεια που θα χρειαστεί για να επανέλθουν τα πράγματα σε μια πρότερη κανονικότητα», σημειώνει.
Το ΝΑΤΟ
Τέλος εμφανίζεται καθησυχαστικός σχετικά με τις φήμες για «σχίσμα» εντός του ΝΑΤΟ, παρά την εμπρηστική ρητορική του Ντόναλντ Τραμπ - χθες υπήρξαν διαρροές για αποχώρηση μέρους των αμερικανικών στρατευμάτων από την Ευρώπη. Ο κ. Λίτσας υποστηρίζει πως οι ΗΠΑ έχουν επενδύσει πάρα πολύ πολιτικό και οικονομικό κεφάλαιο στη Συμμαχία για να την εγκαταλείψουν.
Ασκεί όμως κριτική στον Αμερικανό Πρόεδρο, αναφέροντας πως ο Τραμπ δείχνει να αδυνατεί να κατανοήσει την αναγκαιότητα μιας ισχυρής δυτικής παρουσίας. Παρά τις πολιτικές πιέσεις που ασκεί ο Λευκός Οίκος, ο κ. Λίτσας υποστηρίζει ότι «δεν μπορούμε να μπούμε σε μια τέτοια συνθήκη... αυτή η κρίση δεν μπορεί να απειλήσει τη συμμαχία αυτή καθαυτή. Υπάρχουν θέματα, αυτό θα πρέπει να το παραδεχθούμε, τα οποία ο ίδιος ο Τραμπ τα εφαρμόζει ως πολιτικές πιέσεις».
