Οι βασικοί κανόνες της πολιτικής σύγκρουσης για την εξουσία και τα διδάγματα της ιστορίας επί του θέματος αποτελούν τα υλικά στα οποία βασίζεται το βιβλίο με τίτλο «Η Τέχνη του Πολέμου για την Εξουσία» και (τον εύγλωττο) υπότιτλο «Από τον Σουν Τσου στους Λένιν, Μάο, Κάστρο», του καθηγητή Θεωρίας Κράτους και Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Δημήτρη Καλτσώνη, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Τόπος». Ο συγγραφέας σε 260 σελίδες αναλύει με τολμηρό τρόπο πώς οι αρχές της στρατιωτικής στρατηγικής εφαρμόζονται στην καθημερινή πολιτική πάλη για την κατάκτηση και διατήρηση της εξουσίας. Με αφορμή το βιβλίο ο κ. Καλτσώνης μίλησε στη Voria.gr για την οπτική με την οποία προσέγγισε το θέμα, αλλά και γιατί εν τέλει «η τέχνη του πολέμου» έχει άμεση εφαρμογή σε κάθε «μάχη» για την εξουσία και σήμερα, στην εποχή των αλγόριθμων και της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Κύριε Καλτσώνη, πώς συνδέονται η εξουσία και η τέχνη του πολέμου;
O αγώνας για την εξουσία χάνεται στα βάθη των αιώνων. Είναι και σήμερα παρών σε όλες τις πτυχές της πολιτικής ζωής, είτε το αντιλαμβάνεται ο μέσος άνθρωπος είτε όχι. Ο αγώνας αυτός διεξάγεται με βάση κάποιους κανόνες, κάποιες μεθόδους, τις οποίες οι άνθρωποι χρησιμοποιούν άλλοτε αυθόρμητα, άλλοτε συνειδητά ή μισο-συνειδητά. Η μελέτη αυτών των κανόνων αποτελεί αντικείμενο επιστημονικής έρευνας και μελέτης, ενώ η εφαρμογή τους συνιστά «τέχνη», με την έννοια ότι η πραγματική ζωή είναι πάντοτε πολύ πιο ποικιλόχρωμη από τη θεωρία. Η εφαρμογή της συνδυάζεται με τη ρέουσα πραγματικότητα και απαιτεί επιπρόσθετα, εκτός από γνώση, φαντασία, διαίσθηση κ.ά.
Για ποιους λόγους επιλέξατε να συνδέσετε τον Σουν Τσου με τον Λένιν, τον Μάο και τον Κάστρο και όχι με άλλους ηγέτες;
Το έργο του αρχαίου Κινέζου φιλόσοφου και στρατιωτικού Σουν Τσου «Η τέχνη του πολέμου» είναι εμβληματικό. Διαβάζεται σε όλο τον πλανήτη, διδάσκεται σε σχολές Πολιτικών και Οικονομικών επιστημών και βέβαια σε Στρατιωτικές Σχολές ανά τον κόσμο. Η γοητεία του συνίσταται στο ότι με τον χαρακτηριστικό αποφθεγματικό κινεζικό τρόπο αποτυπώνει ευσύνοπτα τους βασικούς κανόνες διεξαγωγής του πολέμου. Από την άλλη οι Λένιν, Μάο και Κάστρο υπήρξαν σημαντικοί πολιτικοί και στρατιωτικοί ηγέτες που, ανεξάρτητα αν συμφωνεί ή όχι κανείς με τις ιδέες τους, κατόρθωσαν να διεξάγουν πολιτικές και στρατιωτικές συγκρούσεις με επιτυχία και μάλιστα παρά το γεγονός ότι στην αφετηρία οι κοινωνικο-πολιτικές δυνάμεις που εξέφραζαν χαρακτηρίζονταν από απόλυτη αδυναμία. Ήξεραν, δηλαδή, να χρησιμοποιήσουν τους κανόνες της τέχνης του πολέμου στην πολιτική και στρατιωτική σύγκρουση με τρόπο ώστε οι λαοί να περάσουν βαθμιαία από τη θέση της αδυναμίας στη θέση της δύναμης, από τη θέση της στρατηγικής άμυνας στη θέση της στρατηγικής επίθεσης και να κατανικήσουν κατά πολύ ισχυρότερους αντιπάλους. Δεν είναι τυχαίο ότι τα στρατιωτικά έργα του Μάο διδάσκονται όχι μόνο στην Κίνα αλλά και στις στρατιωτικές σχολές των ΗΠΑ.
Υπήρξαν κατά τον 20ό αιώνα, δίχως αμφιβολία, και άλλοι σημαντικοί ηγέτες αλλά οι συγκεκριμένοι ήταν, κατά την ανάλυσή μου, κορυφαίοι. Έχει επίσης ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι η λογική που διατρέχει το έργο του Σουν Τσουν ανευρίσκεται στους Λένιν, Μάο, Κάστρο. Ο Μάο γνώριζε το έργο του Σουν Τσου. Ο Λένιν και ο Κάστρο όχι.
Η κατάκτηση της εξουσίας υπάγεται εξ’ ορισμού σε πολεμικούς κανόνες ή υπάρχουν εξαιρέσεις;
Δεν υπάρχουν κανόνες χωρίς εξαιρέσεις, με την έννοια ότι στη ζωή καλούμαστε να συνδυάσουμε σε άπειρες παραλλαγές αυτό που η θεωρητική γενίκευση συνοψίζει σε μερικές βασικές γραμμές. Ωστόσο, η διαπάλη για την εξουσία σε οποιοδήποτε επίπεδο, πολιτικό, κοινοβουλευτικό, διπλωματικό, στρατιωτικό διέπεται από τις ίδιες περίπου μεθόδους, οι οποίες όμως διαφοροποιούνται ανάλογα με την ειδικότερη κατάσταση. Το ποιος διεξάγει την πάλη, τι στόχους έχει κλπ. Ο δογματισμός είναι ο χειρότερος σύμβουλος.
Ποια είναι τα βασικότερα χαρακτηριστικά -ή αν προτιμάτε χαρίσματα- ενός ανθρώπου που διεκδικεί την εξουσία, δηλαδή ενός ηγέτη;
Αν μιλάμε για τους γνήσιους λαϊκούς ηγέτες, θα πρέπει να είναι η αγάπη για τον απλό καθημερινό άνθρωπο του λαού, η ικανότητά του να αφουγκράζεται τις ανάγκες και τις επιθυμίες του. Θα πρέπει να υπερασπίζεται τα συμφέροντα του λαού, των αδύναμων, ενάντια την καταπίεση των λίγων ισχυρών, ενάντια σε κάθε είδους προνόμια. Να είναι αδιάλλακτος εχθρός κάθε αδικίας. Θα πρέπει να είναι ακλόνητος στις αρχές, ξεκάθαρος στους στόχους του αλλά ευλύγιστος στις μεθόδους. Να έχει βαθιά γνώση της πραγματικότητας, να έχει τον νου του ανοιχτό στις αλλαγές της πραγματικότητας, να ακούει, να δρα συλλογικά, να μπορεί να συσπειρώνει τους ανθρώπους γύρω του και όχι να διχάζει. Να είναι αποφασιστικός στη δράση.
Αν όμως μιλάμε για ηγέτες που υπηρετούν μια άδικη υπόθεση, εκεί επικρατεί το ψεύδος, η υποκρισία, η δολιότητα, η αναλγησία, η εξυπηρέτηση των συμφερόντων των λίγων σε βάρος της κοινωνίας.
Ποιο είναι το μεγαλύτερο και ενδεχομένως συχνότερο λάθος όσων διεκδικούν ή κατέχουν την εξουσία;
Η ψευδαίσθηση ότι τα ξέρουν όλα, η αλαζονεία ότι τα μπορούν όλα, η υπερβολική αυτοπεποίθηση, η υποτίμηση των αντιπάλων, αλλά και των συνεργατών.
Οι πολεμικές μέθοδοι για την κατάληψη της εξουσίας ισχύουν και στις σύγχρονες αστικές δημοκρατίες;
Με έναν τρόπο, ισχύουν. Γιατί και στις συνθήκες αυτές υπάρχει διαπάλη για την εξουσία, μόνο που είναι πιο ραφιναρισμένη, εξωτερικά εμφανίζεται πιο εκλεπτυσμένη. Υπάρχει διαπάλη ανάμεσα στα κόμματα εξουσίας, ανάμεσα σε αυτά και σε ανταγωνιστικά κόμματα και κινήματα που αμφισβητούν το σύστημα συνολικότερα. Υπάρχει διαπάλη μέσα στα κόμματα, ακόμη και στο εσωτερικό των κυβερνήσεων. Όλες αυτές οι συγκρούσεις ακολουθούν τις ίδιες πάνω κάτω μεθόδους, όπως ας πούμε την αρχή του αιφνιδιασμού του αντιπάλου ή την ανάγκη κατακερματισμού του. Στο βιβλίο δίνω αρκετά σχετικά παραδείγματα.
