Η τέχνη σε όλες τις μορφές της έχει διαχρονικά αποτελέσει πηγή έμπνευσης και έκφρασης συναισθημάτων, συμβάλλοντας στην ευεξία και στην ψυχική ισορροπία.
Τα τελευταία χρόνια η τέχνη αξιοποιείται ως θεραπευτική προσέγγιση στον τομέα της ψυχικής υγείας. Πλέον αρχίζει και διεισδύει και στην Ιατρική με τις καλλιτεχνικές δραστηριότητες να συνταγογραφούνται ως συμπληρωματικό θεραπευτικό μέσο.
Η λεγόμενη πολιτιστική συνταγογράφηση, δηλαδή η συνταγογράφηση επισκέψεων σε μουσεία, θέατρα και χώρους πολιτισμού, η οποία εφαρμόζεται πιλοτικά και στην Ελλάδα προς το παρόν μόνο στον κλάδο της ψυχικής υγείας, κερδίζει συνεχώς έδαφος παγκοσμίως. Mάλιστα αναμένεται να παγιωθεί ως πρακτική, καθώς το 2026 για τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας η τέχνη θα περιληφθεί στις συμπεριφορές υγείας, όπως είναι η άσκηση, η διατροφή και το κάπνισμα. Το βέβαιο είναι, όπως δείχνουν και τα κλινικά δεδομένα, πως η επίδραση της ενασχόλησης με κάθε είδους τέχνη είναι σημαντική τόσο στην ψυχική όσο και στη σωματική υγεία, ακόμα και περιπτώσεις χρόνιων ασθενειών.
«Υπάρχουν πολλές κλινικές δοκιμές που έχουν δείξει ότι η παραπομπή ασθενών σε καλλιτεχνικές δραστηριότητες μπορεί να αντιμετωπίσει ψυχολογικές και βιοϊατρικές πτυχές της υγείας τους. Έχουμε δοκιμές που εξετάζουν γυναίκες με επιλόχεια κατάθλιψη, οι οποίες δείχνουν ότι οι μουσικές παρεμβάσεις μπορούν να μειώσουν την κατάθλιψή τους πιο γρήγορα από τη συνήθη ιατρική φροντίδα. Έχουμε νέες δοκιμές από την Ελλάδα που στην πραγματικότητα δείχνουν ότι οι ασθενείς που λαμβάνουν παραπομπές σε καλλιτεχνικές δραστηριότητες έχουν σημαντικότερη βελτίωση στην κατάθλιψη και το άγχος από τις ομάδες ελέγχου. Έχουμε επίσης πολλές μελέτες τώρα που εξετάζουν συγκεκριμένες ασθένειες όπως η νόσος του Πάρκινσον ή εγκεφαλικά επεισόδια που δείχνουν ότι η ενασχόληση με τις τέχνες μπορεί να βελτιώσει τα αποτελέσματα σε ό,τι αφορά τη φυσιολογία τους. Προγράμματα χορού μπορούν να επιφέρουν μείωση του επιπέδου έκπτωσης σε ασθενείς με Πάρκινσον, καθώς και υποστήριξη της ψυχικής τους υγείας», εξήγησε στη Voria.gr η διευθύντρια του Κέντρου Πολιτιστικής Συνταγογράφησης του ΠΟΥ, Daisy Fancourt, η οποία βρέθηκε στη Θεσσαλονίκη για να συμμετάσχει στο πρώτο διεθνές συνέδριο για την πολιτιστική συνταγογράφηση που πραγματοποιείται από το Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Εφαρμογές της Ψυχολογίας στην Υγεία» του Τμήματος Ιατρικής του ΑΠΘ.
Ευεργετική είναι η επίδραση της τέχνης ακόμα και σε ασθενείς με καρκίνο. Όπως επισήμανε η κ. Fancourt, υπάρχουν πολλές δοκιμές που δείχνουν ότι σε ασθενείς με καρκίνο η ενασχόληση με τις τέχνες μειώνει τις παρενέργειες της αντικαρκινικής θεραπείας, όπως είναι η ναυτία και η κόπωση, ενώ υποστηρίζει την ψυχική υγεία, κάτι πολύ σημαντικό για τη συνολική εικόνα της υγείας ενός ανθρώπου με χρόνια ασθένεια.
Ολιστική προσέγγιση και μείωση του κόστους της υγείας
Περισσότερες από 30 χώρες στον κόσμο έχουν υιοθετήσει αυτήν την πρακτική, ενώ πλέον διατίθενται περισσότεροι οικονομικοί πόροι και αυξάνονται οι κοινές προσεγγίσεις μεταξύ των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης και των τμημάτων τεχνών και πολιτισμού. Αυξημένο, σύμφωνα με την κ. Fancourt, είναι και το ενδιαφέρον των γιατρών, οι οποίοι δεν αντιμετωπίζουν την τέχνη ως κάτι… ανταγωνιστικό, αλλά αντιλαμβάνονται πως λειτουργεί συμπληρωματικά στη συνολική φροντίδα ενός ασθενούς. «Η υγεία μας περιλαμβάνει πολλά περισσότερα από τη βιοϊατρική μας. Περιλαμβάνει όλες αυτές τις πτυχές της ευζωίας μας, τις συμπεριφορές μας, τις σχέσεις μας και όταν οι άνθρωποι έχουν ασθένειες, κάθε πτυχή της ζωής τους μπορεί να επηρεαστεί από αυτό. Η κοινωνική συνταγογράφηση, οι τέχνες και η συνταγογράφηση προσφέρουν έναν πιο ολιστικό τρόπο να δούμε τι είναι σημαντικό για έναν ασθενή και να βρούμε δημιουργικές λύσεις», τονίζει.
Το ενδιαφέρον εντείνει και το γεγονός ότι η πολιτιστική συνταγογράφηση έχει και οικονομικά οφέλη για τα συστήματα υγείας. «Γνωρίζουμε ότι περίπου ένα στα τρία ραντεβού σε τοπικούς γιατρούς στην πραγματικότητα δεν αφορούν ιατρικά, αλλά ψυχολογικά και κοινωνικά προβλήματα. Εκεί μπορεί να είναι πολύτιμο το να μπορείς να παραπέμπεις ανθρώπους σε κοινοτικές υπηρεσίες, όπως οι τέχνες. Και ναι, πράγματι βλέπουμε βελτιώσεις, βλέπουμε ανθρώπους να μειώνουν τη χρήση της δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας περίθαλψης και αντ 'αυτού να χρησιμοποιούν περισσότερο την πρωτοβάθμια περίθαλψη που είναι μια πιο προληπτική στρατηγική. Βλέπουμε επίσης βελτιώσεις στην ποιότητα και στο προσδόκιμο ζωής, αλλά και στην παραγωγικότητα, κάτι που επίσης έχει οικονομικό αντίκτυπο», σημείωσε η διευθύντρια του κέντρου του ΠΟΥ.
Η κατάσταση στην Ελλάδα
Το διεθνές συνέδριο που άρχισε την Πέμπτη και ολοκληρώνεται σήμερα στοχεύει στη διασύνδεση της επιστήμης και της τέχνης με σκοπό την παροχή ολιστικής φροντίδας υγείας. Εκπρόσωποι από όλο τον κόσμο, από το χώρο της Ιατρικής, της Ψυχολογίας, της Τέχνης και της Πολιτικής, συνεδριάζουν σε διαφορετικούς κάθε μέρα πολιτιστικούς χώρους της πόλης σε μία προσπάθεια να χαραχτεί κοινή πολιτική σε σχέση με την πολιτιστική συνταγογράφηση.
Το συνέδριο, που πραγματοποιείται σε συνεργασία με το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, το Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών, με τη συνδρομή του ΚΘΒΕ και της αντιδημαρχίας Πολιτισμού του δήμου Θεσσαλονίκης, φιλοξενείται κάθε ημέρα σε έναν διαφορετικό χώρο πολιτισμού και τέχνης της πόλης και συνδυάζεται και με καλλιτεχνικό δρώμενο, σε μια προσπάθεια πρακτικής διασύνδεσης της τέχνης και της επιστήμης, αλλά και ανάδειξης του πολιτιστικού πλούτου της πόλης μας.
«Έχουν έρθει άνθρωποι απ’ όλο τον κόσμο που έχουν ασχοληθεί είτε ερευνητικά με την τέχνη στην υγεία είτε είναι οι ίδιοι καλλιτέχνες που δουλεύουν με ασθενείς είτε είναι στην πολιτική στον χώρο της υγείας. Εξετάζουμε τι έρευνες έχουμε, πώς μπορούμε να το εντάξουμε στη φροντίδα υγείας και με ποιον τρόπο αυτό μπορεί να γίνει κοινό σε όλον τον κόσμο», είπε στη Voria.gr η ψυχολόγος Υγείας, αναπληρώτρια καθηγήτρια Ιατρικής στο ΑΠΘ, Εύχαρις Παναγοπούλου, στόχος της οποίας είναι η φιλοξενία του συνεδρίου κάθε χρόνο στη Θεσσαλονίκη.
Η κ. Παναγοπούλου επισήμανε ότι η Ελλάδα είναι από τις πρώτες χώρες που εντάσσει την πρακτική αυτή, ωστόσο προς το παρόν εφαρμόζεται πιλοτικά και ο κόσμος δεν το γνωρίζει. «Τώρα εφαρμόζεται στη βάση ότι υπάρχουν πολλοί φορείς τέχνης που κάνουν προγράμματα για συγκεκριμένους ασθενείς. Δεν εφαρμόζεται ακόμα με τη λογική που εφαρμόζεται στην Αγγλία, ότι δηλαδή κάποιος πάει στον παθολόγο και μαζί με την αγωγή θα του συστήσει να κάνει καλλιτεχνικά μαθήματα ή να πηγαίνει σε μουσεία. Θέλουμε να ευαισθητοποιήσουμε τον κόσμο στην Ελλάδα, να γίνει επικοινωνία του ιατρικού κόσμου με τον κόσμο της τέχνης και της πολιτικής. Θέλει κοινή γλώσσα και η τέχνη είναι κοινή γλώσσα», τόνισε και πρόσθεσε πως το επόμενο στοίχημα είναι η εκπαίδευση των γιατρών.