Πώς μάθαιναν οι Έλληνες γράμματα μετά την πτώση της βυζαντινής αυτοκρατορίας;
Πώς διατηρήθηκε, όχι μόνον η γλώσσα, αλλά και η ελληνική παιδεία, τους τέσσερις αιώνες οθωμανικής κυριαρχίας;
Τι γνωρίζουμε για τους χιλιάδες ανώνυμους ιερωμένους και δάσκαλους και για τους μαθητές τους που μάθαιναν τα «κολλυβογράμματα»; Τι είναι άραγε τα «μαθηματάρια»;
Σε ποιες περιοχές άνθησαν μεγάλα πνευματικά κέντρα όπου έδρασαν σπουδαίες μορφές της εκπαίδευσης; Και πώς, τελικά, η παιδεία έθρεψε την ιδέα του αγώνα για την ελευθερία;
Επιλεγμένα εκθέματα και σύγχρονες διαδραστικές εφαρμογές θα αποπειραθούν να δώσουν απαντήσεις σε αυτή την ουσιαστική, αλλά ελάχιστα γνωστή όψη της ελληνικής παιδείας πριν την Επανάσταση του 1821.
Η έκθεση «Πώς μάθαιναν οι Έλληνες γράμματα από την Άλωση μέχρι την Επανάσταση» (1453-1821)» καλεί το κοινό να μάθει ανάγνωση συλλαβίζοντας γνωστές προσευχές, να ξεφυλλίσει σχολικά εγχειρίδια και να αποκρυπτογραφήσει τα άγνωστα «μαθηματάρια».
Παράλληλα, να ανακαλύψει άγνωστες όψεις της μαθητικής ζωής, να εξερευνήσει τον χάρτη των σχολών του ελληνισμού, να κάνει πειράματα φυσικής και τέλος να γράψει καθένας το δικό του όνομα, όπως οι μαθητές της εποχής.
Το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης ανοίγει τους θησαυρούς του Ιστορικού Παλαιογραφικού Αρχείου του, που παρουσιάζονται δίπλα σε σπάνια βιβλία από τις σημαντικότερες βιβλιοθήκες της Ελλάδας και φέρνει στη Θεσσαλονίκη μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα έκθεση, η οποία θα παρουσιαστεί από τις 18 Σεπτεμβρίου 2023 ως τις 31 Ιανουαρίου 2024, στο παράρτημα του ΜΙΕΤ, στη Βίλα Καπαντζή (Βασ. Όλγας 108).
Παράλληλα, οι επισκέπτες θα έχουν την ευκαιρία να ανακαλύψουν αυτό το εμβληματικό κτήριο της Θεσσαλονίκης, τη Βίλα Καπαντζή, ένα μοναδικό αρχοντικό του τέλους του 19ου αιώνα, από τα ελάχιστα σωζόμενα της Συνοικίας των Εξοχών.
Τον γενικό συντονισμό της έκθεσης έχει η Ασπασία Λούβη-Κίζη, ενώ σύμβουλοι είναι η ιστορικός και μέλος της Ακαδημίας Αθηνών Χρύσα Μαλτέζου και ο επίσης Ακαδημαϊκός καθηγητής Ιστορίας του πανεπιστημίου Αθηνών, Πασχάλης Κιτρομηλίδης.
Μέσα στους τέσσερις αιώνες οθωμανικής κυριαρχίας διατηρήθηκε, όχι μόνο η γλώσσα, αλλά και η ελληνική παιδεία. Η εκπαίδευση περιλάμβανε δύο τύπους σχολείων: έναν κατώτερο, το σχολείο των κοινών γραμμάτων, και έναν μέσο, το σχολείο των ελληνικών γραμμάτων, το οποίο, σε ορισμένες περιπτώσεις, πρόσφερε και έναν ανώτερο κύκλο σπουδών. Χιλιάδες ανώνυμοι ιερωμένοι και δάσκαλοι μάθαιναν στους μαθητές τους τα «κολοβογράμματα» ή, κατά παραφθορά,
«κολλυβογράμματα» στο κοινόν σχολείον.
Στον δεύτερο κύκλο σπουδών, τα «μαθηματάρια» ήταν τα βασικά εγχειρίδια διδασκαλίας της ελληνικής γραμματείας. Στις μεγάλες σχολές έδρασαν σπουδαίες μορφές της εκπαίδευσης που αναγέννησαν την πνευματική ζωή και σταδιακά, η παιδεία έθρεψε την ιδέα του αγώνα για την ελευθερία.