Στολίδι για τη δυτική Θεσσαλονίκη πρόκειται να αποτελέσει το Μουσείο με τα αρχαιολογικά ευρήματα από τις ανασκαφές για την κατασκευή του Μετρό. Το κτήριο Στρατωνισμού Α3, περίπου 3.000 τ.μ., εντός του Μητροπολιτικού Πάρκου Παύλου Μελά, το οποίο θα στεγάσει το Μουσείο Ευρημάτων Μετρό Θεσσαλονίκης έχει ήδη αποκατασταθεί καθώς ο εργολάβος προχωρούσε τις εργασίες από την πρώτη στιγμή με πολύ γρήγορους ρυθμούς.
Το τελευταίο διάστημα διαμορφώνεται ο εξωτερικός χώρος του κτηρίου, εκεί όπου ουσιαστικά στήνεται μια υπαίθρια μόνιμη αρχαιολογική έκθεση. Ήδη τα ευρήματα που έχουν τοποθετηθεί εντυπωσιάζουν καθώς θα δίνεται η δυνατότητα στους επισκέπτες του Μουσείου για μια βιωματική προσέγγιση.
Στον αύλειο και περιβάλλοντα χώρο του κτηρίου Α3, πλέον Μουσείο Ευρημάτων του Μετρό, έχουν ήδη τοποθετηθεί τα αποσπασμένα ψηφιδωτά δάπεδα, τα υπόκαυστα και οι τοίχοι της έπαυλης της Ύστερης Αρχαιότητας η οποία ανασκάφηκε στον Σταθμό «Αγία Σοφία» στο πλαίσιο κατασκευής του μετρό κατά τα έτη 2017 – 2018. Σύμφωνα με το υπουργείο Πολιτισμού, τα ψηφιδωτά της έπαυλης, που έχουν πάρει τη θέση τους στον αύλειο χώρο, χρονολογούνται στο β΄ μισό του 4ου - αρχές 5ου αι. Η έπαυλη είναι καλυμμένη με μια γυάλινη κατασκευή ενώ περιμετρικά έχουν διαμορφωθεί διάδρομοι μέσω των οποίων θα τα παρατηρούν οι επισκέπτες.
Λίγο πιο κάτω από την ίδια πλευρά του αύλειου χώρου του κτηρίου έχουν τοποθετηθεί και οι δύο Σαρκοφάγοι, οι οποίοι προέρχονται από το δυτικό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης και αποκαλύφθηκαν στην κατασκευή του Σταθμού «Δημοκρατία». Σύμφωνα με το υπουργείο Πολιτισμού, η μία αφορά σε μαρμάρινη σαρκοφάγο του 4ου αι., ασύλητη, στο εσωτερικό της οποίας βρέθηκαν οι σοροί τριών νεκρών, καθώς και χρυσά κτερίσματα. Η δεύτερη μαρμάρινη ενεπίγραφη σαρκοφάγος του 3ου αι., περιελάμβανε τέσσερις σορούς, με λιγοστά κτερίσματα.
Ανάμεσα από τα δύο σημεία, της έπαυλης και των Σαρκοφάγων είναι η είσοδος του Μουσείου και ακριβώς μπροστά δύο μεγάλα σε κυκλικό σχήμα παγκάκια για τους επισκέπτες. Από την άλλη πλευρά του κτηρίου Στρατωνισμού Α3 διαμορφώνονται μεγάλα παρτέρια.
Εντός του Μουσείου, το οποίο θα αναπτύσσεται σε δύο ορόφους, πρόκειται να εκτεθεί μέρος των πολυάριθμων ευρημάτων που αποκαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια των ανασκαφών για την κατασκευή του Μετρό Θεσσαλονίκης. Ο μουσειακός χώρος θα είναι αφιερωμένος στην αρχαία αστική εξέλιξη της πόλης της Θεσσαλονίκης από την ίδρυσή της το 316π.Χ. από τον Μακεδόνα βασιλιά και στρατηγό Κάσσανδρο, έως την καταστροφική πυρκαγιά του 1917.
Το έργο της αποκατάστασης του κτηρίου Στρατωνισμού Α3 και των αρχαιολογικώ εκθέσεων έχει χρηματοδοτηθεί από το υπουργείο Πολιτισμού με πόρους 14.500.000 ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης. Υπενθυμίζεται πως τα εγκαίνια του Μητροπολιτικού Πάρκου Παύλου Μελά πρόκειται να πραγματοποιηθούν στις 12 Ιουνίου και τις επόμενες δύο ημέρες θα λάβουν χώρα εκδηλώσεις, ημερίδες και δράσεις που σχεδιάζει η δημοτική αρχή.
Σε δημοπράτηση τα κτήρια Β4 και Δ για το Μουσείο Προσφυγικού Ελληνισμού
Τις διαδικασίες για τη δημιουργία και του Μουσείο Προσφυγικού Ελληνισμού στα κτήρια Β4 και Δ προχωρά το υπουργείο Πολιτισμού. Τις προηγούμενες ημέρες η Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων & Τεχνικών Έργων Κεντρικής Μακεδονίας προκήρυξε δημόσιο διαγωνισμό για την επιλογή αναδόχου για την αποκατάσταση των δύο κτηρίων εντός του Μητροπολιτικού Πάρκου, τα οποία θα στεγάσουν το Μουσείο Προσφυγικού Ελληνισμού. Το έργο, με προϋπολογισμό δημοπράτησης 4.8 εκατ. ευρώ, έχει ενταχθεί στο ΕΣΠΑ της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Οι ενδιαφερόμενοι για την κατάθεση προσφορών έχουν προθεσμία έως τις 14 Μαΐου και κριτήριο για την ανάθεση της σύμβασης θα είναι η πλέον συμφέρουσα από οικονομική άποψη προσφορά µόνο βάσει τιμής (χαμηλότερη τιμή). Η διορία ολοκλήρωσης του έργου, από την ημέρα υπογραφής της σύμβασης έχει οριστεί στους 22 μήνες.
Τα κτήρια Β4 και Δ εντάσσονται κεντρικά του Μητροπολιτικού Πάρκου, στο ανατολικό άκρο του «ιστορικού τόπου». Γειτνιάζουν με την κεντρική ιστορική πλατεία του στρατοπέδου και μελλοντική πλατεία μνήμης του Μητροπολιτικού Πάρκου, καθώς και με το κτήριο Α3 που θα στεγάσει το Μουσείο με την έκθεση ευρημάτων από τις ανασκαφές του Μητροπολιτικού Σιδηροδρόμου της Θεσσαλονίκης. Τα συγκεκριμένα κτήρια κατασκευάστηκαν μεταξύ 1895 και 1905, μετά από αυτά του στρατωνισμού.
Σύμφωνα με το υπουργείο Πολιτισμού, η κεντρική μουσειολογική ιδέα της έκθεσης αναλύει το προσφυγικό ζήτημα από τα χρόνια πριν από τη Μικρασιατική Καταστροφή έως σήμερα, υπό το πρίσμα της έννοιας του «ανήκειν» σε έναν τόπο και της έννοιας της πατρίδας και του πώς αυτές οι έννοιες επηρεάζονται και διαμορφώνονται από τις ιστορικές και κοινωνικοπολιτικές συνθήκες της εποχής. Στο πλαίσιο αυτό διαμορφώνονται δύο «τόποι» που αντιπροσωπεύουν το «εδώ» και το «εκεί» των προσφύγων: Από τη μια οι γειτονιές τους στην Ανατολή και από την άλλη οι συνοικίες της Θεσσαλονίκης.
Για την αποκατάσταση και επανάχρηση των κτηρίων θα πραγματοποιηθούν οικοδομικές και ηλεκτρομηχανολογικές εργασίες. Η μελέτη περιλαμβάνει και τη διαμόρφωση του ισόγειου κτηρίου Β4, συνολικού εμβαδού 745 τ.μ., για να στεγάσει τη μόνιμη έκθεση του Μουσείου Προσφυγικού Ελληνισμού, σε έναν ενιαίο χώρο που καλύπτει σχεδόν το σύνολο του κτηρίου. Στο διώροφο κτήριο Δ, συνολικού εμβαδού 700 τ.μ., χωροθετούνται συμπληρωματικές χρήσεις του εν λόγω Μουσείου, όπως αίθουσες περιοδικών εκθέσεων, χώροι συντήρησης και αποθήκευσης των εκθεμάτων.
Για την έκθεση στο κτήριο Β4 επιλέχθηκαν 413 αντικείμενα, τα οποία κατανεμήθηκαν σε έξι θεματικές ενότητες, ενώ έχει ληφθεί υπόψη ότι η συλλογή εκθεμάτων θα εμπλουτιστεί στο μέλλον με αντικείμενα που θα ενσωματωθούν στις υπάρχουσες ενότητες. Το κτήριο Δ περιλαμβάνει χώρο μόνιμης έκθεσης, χώρο περιοδικών εκθέσεων και χώρο συντήρησης εκθεμάτων. Για την έκθεση στο κτήριο Δ επιλέχθηκαν 30 αντικείμενα, τα οποία κατανεμήθηκαν σε τρεις θεματικές ενότητες. Επίσης, περιλαμβάνεται φωτογραφικό και αρχειακό υλικό. Ως προς τις ψηφιακές πολυμεσικές εφαρμογές προβλέπονται: οθόνες με διάδραση και ηχητικές, χαρτογραφημένες πολλαπλές προβολές, ηχητικές αφηγήσεις κτλ.
Τα αντικείμενα της συλλογής παρουσιάζουν ποικιλομορφία τόσο ως προς το είδος τους όσο και ως προς τον τόπο προέλευσής τους. Πρόκειται για αντικείμενα Ελλήνων προσφύγων, όπως βιβλία, εικόνες, ενδύματα, εργαλεία, εργόχειρα, μαγειρικά σκεύη, εκκλησιαστικά είδη, οικοσκευές, κειμήλια και ενθυμήματα, αναθήματα, μουσικά όργανα, προσωπικές σημειώσεις και χειρόγραφα, νομίσματα και σφραγίδες. Η πλειονότητα των αντικειμένων είναι από την Καππαδοκία και την ευρύτερη περιοχή του Πόντου, αλλά και από πάρα πολλές περιοχές της Μικράς Ασίας και της Ανατολικής Θράκης. Το φωτογραφικό υλικό της έκθεσης προέρχεται από τη συλλογή της Μητρόπολης Νεαπόλως και Σταυρουπόλεως, το Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού (ΙΑΠΕ) και το αρχείο του Μουσείου Φωτογραφίας «Χρήστος Καλεμκερής».
