Αισθητή μείωση των ατμοσφαιρικών ρύπων κατέγραψαν στη Θεσσαλονίκη οι εννέα αναβαθμισμένοι σταθμοί μέτρησης του Εθνικού Δικτύου Παρακολούθησης της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, κατά την τριετία Δεκέμβριος 2022-Φεβρουάριος 2025, εστιάζοντας στα ορόσημα καμπής, δηλαδή την έναρξη της κατασκευής του Flyover, την ολοκλήρωση του Μετρό Θεσσαλονίκης και την είσοδο στον συγκοινωνιακό στόλο των καινούργιων και ηλεκτρικών λεωφορείων. Οι μετρήσεις αφορούν δύο από τους κυριότερους αέριους ρύπους της πόλης, το διοξείδιο του αζώτου και τα αιωρούμενα σωματίδια PM10.
Όπως προκύπτει από τα συγκριτικά στοιχεία που παρουσίασε σήμερα ο αντιπεριφερειάρχης Θεσσαλονίκης, Κώστας Γιουτίκας, η ολοκλήρωση των έργων του Μετρό Θεσσαλονίκης και ο εκσυγχρονισμός των μέσων μαζικής μεταφοράς, «που ζητούσαμε επίμονα την τελευταία πενταετία», συμβάλλουν δραστικά στον περιορισμό και όχι στην εξάλειψη των υψηλών συγκεντρώσεων των ρύπων στην ατμόσφαιρα της Θεσσαλονίκης. «Υπάρχει μάλιστα μια γενικευμένη τάση καθοδικής πορείας των τιμών τον Φεβρουάριο του 2025, συγκριτικά με τους αντίστοιχους μήνες τα προηγούμενα τρία χρόνια», σημείωσε ο κ. Γιουτίκας.
Αγίας Σοφίας
Πιο συγκεκριμένα, στον σταθμό μέτρησης της Αγίας Σοφίας, οι τιμές του 2025 στο διοξείδιο του αζώτου είναι πλέον πολύ μικρότερες από αυτές του 2022, σύμφωνα με το επιτρεπόμενο όριο των 40μg/m3.
Από τα δεδομένα των διαγραμμάτων που παρουσιάστηκαν σήμερα, προκύπτουν τα εξής:
- Παρατηρείται μία υπέρβαση του ορίου των 40 μg/m3 και τους τρεις μήνες Δεκέμβριο, Ιανουάριο, Φεβρουάριο (2022 – 2025).
- Παρατηρείται άνοδος των τιμών κατά τους μήνες Δεκέμβριο 2023 (έναρξη Flyover) και Ιανουάριο 2024, ενώ ο Φεβρουάριος παρέμεινε στα ίδια επίπεδα,
- Στη συνέχεια οι συγκεντρώσεις αρχίζουν να μειώνονται και τον Δεκέμβριο του 2024 (έναρξη λειτουργίας Μετρό) οι συγκεντρώσεις οξειδίων του αζώτου είχαν πέσει και ήταν μικρότερες από τα επίπεδα του Δεκεμβρίου του 2022.
- Τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο του 2025 αυξήθηκαν ελαφρά και ήταν λίγο πάνω από το ετήσιο όριο των 40 μg/m3.
Ερμηνεύοντας τα αποτελέσματα, η άνοδος των τιμών των συγκεντρώσεων από τον Δεκέμβριο 2023 αποδίδεται στην έναρξη του Flyover. Με τη μείωση των λωρίδων κυκλοφορίας και την κυκλοφοριακή συμφόρηση που παρατηρείται, τις μικρές ταχύτητες κίνησης των οχημάτων, τόσο των βαρέων όσο και των επιβατηγών, αυξήθηκαν οι εκπομπές οξειδίων του αζώτου.
Η μείωση που παρατηρείται από τον Δεκέμβριο του 2024 και μετά αποδίδεται στη λειτουργία του Μετρό, με αποτέλεσμα την μείωση της κυκλοφορίας των επιβατηγών αυτοκινήτων, στην αναμόρφωση δρομολογίων των αστικών λεωφορείων καθώς και την είσοδο των νέων ηλεκτρικών λεωφορείων, με μηδενικές εκπομπές αερίων.
Σε ό,τι αφορά τα αιωρούμενα σωματίδια, το πρόβλημα στην περιοχή της Αγίας Σοφίας παρουσιάζεται κυρίως τους χειμερινούς μήνες, με 16 υπερβάσεις τον Δεκέμβριο του 2022 (με όριο τα 50 μg/m3), με εννέα τον Ιανουάριο 2023 και με 7 τον Φεβρουάριο 2023.
Τον Δεκέμβριο του 2023 αυξάνονται οι υπερβάσεις κατά μία, τον Φεβρουάριο του 2024 αυξάνονται κατά δύο και τον Φεβρουάριο παραμένουν επτά, έναντι έναν χρόνο πριν.
Τον Δεκέμβριο του 2024 περιορίζονται σε μόλις 7, τον Ιανουάριο του 2025 εκτοξεύονται στις 20 υπερβάσεις, ενώ τον Φεβρουάριο περιορίζονται στις έξι, οι λιγότερες στην τριετία.
Γενικά ο φετινός χειμώνας ήταν καλύτερος από τους δύο προηγούμενους για την περιοχή, με εξαίρεση τον Ιανουάριο.
Ερμηνεύοντας τα αποτελέσματα, κατά τον φετινό Ιανουάριο, παρότι αναμένονταν ή ίδια συμπεριφορά με τους άλλους δύο μήνες του χειμώνα και με τη λειτουργία του Μετρό, οι καιρικές συνθήκες λειτούργησαν αντίστροφα και επιβαρυντικά. Η ατμόσφαιρα ήταν έντονα επιβαρυμένη σε όλη την πόλη με χαμηλές θερμοκρασίες, αναστροφές θερμοκρασίας, ασθενείς άνεμους, κλπ, που οδήγησαν σε αυξημένες τιμές στις συγκεντρώσεων των ΡΜ10, επισημάνθηκε στην παρουσίαση.
Καλαμαριά
Στον σταθμό μέτρησης της Καλαμαριάς σε ό,τι αφορά το διοξείδιο του αζώτου δεν παρατηρήθηκαν σοβαρές διακυμάνσεις, οι οποίες σε γενικές γραμμές κυμαίνονται κάτω από το όριο των 40 μg/m3 ή πολύ ελαφρά πάνω από αυτό. «Η περιοχή δεν επηρεάστηκε άμεσα από το Flyover και τα ηλεκτροκίνητα λεωφορεία, αλλά έμμεσα» τόνισε ο κ. Γιουτίκας, ενώ όσον αφορά τα αιωρούμενα σωματίδια PM10 καταγράφηκε μείωση.
Ειδικότερα, για το NO2:
- Τον Δεκέμβριο 2023 παρατηρείται άνοδος των τιμών σε σχέση με το 2022, ακολουθούμενη από πτώση τον Δεκέμβριο του 2024 στις τιμές του 2022
- Τον Ιανουάριο 2023 παρατηρείται επίσης άνοδος τιμών σε σχέση με το 2022, η οποία όμως συνεχίζει να μένει ψηλά μέχρι και τον Ιανουάριο 2025.
- Τον Φεβρουάριο 2023 δεν παρατηρείται άνοδος τιμών σε σχέση με το 2022, αλλά μικρή μείωση, η οποία όμως συνεχίζει να μειώνεται μέχρι και τον Ιανουάριο 2025.
- Παρατηρείται μικρή αύξηση τιμών τον χειμώνα του 2023-2024, ακολουθούμενη από αντίστοιχη μείωση τον χειμώνα 2024-2025
- Κατά τον Ιανουάριο 2025, παρότι αναμένονταν ή ίδια συμπεριφορά με τους άλλους δύο μήνες του χειμώνα, οι καιρικές συνθήκες λειτούργησαν αντίστροφα και επιβαρυντικά. Η ατμόσφαιρα ήταν έντονα επιβαρυμένη σε όλη την πόλη με χαμηλές θερμοκρασίες, αναστροφές θερμοκρασίας, ασθενείς άνεμους, κλπ, που οδήγησαν σε αυξημένες τιμές στις συγκεντρώσεων του ΝΟ2.
- Ισχύει η ίδια παρατήρηση με τον σταθμό Αγίας Σοφίας, ο φετινός χειμώνας ήταν καλύτερος από τους δύο προηγούμενους, με εξαίρεση τον Ιανουάριο 2025.
Ερμηνεύοντας τα αποτελέσματα από τις συγκεκριμένες μετρήσεις του οξειδίου του αζώτου, υπογραμμίστηκε ότι υπάρχει αυξημένη κίνηση οχημάτων, καθημερινά μποτιλιαρίσματα, αλλά και μεταφορά ρύπων από άλλες περιοχές λόγω των βορείων ανέμων που επικρατούν τους χειμερινούς μήνες.
Η περιοχή δεν επηρεάστηκε άμεσα από το Flyover ούτε από τα ηλεκτρικά λεωφορεία και το Μετρό, αλλά έμμεσα, διότι μετά την έναρξη κατασκευής του Flyover υπάρχει αυξημένη κίνηση από Καλαμαριά προς κέντρο και ανάποδα για την αποφυγή του περιφερειακού, είπε ο κ. Γιουτίκας και πρόσθεσε: «Οι μετακινήσεις διασπείρονται στα υπάρχοντα ΜΜΜ, καθώς οι πολίτες έχουν κάνει πλέον τις επιλογές τους για το μέσο που τους εξυπηρετεί καλύτερα, αλλά και για τα δρομολόγια - διαδρομές που πιστεύουν ότι τους εξυπηρετούν καλύτερα. Οι διαφοροποιήσεις από μήνα σε μήνα (π.χ. Ιανουάριος 2025), έχουν να κάνουν επίσης εκτός των διαφοροποιήσεων στις πηγές ρύπανσης που αναφέρθηκαν και με τις καιρικές συνθήκες (ασθενείς άνεμοι, ηλιοφάνεια, θερμοκρασιακές αναστροφές, κλπ)».
Σε ό,τι αφορά τα αιωρούμενα σωματίδια, οι τιμές των συγκεντρώσεών τους δείχνουν μία πτωτική τάση Δεκέμβριο και Φεβρουάριο -ειδικά τον Φεβρουάριο του 2025. Τον Ιανουάριο παρατηρείται, όπως και στον Σταθμό Αγίας Σοφίας, έξαρση των τιμών σε σχέση με τις τιμές συγκεντρώσεων Δεκεμβρίου και Φεβρουαρίου.
Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις θα μπορούσαν να αποδοθούν, όπως σημειώθηκε, στο φαινόμενο της θερμοκρασιακής αναστροφής, στη μεταφορά αφρικανικής σκόνης, στη μερική επίδραση των έργων του flyover με αύξηση των συγκεντρώσεων και στη θέση σε λειτουργία ενός αριθμού ηλεκτρικών λεωφορείων του ΟΑΣΘ. Ένας επιπλέον παράγοντας για τη μείωση των συγκεντρώσεων κατά τον φετινό χειμώνα και ιδίως κατά τους μήνες Δεκέμβριο και Φεβρουάριο είναι και οι καιρικές συνθήκες, δηλαδή ο ζεστός χειμώνας και η περιορισμένη χρήση θέρμανσης, καυστήρες pellets, τζάκια, κτλ. Αντίθετα τον Ιανουάριο οι καιρικές συνθήκες λειτούργησαν αντίστροφα, επιβαρυντικά. Η ατμόσφαιρα ήταν έντονα επιβαρυμένη σε όλη την πόλη με χαμηλές θερμοκρασίες, αναστροφές θερμοκρασίας, ασθενείς άνεμους, κλπ, που οδήγησαν σε αυξημένες τιμές στις συγκεντρώσεων των ΡΜ10. Οι περισσότερες υπερβάσεις του ημερήσιου ορίου των 50 μg/m3 παρατηρούνται τέλη Δεκεμβρίου με αρχές Ιανουαρίου, δηλαδή κατά την διάρκεια των εορτών όπου ο κόσμος κλείνεται στα σπίτια και οι κεντρικές θερμάνσεις λειτουργούν πολλές ώρες.
Κορδελιό
Τέλος, αναφορικά με τον σταθμό μέτρησης στο Κορδελιό, δεν παρατηρήθηκαν σοβαρές διακυμάνσεις στις συγκεντρώσεις του διοξειδίου του αζώτου, οι οποίες σε γενικές γραμμές κυμαίνονται κάτω από το όριο των 40 μg/m3 ή πολύ ελαφρά πάνω από αυτό. Οι συγκεντρώσεις είναι παρόμοιες με αυτές του σταθμού της Καλαμαριάς, ενώ παρατηρείται μικρή αύξηση τιμών τον χειμώνα του 2023-2024, ακολουθούμενη από αντίστοιχη μείωση τον χειμώνα 2024-2025, κυρίως όσον αφορά στον Δεκέμβριο και Φεβρουάριο. Τον Ιανουάριο του 2025 παρατηρούνται και εδώ υψηλότερες συγκεντρώσεις ΝΟ2 σε σχέση με τους δύο άλλους χειμερινούς μήνες. Η κατάσταση κρίνεται πολύ καλύτερη από τους σταθμούς της Αγίας Σοφίας και της Καλαμαριάς, είπε ο αντιπεριφερειάρχης.
Οι υψηλές για την περιοχή συγκεντρώσεις διοξειδίου του αζώτου, αλλά σχεδόν πάντα κάτω από το ετήσιο όριο των 40 μg/m3, ερμηνεύονται ως εξής:
- Πρόκειται για μία περιοχή η οποία βρίσκεται στο δυτικό άκρο του ΠΣΘ, αλλά είναι πυκνοκατοικημένη και υπάρχει αυξημένη κίνηση οχημάτων από και προς το κέντρο της Θεσσαλονίκης
- Στην περιοχή υπάρχουν μεγάλες αρτηρίες κυκλοφορίας με μεγάλη κίνηση και καθημερινά μποτιλιαρίσματα (εσωτερικός Περιφερειακός και ΠΕΟ Θεσ/νίκης – Βεροίας).
- Στην περιοχή λειτουργούν πλήθος από βιομηχανικές δραστηριότητες
- Σε κοντινή απόσταση λειτουργεί η ΒΙΠΕΘ
Η περιοχή δεν επηρεάστηκε άμεσα από το Flyover ούτε από τα ηλεκτρικά λεωφορεία και το Μετρό, αλλά έμμεσα διότι μετά την έναρξη κατασκευής του Flyover υπάρχει αυξημένη κίνηση από Εύοσμο και Κορδελιό προς την ανατολική Θεσσαλονίκη προς κέντρο και ανάποδα για την αποφυγή του περιφερειακού, σημείωσε ο κ. Γιουτίκας και πρόσθεσε πως οι διαφοροποιήσεις από μήνα σε μήνα (όπως τον Ιανουάριο του 2025) έχουν να κάνουν επίσης και με τις καιρικές συνθήκες (ασθενείς άνεμοι, ηλιοφάνεια, θερμοκρασιακές αναστροφές, κλπ), που ευνοούν τη συσσώρευση ρύπων.
Σχετικά με τα αιωρούμενα σωματίδια στο Κορδελιό:
- Παρατηρείται μία πτωτική τάση των συγκεντρώσεων των αιωρουμένων σωματιδίων για τους μήνες Δεκέμβριο και Φεβρουάριο.
- Οι τιμές των συγκεντρώσεων των αιωρουμένων σωματιδίων είναι ως επί το πλείστον κάτω από το όριο των 50 μg/m3 με εξαίρεση τον Ιανουάριο του 2025.
- Οι τιμές των συγκεντρώσεων είναι πιο χαμηλές από τον σταθμό Αγίας Σοφίας, αλλά και αυξημένες σε σχέση με τις τιμές που δίνει ο σταθμός της Καλαμαριάς.
- Τον Ιανουάριο παρατηρείται, όπως και στους σταθμούς Αγίας Σοφίας και Καλαμαριάς, έξαρση των τιμών σε σχέση με τις τιμές συγκεντρώσεων Δεκεμβρίου και Φεβρουαρίου.
Και η ερμηνεία για τους συγκεκριμένους ρύπους στέκεται στην εγγύτητα με τη ΒΙΠΕ και τις βιομηχανικές δραστηριότητες, ενώ η περιοχή γειτνιάζει με μεγάλες αρτηρίες κυκλοφορίας με υψηλό κυκλοφοριακό φόρτο και καθημερινά μποτιλιαρίσματα (εσωτερικός Περιφερειακός και ΠΕΟ Θεσ/νίκης - Βεροίας). Προστίθεται η επίδραση των έργων για το Flyover, με αύξηση των συγκεντρώσεων ΡΜ10, αλλά και η θέση σε λειτουργία ενός αριθμού ηλεκτρικών λεωφορείων του ΟΑΣΘ.
Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις τον Ιανουάριο του 2025, ερμηνεύονται με τον ίδιο τρόπο όπως και στους άλλους σταθμούς (καιρικές συνθήκες που ευνοούν τη συσσώρευση ρύπων κοντά στο έδαφος), ενώ οι περισσότερες υπερβάσεις του ημερήσιου ορίου των 50 μg/m3 παρατηρούνται τέλη Δεκεμβρίου με αρχές Ιανουαρίου, δηλαδή κατά την διάρκεια των εορτών όπου ο κόσμος κλείνεται στα σπίτια και οι κεντρικές θερμάνσεις λειτουργούν πολλές ώρες.
«Εμείς θα συνεχίσουμε τις δράσεις μας για τη βελτίωση την ποιότητα ζωής των κατοίκων», σημείωσε καταληκτικά ο κ. Γιουτίκας.
Μέσω του ΕΣΠΑ η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας θα χρηματοδοτήσει τους δήμους με 80 εκατ. ευρώ για την αντικατάσταση σε απορριμματοφόρακαι σάρωθρα και τον εκσυγχρονισμό τους με ηλεκτροκίνητα οχήματα.