Ένα βαθιά πολιτικό αφιέρωμα για τους περιορισμούς που οριοθετούν την ευάλωτη ανθρώπινη φύση πραγματοποιεί το 66ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, που θα διεξαχθεί από τις 30 Οκτωβρίου ως τις 5 Νοεμβρίου.
Το αφιέρωμα με τίτλο Fragilities / Ευθραυστότητες εντάσσεται στο πλαίσιο της διευρυμένης ενότητας Survey Expanded του τμήματος Meet the Neighbors+ που περιλαμβάνει ταινίες από την ευρύτερη γειτονιά μας. Κάθε χρόνο η ενότητα Survey Expanded έχει διαφορετικό θεματικό χαρακτήρα και επιχειρεί να χαρτογραφήσει, να αναδείξει και να προβάλλει κινηματογραφικά και καλλιτεχνικά ρεύματα, κοινωνικά και γεωπολιτικά ζητήματα, αλλά και να ανακαλύψει τις πιο πρωτοποριακές, καινοτόμες και δημιουργικές φωνές. Οι ταινίες του αφιερώματος ανατρέπουν τους κανόνες της κυριαρχίας και ανατέμνουν καυτά ζητήματα της εποχής μας, όπως ο πόλεμος, ο εκτοπισμός από την πατρογονική γη, η διαβίωση σε συνθήκες κατοχής, η λογοκρισία και οι παρεμβάσεις απολυταρχικών συστημάτων.
Η ευθραυστότητα αποτελεί μια πράξη πολιτική, επαναστατική, σε μια εποχή όπου τα πάντα καταναλώνονται με ταχύτητα. Η ευθραυστότητα δεν σχετίζεται μόνο με το θέμα, αλλά με το ίδιο το έργο τέχνης, καθώς πηγαίνει ενάντια στην κυρίαρχη αφήγηση, αξιοποιεί τον χρόνο σε έναν ρυθμό ανθρώπινο και αναδεικνύει τις ρωγμές και τις σιωπές που χαρακτηρίζουν την ύπαρξή μας. Οι 11 ταινίες του αφιερώματος φέρνουν στο προσκήνιο οικουμενικά ζητήματα όπως η διαρκής διαπραγμάτευση της ταυτότητας, η επιρροή του οικογενειακού παρελθόντος και της πολιτισμικής κληρονομιάς, η βία της πατριαρχίας, η διαφύλαξη της αξιοπρέπειας και της ακεραιότητας.
Ο κινηματογράφος, λειτουργώντας ως μεγεθυντικός καθρέφτης των σαρωτικών αλλαγών που συντελούνται στην κοινωνία, έχει επανειλημμένα φέρει στο προσκήνιο την ευάλωτη πλευρά μας. Το αφιέρωμα εξετάζει πώς οι κοινωνικές δομές καταρρέουν κάτω από το βάρος των ίδιων τους των αντιφάσεων, ενώ παράλληλα μας υπενθυμίζει πως η ανθεκτικότητα, η οποία αναπτύσσεται ενστικτωδώς ως μηχανισμός επιβίωσης, λειτουργεί ως η ύψιστη πράξη ελπίδας και αντίστασης.
Επίσης, ο φετινός Α-Κατάλογος είναι σχεδιασμένος από τους Karlopoulos & Associates ως ένα «εύθραυστο» συλλεκτικό αντικείμενο και περιλαμβάνει κείμενα από τους Ορέστη Ανδρεαδάκη, καλλιτεχνικό διευθυντή του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, Γιώργο Κρασσακόπουλο, επικεφαλής προγράμματος του Φεστιβάλ, Δημήτρη Κερκινό, επικεφαλής αφιερωμάτων του Φεστιβάλ και του Survey Expanded, Γκέλυ Μαδεμλή, συντονίστρια των εκδόσεων του Φεστιβάλ, Μάνο Λαμπράκη, θεατρικό συγγραφέα, δραματουργό και μεταφραστή, καθώς και του σκηνοθετικού διδύμου Λήδας Βαρτζιώτη και Δημήτρη Τσακαλέα. Ο Α-Κατάλογος περιλαμβάνει, επίσης, μια μεγάλη συνέντευξη από τον επιμελητή-διευθυντή του Φεστιβάλ της Νέας Υόρκης, Ντένις Λιμ.
Το διαγωνιστικό τμήμα Meet the Neighbors+ περιλαμβάνει ταινίες που προέρχονται από τις χώρες της νοτιοανατολικής Ευρώπης, της Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής, στις οποίες απευθύνεται η Αγορά, ο αναπτυξιακός πυλώνας του Φεστιβάλ.
Στο αφιέρωμα Fragilities θα προβληθούν συνολικά 11 ταινίες:
Οι Αετοί της Δημοκρατίας (Γαλλία-Σουηδία-Δανία-Γερμανία, 2025) του Ταρίκ Σαλέχ, τελευταίο μέρος της «Τριλογίας του Καΐρου» του Σουηδο-Αιγύπτιου δημιουργού –με συμμετοχή στο Φεστιβάλ των Καννών και ένα συναρπαστικό σάουντρακ από τον Αλεξάντρ Ντεσπλά–, είναι ένα στιλιζαρισμένο θρίλερ, αλλά πιθανότατα και η πιο θαρραλέα πολιτική ταινία της χρονιάς.
Ο Δράκουλας (Ρουμανία-Αυστρία-Λουξεμβούργο-Βραζιλία, 2025) του Ράντου Ζούντε έχει στο επίκεντρο της αφήγησης έναν νεαρό και περίεργο σκηνοθέτη, ο οποίος δοκιμάζει τη δημιουργικότητά του με ένα ψεύτικο AI απεριόριστων δυνατοτήτων.
Στο Είμαι εδώ, είμαι καλά (Τουρκία-Γερμανία, 2025) της Εμινέ Εμέλ Μπάλτζι συναντούμε τη Φιλίζ, μια νεαρή, μεσοαστή μητέρα που υποφέρει από επιλόχεια κατάθλιψη και ασφυκτιά από τις καλές προθέσεις του οικογενειακού της περιβάλλοντος, το οποίο εισβάλλει στον προσωπικό της χώρο, θέλοντας να τη βοηθήσει με το μωρό.
Στην Εμπιστοσύνη (Ιταλία, 2024) του Ντανιέλε Λουκέτι, αναδύεται ένα βασανιστικό ερώτημα: μπορεί ένα μυστικό να είναι τόσο απειλητικό ώστε να σε αναγκάσει δια παντός να ζήσεις ως έντιμος άνθρωπος; Ο Πιέτρο (Έλιο Τζερμάνο), ένας ευυπόληπτος δάσκαλος, ξεκινά μια θυελλώδη σχέση με την Τερέζα, την ταλαντούχα και πρόωρα ώριμη μαθήτριά του.
Το Ξύπνημα στο όνειρο (Αρμενία-ΗΠΑ-Μεξικό, 2025) της Κριστίν Χαρουτούνιαν μάς μεταφέρει όχι πολύ μακριά από την κοιλάδα του Αραράτ, από τη βιβλική γη όπου βρέθηκε η Κιβωτός του Νώε μετά τον κατακλυσμό για να ξεκινήσει η νέα ζωή του ανθρώπινου είδους, στην εύθραυστη, διαφιλονικούμενη περιοχή του Αρτσάχ (για τους Αρμένιους) ή του Ναγκόρνο-Καραμπάχ (για τους Αζέρους), ξεκινά ένα βαθύ, μεταφυσικό ταξίδι στην εμπόλεμη ύπαιθρο.
Στο Όλα εντάξει (Ουγγαρία, 2025) του Μπάλιντ Ντάνιελ Σος, ο Σάντορ, χήρος σε νεαρή ηλικία και πατέρας ενός δωδεκάχρονου αγοριού, είναι έτοιμος να κάνει ένα νέο ξεκίνημα στη ζωή του και να φτιάξει μια νέα οικογένεια με τη σύντροφό του, την Κλάρα. Η μοίρα όμως του επιφυλάσσει μια πολύ δυσάρεστη έκπληξη, όταν ο γιος του εμπλέκεται σε ένα φρικτό συμβάν που αφορά την κόρη της Κλάρα, και ο ίδιος γίνεται ο μοναδικός μάρτυρας μιας αληθινής τραγωδίας.
Στο Όλοι αγαπάνε την Τούντα (Γαλλία-Μαρόκο-Βέλγιο-Δανία-Ολλανδία-Νορβηγία, 2024) του Ναμπίλ Αγιούς, η ομώνυμη ηρωίδα, μια φτωχή, αμόρφωτη αλλά χειραφετημένη γυναίκα, μεγαλώνει μόνη της το κωφό γιο της, τον Γιασίν, σ’ ένα μικρό χωριό στα βουνά του Άτλαντα. Η Τούντα επιβιώνει σε ένα καταπιεστικό πατριαρχικό περιβάλλον τραγουδώντας σε νυχτερινά κέντρα και πανηγύρια, υπό τα λάγνα, παραβιαστικά βλέμματα των ανδρών.
Στο Πώς και είναι όλα πράσινα εδώ; (Σερβία-Κροατία-Βουλγαρία, 2025), ένας τριαντατετράχρονος σκηνοθέτης, alter ego του σκηνοθέτη της ταινίας Νίκολα Λεζάιτς, σε μια κομβική στιγμή της ζωής του –καθώς ετοιμάζεται να γίνει πατέρας κι ενώ η καλλιτεχνική του πορεία λιμνάζει– αναλαμβάνει μια απροσδόκητη, συγκινητική αποστολή. Mαζί με τον πατέρα του, θα διασχίσει τη Σερβία με προορισμό τη Δαλματία, αποτίοντας έτσι έναν φόρο τιμής στους νεκρούς της οικογένειάς του, στις προσωπικές και συλλογικές ρίζες, και στον ίδιο του τον εαυτό.
Η Σερίν Ντάμπις, στη συνταρακτική ταινία της με τίτλο Στη σκιά της πορτοκαλιάς (Γερμανία-Κύπρος-Παλαιστίνη-Ιορδανία-Ελλάδα-Κατάρ-Σαουδική Αραβία, 2025), μας διηγείται μια επικών διαστάσεων περιπλάνηση στα ενδότερα του παλαιστινιακού δράματος, που ψηλαφεί και ανατέμνει με μαεστρία και σύνεση ένα πολυπαραγοντικό, σύνθετο διαγενεαλογικό τραύμα. Με αφετηρία ένα in medias res σκηνικό παλλόμενης δράσης και αγωνίας, που αφήνει ανοιχτή μια βασανιστική εκκρεμότητα, βυθιζόμαστε (και αφηνόμαστε) ήδη από την αρχή σε μια ιστορία κυλιόμενης οδύνης και επαναλαμβανόμενης ματαίωσης.
Στο Dry Leaf (Γερμανία-Γεωργία, 2025) του Αλεξάντρ Κομπερίτζε, ένα εξαιρετικά πρωτότυπο road movie, η κάμερα εστιάζει ήδη από την αρχή σε ένα ξερό φύλλο – εύθραυστο όσο και οι εικόνες που τραβήχτηκαν με ένα παλιό κινητό. H Λίζα, φωτογράφος αθλητικών διοργανώσεων, εξαφανίζεται χωρίς προειδοποίηση, αφήνοντας πίσω ένα γράμμα στο οποίο ζητά να μην την αναζητήσουν. Η τελευταία φορά που εθεάθη ήταν εν ώρα εργασίας, φωτογραφίζοντας επαρχιακά γήπεδα ποδοσφαίρου σε απομακρυσμένα χωριά της Γεωργίας.
Στο Stepne (Ουκρανία-Γερμανία-Πολωνία-Σλοβακία, 2023) της Μαρίνα Βρόντα, με φόντο τα εκπληκτικά χειμερινά τοπία της Ουκρανίας, τα χωριά που εξαφανίζονται και μια κοινωνία που παραμένει εμμονικά προσκολλημένη στο παρελθόν, ξεδιπλώνεται η ιστορία του Ανατόλι, ενός άνδρα που επιστρέφει στην πατρίδα του από τη μεγάλη πόλη, για να φροντίσει τη μητέρα του που πεθαίνει. Οι τελευταίες μέρες της μητέρας του, μια συνάντηση με τον αδελφό του και μια γυναίκα που αγαπά, τον κάνουν να αναλογιστεί τη ζωή που έζησε και τις επιλογές που έκανε κατά τη διάρκειά της. Και τότε, λίγο πριν τον θάνατό της, η μητέρα αποκαλύπτει στον Ανατόλι πως έχει θάψει έναν θησαυρό στην αποθήκη...