Τα πενήντα χρόνια της Μεταπολίτευσης αποτελούν από μόνα τους μια ιστορική περίοδο, η αποτίμηση της οποίας ήδη γίνεται σε διάφορα επίπεδα. Το πρόσφατο βιβλίο του καθηγητή Θανάση Διαμαντόπουλου «Οι πρωθυπουργοί της μεταπολίτευσης» (Εκδόσεις Μεταίχμιο) επικεντρώνεται -όπως λέει ο τίτλος του- στους δέκα πρωθυπουργούς αυτών των δέκα χρόνων. Κάτι που δεν είναι παράξενο, αφού στην Ελλάδα η εκτελεστική εξουσία εκπροσωπείται συχνά από ένα και μόνο πρόσωπο, τον εκάστοτε ένοικο του Μεγάρου Μαξίμου. Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου ο καθηγητής Διαμαντόπουλος μίλησε στη Voria.gr, σε μια συνέντευξη στο πνεύμα του βιβλίου. Χωρίς κολακείες, ούτε δαιμονοποιήσεις γι’ αυτούς που κυβέρνησαν και τον τρόπο που κυβέρνησαν τον τόπο.
Με ποια αφορμή αποφασίσατε να γράψετε ένα βιβλίο με θέμα τους πρωθυπουργούς της Μεταπολίτευσης;
Η Μεταπολίτευση, έχοντας πλέον συμπληρώσει μισό αιώνα ζωής, ωρίμασε, παγιώθηκε και θεσμοποιήθηκε ως πολιτικό σύστημα. Προσφέρεται ως εκ τούτου για συνολική αξιολόγηση/αποτίμηση, πολλώ μάλλον που πρόκειται για μια πολιτική περίοδο με πρωτόγνωρα για τη χώρα μας στοιχεία - κυρίως τη θεσμική συνέχεια και την πολιτική κανονικότητα. Επιπρόσθετα, θα τολμούσα να πω πως παιδιόθεν πάσχω από «νεύρωση δικαιοσύνης». Πάντα έψαχνα δικαιοσύνη κοινωνική, κάτι που στα νιάτα μου με έστρεψε σε σπουδές νομικής, στη συνέχεια, δε –όταν πείστηκα για το ανέφικτο μιας τέτοιας δικαιοσύνης- για δικαιοσύνη απολογιστική, δηλαδή ιστορική ευθυδικία, κάτι που εξηγεί τον μετέπειτα προσανατολισμό μου. Θεώρησα, λοιπόν, πως οι προσωπικότητες που κατεξοχήν σφράγισαν την τρέχουσα περίοδο δικαιούνται μιας αξιολόγησης που καθόλου δεν τους χαρίζεται για ατοπήματα και ανομήματα, αλλά εξίσου δεν τους δαιμονοποιεί, αναγνωρίζοντας και τις ευθύνες της κοινωνίας για ότι κακό παρήχθη, παράλληλα δε πιστώνοντας τους και τις -ελάχιστες- περιπτώσεις που οι ίδιοι λειτούργησαν ως κοινωνικοί παιδαγωγοί.
Δεδομένου τόσο του πολιτεύματος της χώρας, όσο και της νοοτροπίας που επικρατεί στο πολιτικό σύστημα, το αποτέλεσμα κάθε κυβέρνησης -θετικό και αρνητικό- πιστώνεται ή χρεώνεται αναλόγως, κατά βάσιν στον εκάστοτε πρωθυπουργό. Μήπως η ευθύνη (οφείλει να) είναι συλλογική;
Η ιστορία γράφεται από πολλούς, αλλά σφραγίζεται από έναν. Η ποιότητα των κυβερνήσεων αντανακλά την ανθρωπομετρική ικανότητα των πρωθυπουργών.
Το πρωθυπουργοκεντρικό σύστημα εξουσίας που υπάρχει στην Ελλάδα είναι τελικά λειτουργικό και αποτελεσματικό;
Έχει αδυναμίες που ήρθαν αρκετές φορές στην επιφάνεια, όπως για παράδειγμα επί επί Ελευθερίου Βενιζέλου που ήταν ο συγκεντρωτικότερος όλων. Αλλά και η υπέρμετρη διάχυση των ευθυνών έχει τις δικές της, ιδίως δε μια κατάσταση διαρχίας, που σε συγκυρίες εκτάκτως επείγουσες μπορεί να λειτουργεί παραλυτικά για την κρατική μηχανή.
Συμφωνείτε ότι στη χώρα μας έναντι της εξουσίας του Μεγάρου Μαξίμου τα θεσμικά αντίβαρα είναι στην ουσία ανύπαρκτα;
Σήμερα με την αλλαγή του θεσμικού πλαισίου ανάδειξης του ΠτΔ περισσότερο από ποτέ. Κάτι που μπορεί να διευκολύνει εκτροπές. Στο ίδιο αποτέλεσμα συμβάλλει και η ηθική, άρα και θεσμική αυτοαπαξίωση της Δικαιοσύνης, που με έμφαση αναδεικνύω στο συγκεκριμένο βιβλίο μου.
Υπάρχει κάποιο -ορατό ή… αόρατο- στοιχείο που να συνδέει τους δέκα πρωθυπουργούς της μεταπολίτευσης;
Η κοινή αβελτηρία τους στο δημογραφικό, στην καταβαράθρωση της παιδείας και στον πληθυσμιακό ιδίως υδροκεφαλισμό του ελληνικού κράτους, που επίσης τονίζω στο έργο. Αλλά και η ενδοτικότητά τους προς ισχυρές και οργανωμένες ομάδες πίεσης, ιδίως του δημόσιου τομέα, που λειτουργούν, όπως έλεγε ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ως «φαγέδαινα της κοινωνίας».
Ποιον από τους δέκα θεωρείται καλύτερο πρωθυπουργό -δηλαδή πιο παραγωγικό συνολικά για τη χώρα- και ποιόν χειρότερο, όπως συνάγεται εκ του αποτελέσματος;
Δεν είναι όλοι το ίδιο σε όλους τους τομείς. Για παράδειγμα ο τεράστιος Κωνσταντίνος Καραμανλής ελάχιστα φρόντισε για τον πολυφωνικό χαρακτήρα της δημόσιας ραδιοτηλοψίας. Ο τραγικός Τσίπρας επέλυσε με ανεκτό τρόπο το Μακεδονικό και έδωσε στους ανασφάλιστους πρόσβαση σε δημόσιες δομές υγείας.
Η επίδοση και η απόδοση ενός Έλληνα πρωθυπουργού εξαρτάται περισσότερο από το τι πρεσβεύει πολιτικά ή από τον χαρακτήρα και τις ηγετικές του ικανότητες;
Και η ρότα του εθνικού σκάφους και το χέρι που κρατάει το τιμόνι έχουν μεγάλη σημασία. Αλλά το παν εξαρτάται από τις συγκυρίες.
Έχει σημασία εάν πριν αναλάβει κάποιος την πρωθυπουργία έχει συμμετάσχει σε κυβερνητικά σχήματα και έχει υπουργική εμπειρία;
Κατ΄ εμέ τεράστια. Κώστας Καραμανλής και Αλέξης Τσίπρας κραυγαλέα αντιπαραδείγματα.
Γιατί αφαιρέσατε -όπως ο ίδιος αναφέρετε- το μεγαλύτερο μέρος από το κείμενο που αφορά την πρωθυπουργία Σαμαρά;
Αφήνω στους αναγνώστες σας, όπως και σε αυτούς του βιβλίου, να αντιληφθούν τον λόγο.
Για την περίπτωση του Αλέξη Τσίπρα θα αλλάζατε κάτι μετά την έκδοση του βιβλίου του, στο οποίο δίνει τη δική του εκδοχή για την περίοδο της πρωθυπουργίας του;
Προσπάθησα να τον διαχειριστώ με σχετική επιείκεια. Τα όσα διάβασα, αλλά και η ομιλία του στο Παλλάς δεν βελτίωσαν την εικόνα μου γι’ αυτόν. Περίμενα πολύ περισσότερη αυτοκριτική.
