«Σκεφτόμουν 30 χρόνια αυτή την ταινία». «Μεγάλωσα με την αίγλη των ελληνικών μύθων και τη γοητεία της Οδύσσειας». «Η Πηνελόπη είναι αρχέτυπο, αλλά και μια μοντέρνα γυναίκα». Ο Ιταλός σκηνοθέτης Ουμπέρτο Παζολίνι, ο Ρέιφ Φάινς και η Ζιλιέτ Μπινός μίλησαν με πάθος για τη νέα τους ταινία «Η Επιστροφή» που βασίζεται στην επιστροφή του Οδυσσέα στην Ιθάκη.
Από την Αίθουσα Σταύρος Τορνές στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης και τους χώρους του 65ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου οι τρεις τους ξεδίπλωσαν άγνωστες πτυχές της συνεργασίας τους και της ταινίας που θα βγει στις κινηματογραφικές αίθουσες στις 28 Νοεμβρίου, όπως ανακοίνωσε ο συμπαραγωγός, Κωνσταντίνος Κοντοβράκης.
«Η επιστροφή» αντλεί έμπνευση από την επική ιστορία του γυρισμού του Οδυσσέα στην Ιθάκη. Είκοσι χρόνια μετά την έναρξη του Τρωικού Πολέμου, ο Οδυσσέας (Ρέιφ Φάινς) ξεβράζεται στις ακτές της πατρίδας του, παντελώς αγνώριστος και ταλαιπωρημένος. Στο μεταξύ, πολλά έχουν αλλάξει στο νησί του από τότε που έφυγε. Η αγαπημένη του Πηνελόπη (Ζιλιέτ Μπινός), είναι φυλακισμένη στο ίδιο της το σπίτι, κυνηγημένη από τους φιλόδοξους μνηστήρες που την πιέζουν να επιλέξει νέο σύζυγο. Ο γιος τους, ο Τηλέμαχος, που δεν γνώρισε ποτέ τον πατέρα του, κινδυνεύει από τους μνηστήρες, οι οποίοι τον βλέπουν ως εμπόδιο στην ανελέητη καταδίωξη της Πηνελόπης και του θρόνου. Ο Οδυσσέας καλείται να αντιμετωπίσει το παρελθόν και τις πληγές του για να βρει τη δύναμη να σώσει την οικογένεια και το βασίλειό του. Η ταινία του Ουμπέρτο Παζολίνι έκανε γυρίσματα σε Κέρκυρα και Πελοπόννησο και τον Λαέρτη υποδύεται ο Νικήτας Τσακίρογλου.
«Σκεφτόμουν 30 χρόνια αυτήν την ταινία, 10 παραπάνω από όσα πήρε στον Οδυσσέα να πολεμήσει, να διασχίσει τη Μεσόγειο, να σκοτώσει 108 και τελικά να γυρίσει στην αγκαλιά της Πηνελοπης», δήλωσε ο Ουμπέρτο Παζολίνι, προσθέτοντας ότι είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον το θέμα της επανένωσης μιας οικογένειας. «Η πρόθεσή μου ήταν να επικεντρωθούμε στην οικογένεια, στην Ιθάκη, στους ήρωες αυτής της πολύ ενδιαφέρουσας ιστορίας, όχι στον μύθο», είπε χαρακτηριστικά.
Απαστράπτουσα με ένα κατακόκκινο πουκάμισο η βραβευμένη με Όσκαρ πρωταγωνίστρια και πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Κινηματογράφου Ζιλιέτ Μπινός, δήλωσε πως της αρέσει πολύ να δουλεύει με τον Ρέιφ Φάινς – οι δυο τους ενώνουν δυνάμεις για τρίτη φορά στην καριέρα τους, μετά τις ταινίες «Ανεμοδαρμένα ύψη» και «Ο Άγγλος ασθενής» - σημειώνοντας πως «δεν ξέρω ποιος με διάλεξε, ο Ουμπέρτο είπε ο Ρέιφ, ο Ρέιφ είπε ο Ουμπέρτο, εγώ πιστεύω στο πεπρωμένο».
Σεμνός και με το βλέμμα την περισσότερη ώρα χαμηλά ο σταρ Ρέιφ Φάινς μίλησε με πάθος για τον μύθο του Οδυσσέα, είπε πως γνώριζε και την Οδύσσεια και το σενάριο και σημείωσε: «μεγάλωσα με την αίγλη των ελληνικών μύθων και την Οδύσσεια. Ο σκηνοθέτης μοιράστηκε μαζί μου το όνειρό του κι αυτό με κάνει πολύ χαρούμενο».
«Αν και γνωρίζω από παιδί την ιστορία που διαπραγματεύεται η Οδύσσεια, η εκδοχή του Ουμπέρτο Παζολίνι ήταν πιο εσωτερική, πατάει περισσότερο στην ψυχολογία, διείσδυσε περισσότερο στους ήρωες. Ο Οδυσσέας είναι ένας άντρας που επιστρέφει στο σπίτι του, αλλά δεν ξέρει αν είναι πια σπίτι του. Ταξιδεύει και υποφέρει για να φτάσει στην Πηνελόπη», είπε ο Φάινς.
Για τη Ζιλιέτ Μπινός η Πηνελόπη είναι «αρχέτυπο, αλλά και μία μοντέρνα γυναίκα. Η ηρωίδα κάνει ένα ταξίδι εσωτερικό, στην απόγνωση. Παλεύει με αυτό που λέμε πίστη και με τη δυσκολία να έχει κανείς πίστη. Με την υπομονή που πρέπει να έχουν οι γυναίκες. Αυτή η ιστορία είναι η πάλη του ανδρικού και του γυναικείου στοιχεία μέσα που προσπαθεί να ενωθεί. Και εν τέλει παρότι είναι κλασική ιστορία είναι τόσο σύγχρονη και τόσο διαχρονική».
Κι έτσι για την ίδια δεν έχει καμία σημασία που ο Οδυσσέας δεν σκοτώνει τους μνηστήρες γιατί «το σκοτάδι θα πεθάνει από το φως».
Στο ίδιο μήκος κύματος και ο σκηνοθέτης που ανέφερε πως ο Οδυσσέας στην πραγματικότητα μισούσε τη βία, «κι έχει μια εσωτερική μάχη να διαχειριστεί τη βία και να αντιμετωπίσει την κατάσταση που δεν θέλει να δει κατάματα», γι΄αυτό άλλωστε και «νιώθει κενός από όσα αναγκάστηκε να κάνει». «Οι μνηστήρες απειλούν να πάρουν ό,τι δεν είναι δικό τους, αλλά ο Οδυσσέας ξέρει πως η καταστροφή φέρνει καταστροφή», δήλωσε.
Για τη Ζιλιέτ Μπινός υπάρχουν δύο αναγνώσεις της ιστορίας από την πλευρά της γυναίκας. «Η πρώτη λέει πως η Πηνελόπη είναι μια πιστή γυναίκα, μία γυναίκα υποτακτική που περιμένει να δράσει ο άντρας για ό,τι συμβαίνει. Αλλά υπάρχει και μία δεύτερη: είναι αυτή που θα αποφασίσει αν πρέπει να περιμένει ή όχι. Να έχει αυτή τον έλεγχο της ζωής της, να επιλέγει. Να έχει τη δύναμη να παίρνει αποφάσεις και να ελέγχει τις καταστάσεις, αυτό είναι και πιο κοντά στη δική μου οπτική».
Τα γυρίσματα της ταινίας έγιναν στην Κέρκυρα και η Ζιλιέρ Μπινό δήλωσε γοητευμένη από το νησί των Φαιάκων, «από τα συναισθήματα που ένιωσα, τους ανθρώπους, τα μοναστήρια», ενώ ο Ρέιφ Φάινς τόνισε πως έχει επισκεφτεί δύο φορές την Ιθάκη και την βρήκε «ένα πολύ δυνατό μέρος». Όπως και την Ελλάδα γενικότερα, «η πατρίδα σας έχει μια ενέργεια. Υπάρχουν πνεύματα στη θάλασσα και στα βουνά σας, όπως ακριβώς και στη δυτική Ιρλανδία. Ήταν σημαντικό για μένα να πάω αυτή την ενέργεια».
Ο συμπαραγωγός, Κωνσταντίνο Κοντοβράκης μίλησε για την εμπειρία τού να γυρίσει μέρος αυτής της ταινίας στην Ελλάδα. «Πρόκειται για μια ιστορία που, για τον Δυτικό πολιτισμό, αποτελεί και την εκκίνηση ολόκληρης της λογοτεχνίας. Είναι το πιο επιδραστικό κείμενο στον ελληνικό πολιτισμό», ανέφερε, συμπληρώνοντας πως αρχικά δυσκολεύτηκε να πιστέψει ότι η συνεργασία αυτή θα γινόταν πραγματικότητα. «Πίστευα πως ήταν φάρσα! Όσο κλισέ κι αν ακούγεται, είναι ένα όνειρο που έγινε πραγματικότητα. Κάθε παραγωγός θέλει να δουλέψει με τόσο αξιοσέβαστους συνεργάτες. Είναι φοβερά σημαντικό για έναν Έλληνα να έχει την ευκαιρία να φτιάξει μια ταινία βασισμένη σε αυτό το κείμενο, και να διαφυλάξει τις αξίες που το διατηρούν επίκαιρο».
Τέλος, ο Ρέιφ Φάινς μίλησε για τη διαχρονική δύναμη της Οδύσσειας. «Όλοι μας με έναν τρόπο αναζητούμε την προσωπική μας Ιθάκη, τον εαυτό μας. Η Οδύσσεια μιλάει σε όλους μας, για τον αγώνα της επιστροφής. Όλοι βρισκόμαστε σε κάποιο ταξίδι κι η επιστροφη είναι το ερώτημα που κουβαλάμε μέσα μας». Σε ένα συγκινητικό φινάλε, όπου δεν μπόρσε να συγκρατήσει ένα δάκρυ η Ζιλιέτ Μπινός υπογράμμισε πόσο σημαντικό ήταν για εκείνη που κατάφερε, σε συνεργασία με τον Ρέιφ Φάινς, να κάνει το όραμα του Ουμπέρτο Παζολίνι πραγματικότητα: μια επιστροφή στην Ιθάκη, ό,τι κι αν σημαίνει αυτό για τον καθένα.